Κυβερνήσεις, επιστημονικοί φορείς και οργανισμοί παιδικής προστασίας εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις της πρώιμης έκθεσης των παιδιών σε πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat και το YouTube. Οι ανησυχίες αφορούν την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών.

H Ελλάδα βρίσκεται πλέον στη λίστα των χωρών που προχωρούν σε αυστηρότερους περιορισμούς για τη χρήση των social media από ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Έχει λοιπόν ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσουμε τι έχει συμβεί στις χώρες που προχώρησαν νωρίτερα σε αντίστοιχα μέτρα. Ποιες είναι οι πρώτες ενδείξεις από την εφαρμογή των μέτρων και τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που στηρίζουν ή αμφισβητούν την αποτελεσματικότητά τους;

Αυστραλία: Συνδυασμός νομοθεσίας και συστηματικής επιστημονικής αξιολόγησης

Η Αυστραλία αποτελεί την πρώτη χώρα παγκοσμίως που συνδύασε την απαγόρευση χρήσης social media κάτω των 16 ετών με έναν οργανωμένο, μακροχρόνιο μηχανισμό επιστημονικής αξιολόγησης των επιπτώσεων του μέτρου. Η εφαρμογή του Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act τον Δεκέμβριο του 2025 συνοδεύτηκε από ανεξάρτητη ερευνητική παρακολούθηση υπό την ευθύνη της eSafety Commissioner, σε συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα και διεθνείς επιστήμονες. Η μελέτη παρακολουθεί χιλιάδες παιδιά ηλικίας 10–16 ετών και τις οικογένειές τους για διάστημα τουλάχιστον δύο ετών, καταγράφοντας όχι μόνο τη συμμόρφωση των πλατφορμών, αλλά και δείκτες ψυχικής υγείας, σχολικής επίδοσης, ύπνου και κοινωνικής δραστηριότητας [1].

Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα στην Αυστραλία, υπερισχύει η άποψη ότι είναι ακόμα πρόωρο να μιλήσει κανείς για αιτιώδη βελτίωση της ψυχικής υγείας των παιδιών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη αντιμετωπίζεται διεθνώς ως «φυσικό πείραμα» μεγάλης κλίμακας, το οποίο μπορεί να προσφέρει πολύτιμα δεδομένα για το αν και υπό ποιες προϋποθέσεις οι ηλικιακοί περιορισμοί στα social media μειώνουν κινδύνους ή απλώς μετατοπίζουν τα παιδιά σε λιγότερο ρυθμισμένα ψηφιακά περιβάλλοντα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν θεωρείται επαρκής, αν δεν συνοδεύεται από ταυτόχρονες αλλαγές στον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών και παράλληλη ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας [2].

Ευρώπη: Γαλλία, Δανία, Αυστρία και άλλες χώρες

Σύμφωνα με το Euronews [3], αρκετές ευρωπαϊκές χώρες κινούνται ταχύτατα προς αυστηρότερους ηλικιακούς περιορισμούς στη χρήση των social media, επηρεασμένες τόσο από τα επιστημονικά δεδομένα για την ψυχική υγεία ανηλίκων όσο και από το προηγούμενο της Αυστραλίας.

• Γαλλία: Η Γαλλία έχει θεσπίσει απαγόρευση χρήσης social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ για ηλικίες 15–18 απαιτείται υποχρεωτικά γονική συναίνεση για τη δημιουργία λογαριασμού. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το μέτρο ως ζήτημα δημόσιας υγείας και προστασίας της ανάπτυξης του παιδικού εγκεφάλου, επισημαίνοντας κινδύνους όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός και η χειραγώγηση των ανήλικων χρηστών μέσω των αλγορίθμων που λειτουργούν στις πλαφόρμες.
• Δανία: Η Δανία προωθεί νομοθετικό πλαίσιο που θέτει όριο τα 15 έτη για τη χρήση social media, με δυνατότητα πρόσβασης από τα 13 μόνο κατόπιν αυστηρής γονικής έγκρισης. Το μέτρο αιτιολογείται από την ανησυχία για διαταραχές ύπνου, μειωμένη συγκέντρωση και αυξημένη ψυχική πίεση στους εφήβους, με τις αρχές να τονίζουν ότι οι γονείς από μόνοι τους δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών.
• Αυστρία: Η Αυστρία βρίσκεται σε φάση σχεδιασμού απαγόρευσης social media για παιδιά κάτω των 14 ετών, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται λιγότερο στην «απαγόρευση καθαυτή» και περισσότερο στον περιορισμό εθιστικών λειτουργιών και της ανεξέλεγκτης συλλογής δεδομένων ανηλίκων.
• Ηνωμένο Βασίλειο: Το Ηνωμένο Βασίλειο, μέσω του Online Safety Act [4], δεν έχει ακόμη επιβάλει καθολικό ηλικιακό όριο 15 ή 16 ετών, αλλά εξετάζει ρυθμίσεις που πλησιάζουν το αυστραλιανό μοντέλο. Η έμφαση δίνεται στη «highly effective age assurance», με τις αρχές να προειδοποιούν ότι αν οι πλατφόρμες δεν μπορούν να επαληθεύουν την ηλικία, θα υποχρεωθούν να προσφέρουν αυστηρά παιδοκεντρικές εκδόσεις των υπηρεσιών τους.

• Γερμανία: Η Γερμανία προωθεί ρυθμίσεις που περιορίζουν τα εθιστικά χαρακτηριστικά των πλατφορμών για ανηλίκους, όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, και οι συνεχείς ειδοποιήσεις, ιδίως για ηλικίες κάτω των 16 ετών. Στη δημόσια και πολιτική συζήτηση κυριαρχεί η άποψη ότι η προστασία των παιδιών δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε ηλικιακές απαγορεύσεις, αλλά σε υποχρεωτική στρατηγική προστασίας των ανήλικων χρηστών από όλες τις πλατφόρμες, απαλλαγμένη από αλγοριθμικούς μηχανισμούς που στοχεύουν στην αύξηση του διαδικτυακού χρόνου παραμονής ενώ παράλληλα εκμεταλλεύονται τις αναπτυξιακές ευαλωτότητες των εφήβων.

Επιστημονικά δεδομένα: Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων σε μικρές ηλικίες

Η επιστημονική βιβλιογραφία των τελευταίων ετών συγκλίνει στο ότι η πρώιμη και έντονη χρήση κοινωνικών δικτύων συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, ιδιαίτερα στις ηλικίες 10–14 ετών. Μελέτες στο Lancet Child & Adolescent Health δείχνουν συσχετίσεις μεταξύ αυξημένου χρόνου χρήσης social media και υψηλότερων επιπέδων άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων και μειωμένης αυτοεκτίμησης, ιδίως όταν οι έφηβοι εκτίθενται συστηματικά σε ιδανικές, εξωραϊσμένες αναπαραστάσεις της καθημερινής ζωής αλλά και της εικόνας του σώματος. Παράλληλα, η νυχτερινή χρήση κινητών και εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης έχει επανειλημμένα συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, οι οποίες με τη σειρά τους σχετίζονται με χαμηλότερη σχολική επίδοση, δυσκολίες συγκέντρωσης και αυξημένη συναισθηματική αστάθεια σε αναπτυξιακές ηλικίες [5].

Πέρα από την ψυχική υγεία, διεθνείς αναλύσεις καταδεικνύουν ότι τα παιδιά κάτω των 15 ετών είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε διαδικτυακούς κινδύνους, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, το grooming και η έκθεση σε επιβλαβές ή επικίνδυνο περιεχόμενο, λόγω περιορισμένης γνωστικής και συναισθηματικής ωριμότητας, σύμφωνης με την ηλικία τους. Οι μηχανισμοί προτεινόμενου περιεχομένου, που βασίζονται σε αλγορίθμους με σκοπό τη μεγιστοποίηση του χρόνου που περνούν οι χρήστες στο διαδίκτυο, μπορούν να οδηγήσουν τους έφηβους στο να βλέπουν στις οθόνες τους επαναλαμβανόμενο ή επιβαρυντικό περιεχόμενο, χωρίς ουσιαστικές δικλείδες προστασίας. Παράλληλα, ο εθιστικός σχεδιασμός των πλατφορμών, όπως το συνεχές scroll, οι συνεχείς ειδοποιήσεις στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και η αλγοριθμική προώθηση συναισθηματικά φορτισμένου υλικού, έχει αναγνωριστεί από επιστημονικές επιθεωρήσεις ως ιδιαίτερα επιδραστικός σε εγκεφάλους που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης, ενισχύοντας τις παρορμητικές συμπεριφορές και δυσκολεύοντας τον αυτοέλεγχο σε παιδιά και πρώιμους εφήβους [6].

Πρώτες ενδείξεις από τις χώρες που εφαρμόζουν περιορισμούς

Επειδή οι περισσότερες νομοθεσίες είναι πρόσφατες (2024–2026), τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα. Ωστόσο, οι πρώτες ενδείξεις είναι ενδιαφέρουσες:

Αυστραλία

Σύμφωνα με άρθρο του Reuters (10 Δεκεμβρίου 2025 [7]), η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών, μπλοκάροντας την πρόσβασή τους σε μια κίνηση που χαιρετίστηκε από πολλούς γονείς και οργανώσεις παιδικής προστασίας, αλλά επικρίθηκε από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και υποστηρικτές της ελευθερίας του λόγου. Όπως αναφέρει το Reuters, από τα μεσάνυχτα της ίδιας ημέρας δέκα από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων το TikTok, το YouTube και το Instagram και Facebook της Meta, υποχρεώθηκαν να αποκλείσουν ανήλικους χρήστες κάτω των 16 ετών, αλλιώς αντιμετωπίζουν πρόστιμα που φτάνουν έως τα 49,5 εκατ. αυστραλιανά δολάρια, σε μια νομοθετική παρέμβαση που παρακολουθείται στενά από ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο.

Ταυτόχρονα όμως, σύμφωνα με την ίδια πηγή, έχουν ήδη καταγραφεί σημαντικές δυσκολίες στην εφαρμογή του μέτρου, καθώς ορισμένοι έφηβοι επιχειρούν να παρακάμψουν τους περιορισμούς μέσω VPN ή με ελλιπή συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας. Επιπλέον, το πρακτορείο επισημαίνει ότι μέρος των ανηλίκων φαίνεται να μετακινείται σε λιγότερο ρυθμισμένες ή νεότερες πλατφόρμες, γεγονός που ενισχύει τους προβληματισμούς για το αν οι ηλικιακές απαγορεύσεις από μόνες τους αρκούν χωρίς ευρύτερη ρύθμιση του σχεδιασμού και των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.

Ευρώπη

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή [8], οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο εφαρμογής πολιτικών για την προστασία ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, στο πλαίσιο του Digital Services Act (DSA). Οι πρώτες θεσμικές αναφορές δείχνουν αυξημένη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, ρυθμιστικών αρχών και πλατφορμών, με στόχο την εφαρμογή της εξ αρχής σχεδιασμένης ενσωμάτωσης της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας στον σχεδιασμό των υπηρεσιών.

Στη στρατηγική του Better Internet for Kids- ΒΙΚ+ της Ε.Ε. και στις κατευθυντήριες γραμμές της (Ιούλιος 2025), οι πλατφόρμες ενθαρρύνονται να ενισχύσουν και να βελτιώσουν τα εργαλεία γονικού ελέγχου, καθώς και να αναπτύξουν υπηρεσίες και εκδόσεις εφαρμογών κατάλληλες για ανηλίκους, με χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα στην ηλικία τους. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται ο περιορισμός της εξατομίκευσης περιεχομένου βάση αλγορίθμων, η μείωση του πλήθους των ειδοποιήσεων και η απενεργοποίηση λειτουργιών που ευνοούν την υπερβολική χρήση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου και η συνεχής περιήγηση [9].

Συμπεράσματα

Οι ηλικιακοί περιορισμοί στη χρήση των κοινωνικών δικτύων συνιστούν μια νέα και δυναμικά εξελισσόμενη διεθνή παρέμβαση, η οποία αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στη συναισθηματική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Από τη σκοπιά της ψυχολογίας του παιδιού και του εφήβου, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να ιδωθούν απλώς ως νομικοί ή τεχνικοί περιορισμοί. Αποτελούν, κυρίως, μια προσπάθεια προσαρμογής του ψηφιακού περιβάλλοντος στις αναπτυξιακές δυνατότητες και ευαλωτότητες των ανηλίκων.

Τα πρώτα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί μπορούν πράγματι να μειώσουν την έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές ή υπερβολικά φορτισμένο συναισθηματικά περιεχόμενο, να περιορίσουν ερεθίσματα που ενισχύουν το άγχος, τη σύγκριση και τον εθισμό, και να δημιουργήσουν ένα αναγκαίο ασφαλές χρονικό διάστημα ώστε η διαδικτυακή εμπειρία να έρθει σε μεταγενέστερο στάδιο ανάπτυξης, όταν το παιδί διαθέτει μεγαλύτερη συναισθηματική ωριμότητα και ικανότητες αυτοελέγχου. Ωστόσο, από ψυχολογική άποψη, είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι κανένα ηλικιακό όριο δεν λειτουργεί από μόνο του ως προστατευτικός παράγοντας. Η πραγματική αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών εξαρτάται από έναν συνδυασμό παραγόντων.

1. Πρώτον, από την τεχνολογική δυνατότητα αξιόπιστης επαλήθευσης ηλικίας χωρίς παραβίαση της ιδιωτικότητας, καθώς η αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας αποτελεί βασικό στοιχείο ψυχικής ευεξίας.
2. Δεύτερον, από την ουσιαστική συνεργασία των πλατφορμών, όχι μόνο σε επίπεδο συμμόρφωσης, αλλά και σε επίπεδο ανασχεδιασμού λειτουργιών που εκμεταλλεύονται την αναπτυξιακή ανωριμότητα των παιδιών, όπως η συνεχώς τροφοδοτούμενη διαδικτυακή πλοήγηση, οι επίμονες ειδοποιήσεις και η προώθηση περιεχομένου με έντονο συναισθηματικό απόηχο.
3. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των γονέων και των φροντιστών. Από ψυχολογική σκοπιά, τα παιδιά προστατεύονται αποτελεσματικότερα όχι όταν απλώς “αποκλείονται” από την τεχνολογία, αλλά όταν μεγαλώνουν μέσα σε ένα πλαίσιο σχέσης, καθοδήγησης και σταδιακής αυτονόμησης. Η ενημέρωση και ενδυνάμωση των γονέων, ώστε να κατανοούν τους ψηφιακούς κινδύνους αλλά και τις ανάγκες των παιδιών τους, λειτουργεί ως κεντρικός προστατευτικός παράγοντας. Αντίστοιχα, η εκπαίδευση των ίδιων των παιδιών στον ψηφιακό γραμματισμό, στην αναγνώριση κινδύνων, στη διαχείριση συναισθημάτων και στη χρήση των μέσων με μέτρο, είναι απαραίτητα μέτρα, ανεξάρτητα από νομοθετικά όρια.
4. Τέλος, η συζήτηση γύρω από τα ηλικιακά όρια δεν μπορεί να περιορίζεται στο δίλημμα «επιτρέπεται ή απαγορεύεται». Από την οπτική της ψυχικής υγείας, το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς διαμορφώνουμε ένα ψηφιακό οικοσύστημα που σέβεται το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού, ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική σύνδεση, και δεν στηρίζεται σε μηχανισμούς υπερδιέγερσης ή χειραγώγησης.

Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι η προστασία των παιδιών δεν έγκειται μόνο στη θέσπιση ορίων, αλλά στη δημιουργία συνθηκών που τους επιτρέπουν να μεγαλώσουν με ασφάλεια, κριτική σκέψη και ψυχική ανθεκτικότητα μέσα και έξω από τον ψηφιακό κόσμο.

Πηγές:

[1]. eSafety Commissioner (2026); Stevens et al., The Lancet Regional Health – Western Pacific (2026); Wu, Nature Human Behaviour (2026).

[2]. Stevens et al. (2026). Beyond the debate: toward pragmatic evaluation of Australia’s social media age restrictions, The Lancet Regional Health – Western Pacific, 2026; 68. https://www.thelancet.com/journals/lanwpc/article/PIIS2666-6065(26)00022-2/fulltext

[3]. Davies, P., & Euronews Staff. (2025–2026). France, Denmark and other EU countries move toward stricter social media age limits for children. Euronews. (https://www.euronews.com)

[4]. UK Government. (2023). Online Safety Act. Government Digital Service. (https://www.gov.uk/government/collections/online-safety-act)

[5]. The Lancet Child & Adolescent Health; JAMA Pediatrics; Nature Human Behaviour; The Lancet Regional Health – Western Pacific. https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(23)00177-3/fulltext

[6]. SaferInternet4Kids, 2026. Exposure to violence. https://saferinternet4kids.gr/nea/exposure_to_violence/

[7]. Kaye, B., & Jose, R. (2025, December 10). Australia begins enforcing world‑first teen social media ban. Reuters. https://www.reuters.com/legal/litigation/australia-social-media-ban-takes-effect-world-first-2025-12-09/

[8]. European Commission. (2025, July 14). Commission publishes guidelines on the protection of minors. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/commission-publishes-guidelines-protection-minors

[9]. European Commission (2022), A Better Internet for Kids (BIK+) strategy: A digital decade for children and young people. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/strategy-better-internet-kids