Ο διαδικτυακός εκφοβισμός αποτελεί μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα τα παιδιά και οι έφηβοι στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναληφθεί σημαντικές εθνικές πρωτοβουλίες με στόχο την πρόληψη του φαινομένου, την ευκολότερη αναφορά περιστατικών και την παροχή υποστήριξης σε όσους επηρεάζονται.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού απαιτεί συνεχή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση, συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες βοήθειας για τα παιδιά και τις οικογένειές τους.

Κυβερνητικές πρωτοβουλίες

Ένα σημαντικό βήμα αποτέλεσε η θέσπιση της Εθνικής Στρατηγικής για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας των Ανηλίκων 2025–2030. Η στρατηγική περιλαμβάνει ειδική αναφορά στη διαδικτυακή βία και προβλέπει, μεταξύ άλλων, εκστρατείες ενημέρωσης, συμβουλευτικές υπηρεσίες για παιδιά και οικογένειες, καθοδήγηση των γονέων και ενίσχυση της ψηφιακής εκπαίδευσης των μαθητών.

Παράλληλα, ο Νόμος 5029/2023 εισήγαγε ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών που εκδηλώνονται στο διαδίκτυο. Μέσω της πλατφόρμας stop-bullying.gov.gr, οι μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και οι γονείς παιδιών που φοιτούν στην πρωτοβάθμια ή τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μπορούν να υποβάλλουν αναφορές για περιστατικά εκφοβισμού. Οι αναφορές εξετάζονται από ειδικά ορισμένα μέλη του προσωπικού της σχολικής μονάδας και, όταν πρόκειται για σοβαρότερες περιπτώσεις, από αρμόδιες ομάδες δράσης στις κατά τόπους Διευθύνσεις Εκπαίδευσης.

Άλλα σημαντικά εργαλεία είναι η εφαρμογή SAFE.YOUth και η 24ωρη τηλεφωνική γραμμή 10201 της Ελληνικής Αστυνομίας. Μέσω αυτών μπορούν να αναφέρονται περιστατικά που αφορούν παιδιά και εφήβους, ακόμη και ανώνυμα. Όταν μια διαδικτυακή συμπεριφορά ενδέχεται να συνιστά ποινικό αδίκημα, οι πολίτες μπορούν επίσης να απευθύνονται στη Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος, καλώντας στο 11188 ή υποβάλλοντας ηλεκτρονική καταγγελία μέσω του gov.gr.

Η πλατφόρμα parco.gov.gr εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της χώρας για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Παρέχει στους γονείς απλές και πρακτικές οδηγίες για την ενεργοποίηση εργαλείων γονικού ελέγχου στις συσκευές των παιδιών τους.

Παράλληλα, προωθούνται εργαλεία όπως το Kids Wallet, τα οποία αποσκοπούν στην επαλήθευση της ηλικίας των ανήλικων χρηστών και στην εφαρμογή κατάλληλων περιορισμών ως προς την πρόσβασή τους σε ψηφιακές υπηρεσίες. Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες δεν διαχειρίζονται άμεσα μεμονωμένα περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού, αλλά λειτουργούν κυρίως προληπτικά. Βοηθούν τους γονείς να εποπτεύουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τη διαδικτυακή δραστηριότητα των παιδιών τους και να περιορίζουν την έκθεσή τους σε επιβλαβές περιεχόμενο, επικίνδυνες επαφές και άλλους διαδικτυακούς κινδύνους.

Ο καθοριστικός ρόλος του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Το Κέντρο αποτελεί τον εθνικό κόμβο ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και υποστήριξης για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά και τους νέους.

Το Κέντρο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη, δημιουργώντας δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό, βίντεο, οδηγούς, δραστηριότητες και παρουσιάσεις, προσαρμοσμένα στις ανάγκες διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Παράλληλα, διοργανώνει ενημερωτικές δράσεις και διαδικτυακά σεμινάρια για μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς.

Μέσα από αυτές τις δράσεις, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τον διαδικτυακό εκφοβισμό, να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα, να χρησιμοποιούν τα εργαλεία αποκλεισμού και αναφοράς των ψηφιακών πλατφορμών και, κυρίως, να ζητούν βοήθεια αντί να παραμένουν σιωπηλά.

Μία από τις σημαντικότερες δράσεις ευαισθητοποίησης του Κέντρου είναι η Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου, η οποία κινητοποιεί κάθε χρόνο σχολεία και οργανισμούς από ολόκληρη την Ελλάδα. Η εκστρατεία αναδεικνύει ότι η δημιουργία ενός καλύτερου και ασφαλέστερου διαδικτύου αποτελεί κοινή ευθύνη της Πολιτείας, των σχολείων, των οικογενειών, των διαδικτυακών πλατφορμών και των ίδιων των χρηστών.

Το έργο του Κέντρου, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ενημέρωση και την εκπαίδευση. Μέσω της συμβουλευτικής γραμμής Help-line.gr, στον αριθμό 210 6007686, παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούν να λάβουν δωρεάν και ανώνυμες συμβουλές από εξειδικευμένους ψυχολόγους.

Ταυτόχρονα, μέσω της SafeLine, οι χρήστες μπορούν να αναφέρουν παράνομο περιεχόμενο στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένου περιεχομένου που συνδέεται με σοβαρά περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού. Ως επίσημα αναγνωρισμένη  αξιόπιστη πηγή επισήμανσης παράνομου περιεχομένου  (Trusted Flagger) στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, η SafeLine έχει τη δυνατότητα να υποβάλλει αναφορές οι οποίες εξετάζονται κατά προτεραιότητα από τις διαδικτυακές πλατφόρμες.

Αυτό μπορεί να συμβάλει στην ταχύτερη αξιολόγηση και αφαίρεση επιβλαβούς υλικού, όταν αυτό κρίνεται παράνομο, όπως απειλές, ρητορική μίσους, πλαστοπροσωπία ή φωτογραφίες και βίντεο που έχουν κοινοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεση των προσώπων που απεικονίζονται.

Η αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού δεν μπορεί να βασιστεί σε μία μόνο υπηρεσία ή πρωτοβουλία. Χρειάζεται μια συντονισμένη και διαρκής προσπάθεια, στην οποία η Πολιτεία, η εκπαιδευτική κοινότητα, οι οικογένειες, οι οργανισμοί υποστήριξης και οι ψηφιακές πλατφόρμες συνεργάζονται, ώστε κάθε παιδί να γνωρίζει πώς να προστατευτεί, πού να απευθυνθεί και, κυρίως, ότι δεν είναι μόνο του.