Μια από τις πιο εκτεταμένες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ελλάδα σχετικά με τη χρήση του διαδικτύου από ανηλίκους δημοσιεύθηκε πρόσφατα, φωτίζοντας κρίσιμες πτυχές της ψηφιακής ζωής παιδιών και εφήβων ηλικίας 10 έως 18 ετών. Η μελέτη υλοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ, στο πλαίσιο του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, και βασίστηκε σε δεδομένα από περίπου 27.000 μαθητές σε όλη τη χώρα .

Η μεγαλύτερη έρευνα του είδους της στην Ελλάδα

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις, το 2018 και το 2019, με τη συμμετοχή μαθητών από εκατοντάδες σχολεία και με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας. Πρόκειται για την πρώτη φορά που διεξάγεται σε εθνικό επίπεδο μια τόσο μεγάλης κλίμακας μελέτη για τη διαδικτυακή συμπεριφορά των παιδιών, γεγονός που της προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη χάραξη πολιτικών.

Πρώτη επαφή με το διαδίκτυο σε όλο και μικρότερη ηλικία

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα είναι ότι τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το διαδίκτυο σε ολοένα μικρότερη ηλικία. Η πλειονότητα ξεκινά στα 7-8 έτη, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό (1 στα 5) δηλώνει ότι χρησιμοποιεί το διαδίκτυο ήδη από την ηλικία των 4-6 ετών . Παράλληλα, σχεδόν όλα τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο καθημερινά και τα περισσότερα διαθέτουν δική τους κινητή συσκευή.

Κοινωνικά δίκτυα και ψηφιακές συνήθειες

Η χρήση των social media είναι εξαιρετικά διαδεδομένη, ακόμη και σε ηλικίες κάτω του επιτρεπόμενου ορίου. Πολλά παιδιά δημιουργούν λογαριασμούς χωρίς τη συγκατάθεση των γονιών τους, ενώ η διαδικτυακή δραστηριότητα διαφοροποιείται ανά φύλο: τα κορίτσια χρησιμοποιούν περισσότερο τα κοινωνικά δίκτυα, ενώ τα αγόρια ασχολούνται κυρίως με online παιχνίδια .

Παράλληλα, η καθημερινή ενασχόληση με το διαδίκτυο είναι έντονη, με σημαντικό ποσοστό παιδιών να περνά αρκετές ώρες online, συχνά εις βάρος άλλων δραστηριοτήτων.

Κίνδυνοι και επικίνδυνες συμπεριφορές

Η έρευνα αναδεικνύει ανησυχητικά στοιχεία σχετικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ανήλικοι στο διαδίκτυο. Πολλά παιδιά:

• αποδέχονται αιτήματα φιλίας από αγνώστους,
• μοιράζονται προσωπικές πληροφορίες ή φωτογραφίες,
• συναντούν άτομα που γνώρισαν online.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι περίπου 1 στα 5 παιδιά δηλώνει ότι έχει υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση κάποια στιγμή.

Υπερβολική χρήση και εθισμός

Σχεδόν τα μισά παιδιά παραδέχονται ότι παραμελούν δραστηριότητες για να είναι online, ενώ περίπου 1 στα 3 θεωρεί ότι κάνει υπερβολική χρήση του διαδικτύου . Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τον αυξανόμενο κίνδυνο εθισμού.

Ρόλος γονέων και σχολείου

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας αφορά την περιορισμένη εμπλοκή των γονέων και του σχολείου. Οι περισσότεροι γονείς:

• δεν θέτουν σαφή όρια στη χρήση του διαδικτύου,
• δεν επιβλέπουν επαρκώς τη δραστηριότητα των παιδιών,
• υποτιμούν τη σημασία της καθοδήγησης από μικρή ηλικία .

Παράλληλα, το σχολείο φαίνεται να έχει περιορισμένο ρόλο στην εκπαίδευση για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη ενσωμάτωσης της ψηφιακής παιδείας στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Αυτοπεποίθηση χωρίς αντίστοιχη γνώση

Παρά τους κινδύνους, τα περισσότερα παιδιά δηλώνουν ότι αισθάνονται σίγουρα πως γνωρίζουν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο με ασφάλεια. Ωστόσο, τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτή η αυτοπεποίθηση δεν συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχη γνώση και υπεύθυνη συμπεριφορά .

Συμπεράσματα και προοπτικές

Η έρευνα καταδεικνύει την ανάγκη για:

• ενίσχυση της ψηφιακής εκπαίδευσης από μικρή ηλικία,
• μεγαλύτερη εμπλοκή των γονέων,
• ανάπτυξη πολιτικών και εργαλείων προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο.

Όπως επισημαίνεται, στόχος δεν είναι ο περιορισμός της χρήσης του διαδικτύου, αλλά η ασφαλής και δημιουργική αξιοποίησή του από τα παιδιά, ώστε να εξελιχθούν σε υπεύθυνους ψηφιακούς πολίτες.    

Μπορείτε να διαβάσετε εδώ όλη την δημοσίευση: https://arxiv.org/pdf/2008.10274