Από την 1η Ιανουαρίου 2027 τίθεται σε εφαρμογή στην Ελλάδα η απαγόρευση της πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, βάση νόμου που αναμένεται να ψηφιστεί το καλοκαίρι του 2026. Η ρύθμιση αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο και μετατρέπει τη χρήση των κοινωνικών μέσων από ιδιωτική επιλογή σε ζήτημα με νομική υπόσταση [1,2]. Εκτός από την κατανόηση του θεσμικού πλαισίου της απαγόρευσης, πρέπει επίσης να αναδείξουμε τη σημασία της σωστής εφαρμογής του μέτρου, της προετοιμασίας των παιδιών και της αξιοποίησης του «χρόνου ωρίμανσης» που το νέο ηλικιακό όριο προσφέρει αλλά και να εστιάσουμε στον καθοριστικό ρόλο της οικογένειας.

Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Απρίλιο του 2026 την απαγόρευση χρήσης πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης (όπως Facebook, Instagram, TikTok και Snapchat) από ανηλίκους κάτω των 15 ετών, με ημερομηνία πλήρους εφαρμογής του μέτρου την 1η Ιανουαρίου 2027. Το μέτρο θα συνοδεύεται από υποχρεωτικούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, τη χρήση εθνικών ψηφιακών εργαλείων (όπως το Kids Wallet) και αυστηρές κυρώσεις προς τις πλατφόρμες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης [5].

Η ρύθμιση εναρμονίζεται με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), η οποία επιβάλλει αυξημένες ευθύνες στις μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες για την προστασία των ανηλίκων από επιβλαβές περιεχόμενο, εθιστικό σχεδιασμό και ανεπαρκή διαχείριση κινδύνων [3,4].

Τι συμβαίνει μέχρι σήμερα

Μέχρι σήμερα, το κατώτατο όριο ηλικίας που είχε τεθεί από τις πλατφόρμες (τα 13 έτη) λειτουργούσε ως ο μοναδικός όρος για τη χρήση τους.Δυστυχώς όμως υπήρξαν συστηματικές παραβιάσεις από ανήλικους χρήστες προκειμένου να δημιουργήσουν προσωπικό προφίλ σε κάποιο από τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, συχνά με τη σιωπηρή ανοχή ή και συγκατάθεση των γονέων. Η νέα ρύθμιση αλλάζει ριζικά το πλαίσιο, καθώς η πρόωρη χρήση κοινωνικών δικτύων παύει να αποτελεί απλώς μια ιδιωτική επιλογή και μετατρέπεται σε παραβίαση νόμου [6,7].

Η μετατόπιση αυτή μεταφέρει την ευθύνη από το ατομικό επίπεδο στο συλλογικό: από το παιδί στον οικογενειακό και θεσμικό του περίγυρο. Ταυτόχρονα όμως η πολιτεία αναγνωρίζει επίσημα ότι οι κίνδυνοι των κοινωνικών δικτύων για ανηλίκους είναι πολλοί και προκειμένου να αντιμετωπιστούν χρειάζεται ένα υποστηρικτικό πλαίσιο στις οικογένειες, το οποίο ορίστηκε αρχικά σε Ευρωπαϊκό επίπεδο σε αρκετές χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. [3].

Τα παιδιά που βρίσκονται σήμερα στην ηλικιακή ομάδα 13–15 ετών έχουν ήδη, σε μεγάλο βαθμό, ενταχθεί στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων και έχουν συνδέσει τη χρήση τους με την κοινωνική τους ζωή και την αυτοεικόνα τους. Είναι, επομένως, αναμενόμενο ότι η αποδοχή του νέου ηλικιακού ορίου θα συναντήσει αντιστάσεις, θυμό ή προσπάθειες παράκαμψης του νόμου.

Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα πρέπει να καταστεί απολύτως σαφές ότι δεν πρόκειται πλέον για παραβίαση ενός «κανόνα της πλατφόρμας», αλλά για σαφή νομική υποχρέωση του ίδιου του ανήλικου χρήστη, και κατά συνέπεια των γονέων ή κηδεμόνων του. Η παραβίαση του ηλικιακού ορίου συνιστά νομικό ζήτημα και οι γονείς, ως νόμιμοι κηδεμόνες ανηλίκων, καθίστανται υπόλογοι για τη συμμόρφωση των παιδιών τους [6].

Η αποσαφήνιση αυτής της διάστασης δεν αποσκοπεί στη διατάραξη της ισορροπίας της οικογενειακής ζωής, αλλά στην κατανόηση ότι η ψηφιακή παρουσία των ανηλίκων αποτελεί πλέον πεδίο θεσμικής ευθύνης και δημόσιας προστασίας, αντίστοιχο με άλλες δραστηριότητες αυξημένου κινδύνου για τα παιδιά, όπως η κατανάλωση αλκοόλ ή η οδήγηση, όπου το κράτος θέτει κανόνες και οι γονείς φέρουν ευθύνη για τις πράξεις των ανήλικων παιδιών τους.

Αναπτυξιακή ωρίμανση και καταλληλότητα του ορίου των 15 ετών

Η επιλογή της ηλικίας των 15 ετών δεν είναι αυθαίρετη. Βασίζεται σε ευρήματα της αναπτυξιακής ψυχολογίας και της νευροεπιστήμης, σύμφωνα με τα οποία έως τη μέση εφηβεία έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος στη γνωστική ωρίμανση, στον έλεγχο παρόρμησης και στην ικανότητα κατανόησης των κοινωνικών και συναισθηματικών συνεπειών της διαδικτυακής συμπεριφοράς. Πριν την ηλικία των 15 ετών τα παιδιά δεν κατέχουν τις απαραίτητες δεξιότητες ώστε να μπορούν να αξιολογούν τους κινδύνους και τις διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις τους, κάτι που τα καθιστά ευάλωτα σε πιθανές κακόβουλες πράξεις και συναναστροφές.

Επίσης οι έφηβοι κάτω των 15 ετών τείνουν να παρασύρονται  σε φαινόμενα εθισμού στο διαδίκτυο, παραβίασης προσωπικών δεδομένων, σύγκρισης του εαυτού τους με άλλους χρήστες, διαδικτυακού εκφοβισμού, ρητορικής μίσους και τελικά δικής τους συναισθηματικής απορρύθμισης, ιδιαίτερα όταν η χρήση των κοινωνικών δικτύων είναι εντατική και ανεξέλεγκτη [8, 9].

Εκτός από τις ψυχικές επιπτώσεις, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη και τις πολύ σοβαρές συνέπειες που έχει στη σωματική υγεία των ανήλικων χρηστών η υπερβολική έκθεση στα κοινωνικά μέσα. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές συσκευές για τουλάχιστον μία ώρα πριν τον ύπνο έχουν έως και 60% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία ή υπερβολική ημερήσια υπνηλία. Παράλληλα, ο καθιστικός τρόπος ζωής που συνδέεται με την υπερβολική χρήση οθονών συμβάλλει στην αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας και στην εμφάνιση χρόνιων παθήσεων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, καθώς παιδιά που περνούν περισσότερες από 2–3 ώρες ημερησίως μπροστά σε οθόνες είναι λιγότερο σωματικά δραστήρια και εμφανίζουν συχνότερα αύξηση βάρους. Επιπλέον, η παρατεταμένη έκθεση σε οθόνες από μικρή απόσταση επηρεάζει αρνητικά την όραση, προκαλώντας συμπτώματα όπως ξηροφθαλμία και συμβάλλοντας στην αύξηση της μυωπίας στην παιδική ηλικία. Τέλος, η αντικατάσταση της δια ζώσης επικοινωνίας από την ψηφιακή αλληλεπίδραση δυσχεραίνει την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες καλλιέργειας της ενσυναίσθησης και των διαπροσωπικών ικανοτήτων, με αποτέλεσμα παιδιά που περνούν υπερβολικό χρόνο μπροστά σε οθόνες να δυσκολεύονται συχνά στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις εκτός διαδικτύου (9).

Το νέο ηλικιακό όριο, επομένως, δεν στερεί ευκαιρίες, αλλά προσφέρει χρόνο ωρίμανσης ώστε ο έφηβος χρήστης να εισέλθει στα κοινωνικά δίκτυα με μεγαλύτερη ψυχοκοινωνική, γνωστική και συναισθηματική ανθεκτικότητα αλλά και κριτική σκέψη, προκειμένου να μπορεί να προστατευθεί από τους κινδύνους του διαδικτύου [8].

Πόσο σημαντική είναι η απαγόρευση για τα παιδιά κάτω των 13 ετών

Η συζήτηση γύρω από το νέο ηλικιακό όριο δεν θα πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά στα παιδιά που βρίσκονται σήμερα κοντά στα 15 έτη. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο θα μεγαλώσουν τα παιδιά που είναι σήμερα κάτω των 13 ετών.

Το όριο των 15 ετών δε θα πρέπει να παρουσιαστεί ως μελλοντική απαγόρευση, αλλά ως κάτι που είναι δεδομένο και αυτονόητο, όπως ένας νόμος στον οποίο πρέπει να πειθαρχήσουμε όλοι, όπως κάνουμε για κάθε άλλο πλαίσιο που έχει ως στόχο την προστασία των πολιτών.

Η διεθνής και ευρωπαϊκή βιβλιογραφία δείχνει ότι τα σταθερά και ξεκάθαρα ηλικιακά όρια, όταν εισάγονται από νωρίς, διαμορφώνουν ρεαλιστικές προσδοκίες στα παιδιά, μειώνουν την πίεση για δημιουργία προσωπικών προφίλ στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, λειτουργούν ως πρόληψη και όχι ως καταστολή και περιορίζουν τις συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια εξαιτίας των πολλών ωρών που περνούν μπροστά στις ψηφιακές οθόνες [10]. Ο ηλικιακός περιορισμός από μόνος του όμως δεν αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για την ασφάλεια στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης. Θα πρέπει να συμπληρώνεται από τη συνεργασία των γονέων στην επίβλεψη του, και τη συνειδητή επιλογή να μην επιτρέπουν στα παιδιά τους την παράκαμψη του μέτρου.

Ο ρόλος των γονέων: από την επιτήρηση στη συνειδητή προετοιμασία

Κανένα νομικό μέτρο δεν μπορεί να είναι πραγματικά αποτελεσματικό χωρίς την ενεργή συμμετοχή της οικογένειας.

Όπως επισημαίνεται και στην Εθνική Στρατηγική για την Προστασία των Ανηλίκων από τον Εθισμό στο Διαδίκτυο του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οικογένεια αποτελεί τον βασικό πυλώνα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης, καθώς

κανένα τεχνολογικό ή θεσμικό εργαλείο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ρόλο της καθημερινής γονικής καθοδήγησης.

Το ζητούμενο δεν είναι οι γονείς να λειτουργούν είτε ως παθητικοί παρατηρητές είτε ως αυστηροί ελεγκτές της ψηφιακής ζωής των παιδιών τους, αλλά να μετακινηθούν στον ρόλο του συνοδοιπόρου και παιδαγωγού, μέσα από διάλογο, σαφή όρια και κατανόηση των πραγματικών αναγκών και κινδύνων του ψηφιακού περιβάλλοντος.

Η περίοδος πριν από τα 15 έτη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «χρόνος αναμονής», αλλά ως κρίσιμο παράθυρο πρόληψης και προετοιμασίας, κατά το οποίο μπορούν να καλλιεργηθούν δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού, κριτικής σκέψης και ουσιαστικής κατανόησης του τρόπου λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων, των αλγορίθμων και της εμπορευματοποίησης της προσοχής.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, τα παιδιά ενδυναμώνονται σταδιακά ώστε, όταν αποκτήσουν το δικαίωμα πρόσβασης, να μπορούν να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά μέσα με μεγαλύτερη αυτορρύθμιση, ανθεκτικότητα και υπευθυνότητα [9].

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζεται ρητά ότι η πρόωρη και απροετοίμαστη έκθεση των νέων χρηστών στο διαδίκτυο αυξάνει τους κινδύνους, ενώ αντίθετα η καθυστερημένη πρόσβαση σε συνδυασμό με τον επαρκή ψηφιακό γραμματισμό, την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και την κατάλληλη οικογενειακή καθοδήγηση μπορεί να επιφέρει πιο υγιή και ισορροπημένη χρήση αργότερα στην εφηβική ηλικία . Η ευρωπαϊκή εμπειρία επιβεβαιώνει ότι τα παιδιά που εισέρχονται αργότερα και προετοιμασμένα στο ψηφιακό περιβάλλον παρουσιάζουν μικρότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης και καλύτερη ψυχοκοινωνική προσαρμογή [11].

Συμπεράσματα

Η απαγόρευση χρήσης κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 15 ετών στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ένα περιοριστικό μέτρο, αλλά μια βαθιά θεσμική και παιδαγωγική τομή.

Η επιτυχία της εξαρτάται από το αν θα γίνει αντιληπτή ως ευκαιρία προετοιμασίας και όχι ως τιμωρητική παρέμβαση στην κοινωνική ζωή των νέων. Αυτή την άποψη θα πρέπει αρχικά οι γονείς να την υιοθετήσουν εκείνοι πρώτοι, και στη συνέχεια να τη μεταφέρουν ως τη νέα πραγματικότητα στα παιδιά τους, στην οποία θα πρέπει όλοι να συνεργαστούν. Η έγκαιρη ενημέρωση, η ξεκάθαρη ανάληψη ρόλων και η αξιοποίηση του χρόνου ωρίμανσης μπορούν να μετατρέψουν το νέο ηλικιακό όριο σε εργαλείο ουσιαστικής προστασίας και ενδυνάμωσης των μελλοντικών εφήβων χρηστών.

Βιβλιογραφία

• 1.European Commission. (2025). Guidelines on the protection of minors under the Digital Services Act (Commission Notice, C/2025/519). Official Journal of the European Union.
• 2.Euronews. (2026, April 21). EUXL: Τι κάνει η ΕΕ για να προστατεύσει τα παιδιά online.
• 3.European Commission. (2025). Minimising the risks children and young people face online. Directorate General for Communication.
• 4.European Commission. (2025). The Digital Services Act explained: Measures to protect children and young people online.
• 5.Kathimerini. (2026, April 8). Απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 15 ετών: Τι ισχύει – 10 ερωταπαντήσεις.
• 6.European Union Agency for Fundamental Rights (FRA). Protecting children on social media. (2026).
• 7.Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης & Τεχνητής Νοημοσύνης. (2026). Το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media. Ελληνική Δημοκρατία.
• 8.Köhler Dauner, F., Peter, L., Sitarski, E., Chauviré Geib, K., Haag, A. C., & Fegert, J. M. (2025). Digital child protection in social networks: Age verification and age tiered regulation in Europe. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 19, 143.
• 9.Ministry of Digital Governance. (2025). National strategy for the protection of minors from internet addiction (English edition). Hellenic Republic.
• 10.UNICEF. (n.d.). Age restrictions alone won’t keep children safe online.
• 11.European Commission. (2022). European strategy for a better internet for kids (BIK+).