Από τις 2 Αυγούστου 2026, ένα σημαντικό μέρος του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστού ως AI Act, εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από την ημερομηνία αυτή τίθενται σε ισχύ νέες υποχρεώσεις διαφάνειας.

Ο Κανονισμός δεν απαγορεύει τη χρήση της ΤΝ. Θέτει κανόνες ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πότε αλληλεπιδρούν με ένα σύστημα ΤΝ, να μπορούν να αναγνωρίζουν το τεχνητά παραγόμενο περιεχόμενο και να προστατεύονται όταν η ΤΝ επηρεάζει σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή τους.

Το infographic είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης.

Τι αλλάζει για όλους τους χρήστες

1. Πρέπει να γνωρίζουμε πότε επικοινωνούμε με ΤΝ

Τα chatbots, οι ψηφιακοί βοηθοί, τα AI agents και τα εικονικά πρόσωπα πρέπει να ενημερώνουν τον χρήστη ότι αλληλεπιδρά με σύστημα ΤΝ και όχι με άνθρωπο, εκτός εάν αυτό είναι ήδη απολύτως προφανές.

Η ενημέρωση πρέπει να δίνεται με σαφή και διακριτό τρόπο από την αρχή της πρώτης επικοινωνίας και να είναι προσβάσιμη και σε άτομα με αναπηρία.

2. Τα deepfakes πρέπει να επισημαίνονται

Όταν δημοσιεύεται  ένα ρεαλιστικό αλλά τεχνητά δημιουργημένο ή αλλοιωμένο βίντεο, ηχητικό αρχείο ή εικόνα που μπορεί να εκληφθεί ως αυθεντική, πρέπει να υπάρχει σαφής και κατανοητή γνωστοποίηση.

Δεν αρκεί μόνο μια «κρυφή» τεχνική σήμανση μέσα στο αρχείο. Η ένδειξη πρέπει να είναι ορατή  στον χρήστη. Για εμφανώς σατιρικό, καλλιτεχνικό ή μυθοπλαστικό περιεχόμενο προβλέπεται πιο ευέλικτος τρόπος ενημέρωσης.

3. Το συνθετικό περιεχόμενο πρέπει να μπορεί να ανιχνευθεί

Οι πάροχοι συστημάτων που παράγουν εικόνες, ήχο, βίντεο ή κείμενο οφείλουν να ενσωματώνουν μηχανικώς αναγνώσιμη σήμανση, ώστε το περιεχόμενο να μπορεί να εντοπιστεί ως δημιουργημένο ή αλλοιωμένο με ΤΝ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εικόνα ή κείμενο πρέπει να εμφανίζει την ίδια ορατή ετικέτα “AI-generated”. Η τεχνική σήμανση αφορά κυρίως τη δυνατότητα ανίχνευσης του περιεχομένου από συστήματα και πλατφόρμες.

4. Ορισμένα κείμενα δημόσιου ενδιαφέροντος χρειάζονται γνωστοποίηση

Κείμενα που δημιουργούνται ή αλλοιώνονται με ΤΝ και δημοσιεύονται για να ενημερώσουν το κοινό σχετικά με θέματα όπως η πολιτική, η δημόσια υγεία, η ασφάλεια, η οικονομία ή η δημόσια διοίκηση πρέπει να επισημαίνονται.

Δεν απαιτείται σήμανση όταν έχει προηγηθεί ουσιαστικός ανθρώπινος έλεγχος, επαλήθευση των πληροφοριών και ανάληψη συντακτικής ευθύνης. Η απλή ορθογραφική ή γραμματική διόρθωση δεν θεωρείται επαρκής ανθρώπινος έλεγχος.

5. Πρέπει να ενημερωνόμαστε για τη χρήση αναγνώρισης συναισθημάτων

Όταν χρησιμοποιείται νόμιμα σύστημα αναγνώρισης συναισθημάτων ή βιομετρικής κατηγοριοποίησης, τα άτομα που εκτίθενται σε αυτό πρέπει να ενημερώνονται ότι το σύστημα λειτουργεί. Η υποχρέωση ισχύει είτε η ανάλυση γίνεται σε πραγματικό χρόνο είτε εκ των υστέρων.

Τι σημαίνει για τα παιδιά και την εκπαίδευση

Οι μαθητές, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν πότε συνομιλούν με chatbot, ψηφιακό βοηθό ή άλλο διαδραστικό σύστημα ΤΝ.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά, τα οποία μπορεί να θεωρήσουν ότι ένα chatbot είναι φίλος, εκπαιδευτικός ή ειδικός. Η ένδειξη ότι πρόκειται για ΤΝ τα βοηθά να αντιμετωπίζουν τις απαντήσεις με περισσότερη προσοχή και να θυμούνται ότι το σύστημα μπορεί να κάνει λάθη ή να δημιουργήσει ανακριβείς πληροφορίες.

Παράλληλα, ορισμένες προστασίες για τα παιδιά ισχύουν ήδη από τον Φεβρουάριο του 2025:

• απαγορεύονται συστήματα που εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητα ενός παιδιού λόγω ηλικίας, με τρόπο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη,
• απαγορεύεται κατά κανόνα η χρήση συστημάτων αναγνώρισης συναισθημάτων στα σχολεία, εκτός από περιορισμένες περιπτώσεις που αφορούν ιατρικούς λόγους ή λόγους ασφάλειας,
• απαγορεύονται πρακτικές χειραγώγησης, κοινωνικής βαθμολόγησης και ορισμένες μορφές βιομετρικής κατηγοριοποίησης.

Στις παραπάνω απαγορεύσεις που έχουν ξεκινήσει νωρίτερα από τις 2 Αυγούστου,  ενισχύεται η εποπτεία και η επιβολή τους από τις αρμόδιες αρχές.

Ποια εκπαιδευτικά συστήματα θεωρούνται υψηλού κινδύνου

Ως υψηλού κινδύνου χαρακτηρίζονται συστήματα ΤΝ που χρησιμοποιούνται:

• για την εισαγωγή ή την κατανομή μαθητών και φοιτητών σε εκπαιδευτικά ιδρύματα,
• για την αξιολόγηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων,
• για τον καθορισμό της εκπαιδευτικής βαθμίδας ή της μαθησιακής πορείας,
• για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό απαγορευμένης συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια εξετάσεων.

Οι πλήρεις απαιτήσεις για αυτά τα συστήματα δεν εφαρμόζονται ακόμη. Θα αρχίσουν να ισχύουν από τις 2 Δεκεμβρίου 2027.

Μέχρι τότε, τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί χρειάζεται να γνωρίζουν ποια εργαλεία χρησιμοποιούν, για ποιον σκοπό, ποια δεδομένα επεξεργάζονται και ποιος έχει την τελική ευθύνη για τα αποτελέσματά τους.

Τι σημαίνει για τους εργαζομένους και τους ενήλικες

Από τις 2 Αυγούστου ισχύουν για όλους οι νέοι κανόνες διαφάνειας σχετικά με τα chatbots, τα deepfakes και το συνθετικό περιεχόμενο.

Οι αυστηρότερες υποχρεώσεις για συστήματα που επηρεάζουν την εργασία και σημαντικές υπηρεσίες θα εφαρμοστούν από τις 2 Δεκεμβρίου 2027. Θα αφορούν συστήματα που χρησιμοποιούνται για:

• την προβολή στοχευμένων αγγελιών εργασίας,
• την ανάλυση βιογραφικών και την επιλογή υποψηφίων,
• την αξιολόγηση εργαζομένων,
• τις προαγωγές, τις απολύσεις και την ανάθεση καθηκόντων,
• την παρακολούθηση της απόδοσης και της συμπεριφοράς στον χώρο εργασίας,
• την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας,
• τις κοινωνικές παροχές και τις βασικές δημόσιες υπηρεσίες,
• την τιμολόγηση ασφαλίσεων ζωής και υγείας,
• την αξιολόγηση κλήσεων έκτακτης ανάγκης και τη διαλογή ασθενών.

Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους θα πρέπει να ενημερώνονται πριν χρησιμοποιηθεί σύστημα ΤΝ υψηλού κινδύνου στον χώρο εργασίας.

Τι σημαίνει για τη δημόσια διοίκηση

Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιείται για την υποστήριξη διοικητικών διαδικασιών, αλλά δεν πρέπει να λειτουργεί ως ανεξέλεγκτο «μαύρο κουτί».

Από τις 2 Δεκεμβρίου 2027, όταν δημόσιοι φορείς χρησιμοποιούν συστήματα υψηλού κινδύνου που επηρεάζουν δικαιώματα, κοινωνικές παροχές, υγειονομικές υπηρεσίες ή άλλες σημαντικές αποφάσεις, θα πρέπει μεταξύ άλλων:

• να υπάρχει κατάλληλη ανθρώπινη εποπτεία,
• να τηρούνται αρχεία για τη λειτουργία του συστήματος,
• να ελέγχονται η ακρίβεια, η ασφάλεια και η ποιότητα των δεδομένων,
• να ενημερώνονται οι πολίτες όταν ένα σύστημα υψηλού κινδύνου συμμετέχει σε απόφαση που τους αφορά,
• να πραγματοποιείται, όπου απαιτείται, αξιολόγηση των επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα πριν από τη χρήση του συστήματος.

Η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει ποιοι άνθρωποι μπορεί να επηρεαστούν, ποιους κινδύνους αντιμετωπίζουν, πώς θα εξασφαλίζεται ο ανθρώπινος έλεγχος και ποια μέτρα θα λαμβάνονται σε περίπτωση προβλήματος.

Τι πρέπει να κάνουν οι οργανισμοί

Η υποχρέωση για εγγραμματισμό στην ΤΝ ισχύει ήδη. Επιχειρήσεις, σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες και άλλοι οργανισμοί που παρέχουν ή χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ πρέπει να λαμβάνουν μέτρα ώστε το προσωπικό τους να διαθέτει επαρκείς γνώσεις για:

• τις δυνατότητες και τους περιορισμούς των εργαλείων,
• τον κίνδυνο ανακριβών ή μεροληπτικών αποτελεσμάτων,
• την προστασία των προσωπικών δεδομένων,
• τον σωστό ανθρώπινο έλεγχο των αποτελεσμάτων,
• τις συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση τους για παιδιά και ευάλωτες ομάδες.

Δεν απαιτείται το ίδιο πρόγραμμα εκπαίδευσης για όλους. Η κατάρτιση πρέπει να προσαρμόζεται στο εργαλείο, στον τρόπο χρήσης του και στους ανθρώπους που μπορεί να επηρεαστούν.

Τι αλλάζει από τις 2 Δεκεμβρίου 2026

• Απαγορεύονται νέες επιβλαβείς εφαρμογές

Απαγορεύονται συστήματα ΤΝ που προορίζονται για τη δημιουργία:

• σεξουαλικών deepfakes χωρίς τη συναίνεση του εικονιζόμενου προσώπου,
• υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται εφαρμογές  nudification, οι οποίες χρησιμοποιούν μια κανονική φωτογραφία για να κατασκευάσουν ψεύτικο γυμνό ή σεξουαλικό υλικό.

• Λήγει η μεταβατική περίοδος για παλαιότερα συστήματα

Συστήματα παραγωγής συνθετικού περιεχομένου που είχαν ήδη κυκλοφορήσει πριν από τις 2 Αυγούστου 2026 θα πρέπει πλέον να συμμορφώνονται και αυτά με την υποχρέωση τεχνικής σήμανσης και ανίχνευσης του περιεχομένου που παράγουν.

Τι αλλάζει από τις 2 Δεκεμβρίου 2027

Από τις 2 Δεκεμβρίου 2027 θα εφαρμοστούν οι πλήρεις υποχρεώσεις για τα συστήματα υψηλού κινδύνου που χρησιμοποιούνται σε ευαίσθητους τομείς, όπως:

• εκπαίδευση και εξετάσεις,
• εργασία και πρόσληψη,
• κοινωνικές παροχές και βασικές υπηρεσίες,
• πιστοληπτική αξιολόγηση και ασφάλιση,
• βιομετρικά συστήματα,
• αστυνόμευση,
• μετανάστευση και άσυλο,
• απονομή δικαιοσύνης και δημοκρατικές διαδικασίες.

Τα συστήματα αυτά θα πρέπει να διαθέτουν διαχείριση κινδύνων, κατάλληλα δεδομένα, τεχνική τεκμηρίωση, καταγραφή της λειτουργίας, ανθρώπινη εποπτεία, ακρίβεια, ανθεκτικότητα και κυβερνοασφάλεια.

Οι πολίτες θα πρέπει να ενημερώνονται όταν υποβάλλονται σε απόφαση που υποστηρίζεται από σύστημα υψηλού κινδύνου. Θα μπορούν επίσης να υποβάλλουν καταγγελία στην αρμόδια αρχή και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ζητούν σαφή και ουσιαστική εξήγηση για τον ρόλο που έπαιξε η ΤΝ σε μια απόφαση που τους επηρέασε σημαντικά.

Τι πρέπει να θυμόμαστε

Ο AI Act επιβάλλει υποχρεώσεις κυρίως στις εταιρείες, στους δημόσιους φορείς και στους επαγγελματίες που αναπτύσσουν ή χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ. Δεν μετατρέπει κάθε απλό χρήστη σε υπεύθυνο συμμόρφωσης.

Ωστόσο, η ιδιωτική χρήση της ΤΝ δεν σημαίνει ότι επιτρέπονται τα πάντα. Η δημιουργία ή κοινοποίηση επιβλαβούς περιεχομένου μπορεί να παραβιάζει τη νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα, την προστασία της προσωπικότητας, την παρενόχληση ή την προστασία των παιδιών, ακόμη και όταν δεν εμπίπτει άμεσα στον AI Act.

Τέλος, μια ένδειξη ότι κάποιο περιεχόμενο δημιουργήθηκε με ΤΝ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι ψευδές. Αντίστοιχα, η απουσία ένδειξης δεν αποδεικνύει ότι είναι αυθεντικό.

Ο AI Act προσφέρει περισσότερη διαφάνεια και προστασία, αλλά δεν αντικαθιστά την κριτική σκέψη. Παιδιά και ενήλικες χρειάζεται να ελέγχουν την πηγή, να αναζητούν επιβεβαίωση και να μην εμπιστεύονται άκριτα όσα παράγει ή προτείνει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.

Πηγή: Safer and more transparent AI