Οι νέοι θέλουν να ακούγονται, να συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις που τους αφορούν και να έχουν ουσιαστική υποστήριξη όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο διαδίκτυο. Αυτό είναι ένα από τα βασικά μηνύματα που προέκυψαν από τη συμμετοχή έξι νέων σε ομάδα διαβούλευσης στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της δεύτερης αξιολόγησης της ευρωπαϊκής στρατηγικής Better Internet for Kids (BIK+).

Η διαβούλευση έδωσε στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να μοιραστούν εμπειρίες από την καθημερινή ψηφιακή τους ζωή, να εκφράσουν προβληματισμούς και να προτείνουν συγκεκριμένες αλλαγές για ένα διαδίκτυο που θα ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους. Η συζήτηση ανέδειξε όχι μόνο τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι νέοι στο διαδίκτυο, αλλά και τη σημασία της ενεργού συμμετοχής τους στον σχεδιασμό λύσεων για την ασφάλεια και την προστασία τους.

Το διαδίκτυο ως χώρος επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και μάθησης

Για τους νέους, το διαδίκτυο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Είναι ο χώρος όπου επικοινωνούν με φίλους, παίζουν παιχνίδια, παρακολουθούν βίντεο, ακούν μουσική, ανακαλύπτουν νέες πληροφορίες και αναζητούν λύσεις σε προβλήματα που τους απασχολούν.

Παράλληλα, όμως, η ψηφιακή εμπειρία συνοδεύεται από προκλήσεις. Οι ψεύτικοι λογαριασμοί, η επικοινωνία με αγνώστους, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και η διαχείριση των προσωπικών δεδομένων συγκαταλέγονται στα ζητήματα που απασχολούν τους συμμετέχοντες.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ένας από τους νέους: «Υπάρχουν πολλοί ψεύτικοι λογαριασμοί στο διαδίκτυο, οπότε δεν μπορείς πάντα να γνωρίζεις ποιος πραγματικά βρίσκεται πίσω από έναν λογαριασμό».

Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι γνωρίζουν βασικά εργαλεία προστασίας, όπως οι ρυθμίσεις ιδιωτικότητας, ο αποκλεισμός και η αναφορά χρηστών. Ωστόσο, όταν αυτά δεν αρκούν, συχνά δεν γνωρίζουν ποιο είναι το επόμενο βήμα ή πού μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια.

Ασφάλεια με πρακτικές λύσεις και όχι μόνο προειδοποιήσεις

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της διαβούλευσης ήταν ότι οι νέοι χρειάζονται πρακτική καθοδήγηση και όχι απλώς γενικές προειδοποιήσεις για τους κινδύνους του διαδικτύου.

Οι συμμετέχοντες επισήμαναν ότι, ακόμη και όταν αποκλείουν έναν ενοχλητικό ή ψεύτικο λογαριασμό, ο χρήστης μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο και να συνεχίσει την παρενόχληση. Παράλληλα, εξέφρασαν ανησυχία για την ευκολία πρόσβασης ανηλίκων σε ιστοσελίδες ακατάλληλες για την ηλικία τους, καθώς και για την εμφάνιση διαφημίσεων που προωθούν τέτοιο περιεχόμενο.

Ζήτησαν, επομένως, αποτελεσματικότερους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, καλύτερη προστασία από επιβλαβές περιεχόμενο και απλούστερες διαδικασίες αναφοράς προβλημάτων στις ψηφιακές πλατφόρμες.

«Δεν θέλουμε οι γονείς μας να μας τρομάζουν και απλώς να μας λένε να προσέχουμε. Θέλουμε πρακτικές συμβουλές για το τι πρέπει να κάνουμε», σημείωσε ένας συμμετέχων.

Το μήνυμα αυτό αναδεικνύει την ανάγκη οι ενήλικες να αντιμετωπίζουν τους νέους ως ενεργούς χρήστες του ψηφιακού κόσμου, οι οποίοι χρειάζονται γνώση, δεξιότητες και ουσιαστική υποστήριξη για να διαχειρίζονται δύσκολες καταστάσεις.

Το σχολείο και οι ενήλικες ως σύμμαχοι

Η εκπαίδευση για την ψηφιακή ασφάλεια αποτέλεσε βασικό θέμα της συζήτησης. Οι νέοι θέλουν το σχολείο να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για την κατανόηση των διαδικτυακών κινδύνων, αλλά και για την εξάσκηση σε πραγματικά σενάρια: πώς αναγνωρίζουμε έναν ψεύτικο λογαριασμό, πώς αντιμετωπίζουμε τον διαδικτυακό εκφοβισμό, πώς προστατεύουμε τα προσωπικά μας δεδομένα και πού απευθυνόμαστε όταν μια κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχό μας.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι συχνά στρέφονται πρώτα σε φίλους, καθώς αισθάνονται ότι εκείνοι μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα τις εμπειρίες τους. Στη συνέχεια, μπορεί να απευθυνθούν σε γονείς, εκπαιδευτικούς ή άλλους έμπιστους ενήλικες.

Ωστόσο, η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι πάντα εύκολη. Ο φόβος της κριτικής, της τιμωρίας ή της κοροϊδίας από συνομηλίκους μπορεί να αποτρέψει έναν νέο από το να μιλήσει για όσα βιώνει. Επιπλέον, ορισμένοι θεωρούν ότι οι γονείς τους δεν είναι εξοικειωμένοι με τις πλατφόρμες που χρησιμοποιούν και, επομένως, δυσκολεύονται να τους βοηθήσουν αποτελεσματικά.

Για τον λόγο αυτό, η υποστήριξη χρειάζεται να βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στην κατανόηση και στην απουσία επικριτικής στάσης. Οι νέοι πρέπει να γνωρίζουν ότι μπορούν να ζητήσουν βοήθεια χωρίς να φοβούνται ότι θα κατηγορηθούν για όσα συνέβησαν.

Συμμετοχή σημαίνει να ακούγεται πραγματικά η γνώμη των νέων

Ιδιαίτερη σημασία είχε η συζήτηση γύρω από το δικαίωμα των νέων να εκφράζουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν την ψηφιακή τους ζωή.

Ορισμένοι συμμετέχοντες αισθάνονται ότι η γνώμη τους δεν λαμβάνεται πάντοτε υπόψη. Άλλοι έχουν την ευκαιρία να συζητούν θέματα διαδικτυακής ασφάλειας στο σχολείο, κυρίως όταν πραγματοποιούνται ενημερωτικές επισκέψεις από ειδικούς.

Η ίδια η διαβούλευση αποτέλεσε, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, μια θετική εμπειρία, καθώς τους έδωσε τη δυνατότητα να μιλήσουν ανοιχτά, να ανταλλάξουν απόψεις και να διαπιστώσουν ότι άλλοι νέοι αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες και προβληματισμούς.

Όπως τόνισε ένας από αυτούς: «Οι πλατφόρμες πρέπει να ακούν περισσότερο τους νέους, γιατί εμείς είμαστε αυτοί που τις χρησιμοποιούμε καθημερινά».

Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν, επίσης, την επιθυμία να διαθέτουν απλούς και άμεσους τρόπους για να μεταφέρουν στις ψηφιακές πλατφόρμες τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Η συμμετοχή τους, επομένως, δεν περιορίζεται στην έκφραση απόψεων· περιλαμβάνει και την προσδοκία ότι οι εμπειρίες τους θα αξιοποιούνται για τη βελτίωση των υπηρεσιών, των εργαλείων ασφάλειας και των πολιτικών προστασίας.

Από τη διαβούλευση στη δράση

Τα συμπεράσματα της συζήτησης αναδεικνύουν τρεις βασικές προτεραιότητες:

• Πιο προσβάσιμη και φιλική υποστήριξη: Απλούστερες διαδικασίες αναφοράς, σαφής ενημέρωση για τα επόμενα βήματα και υπηρεσίες στις οποίες οι νέοι μπορούν να απευθύνονται με εμπιστοσύνη.
• Πρακτική εκπαίδευση για την ψηφιακή ασφάλεια: Περισσότερες ευκαιρίες στο σχολείο για την αντιμετώπιση πραγματικών περιστατικών, την αναγνώριση παραπληροφόρησης και διαδικτυακής απάτης, καθώς και την προστασία της ιδιωτικότητας.
• Ουσιαστική συμμετοχή των νέων: Συστηματικές ευκαιρίες διαβούλευσης και ανατροφοδότησης, ώστε οι απόψεις τους να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό ψηφιακών υπηρεσιών και μέτρων ασφάλειας.

Παράλληλα, είναι σημαντικό οι διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης να γίνουν περισσότερο γνωστές στους νέους. Οι συμμετέχοντες φαίνεται να γνωρίζουν καλύτερα τα άμεσα μέσα προστασίας που προσφέρουν οι εφαρμογές και τα πρόσωπα του περιβάλλοντός τους, ενώ η ενημέρωσή τους για πιο εξειδικευμένες υπηρεσίες, όπως οι γραμμές βοήθειας και τα Κέντρα Ασφαλούς Διαδικτύου, είναι πιο περιορισμένη. Εξέφρασαν, επίσης, την ανάγκη οι ψηφιακές υπηρεσίες υποστήριξης να είναι φιλικές προς τα παιδιά και να εξηγούν με σαφήνεια τι συμβαίνει μετά την υποβολή μιας αναφοράς.

Ένα καλύτερο διαδίκτυο διαμορφώνεται μαζί με τους νέους

Η συμμετοχή των έξι νέων στην ελληνική διαβούλευση για τη δεύτερη αξιολόγηση της στρατηγικής BIK+ υπενθυμίζει ότι η προστασία των παιδιών και των νέων στο διαδίκτυο δεν μπορεί να σχεδιάζεται χωρίς τη δική τους φωνή.

Οι νέοι γνωρίζουν από πρώτο χέρι πώς χρησιμοποιούνται οι ψηφιακές πλατφόρμες, ποιες δυσκολίες προκύπτουν στην καθημερινότητά τους και ποια εμπόδια συναντούν όταν αναζητούν βοήθεια. Η εμπειρία τους αποτελεί πολύτιμη πηγή γνώσης για γονείς, εκπαιδευτικούς, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και εταιρείες τεχνολογίας.

Η ουσιαστική συμμετοχή, ωστόσο, δεν τελειώνει όταν ολοκληρώνεται μια συζήτηση. Προϋποθέτει συνέχεια, διαφάνεια και ενημέρωση των νέων για το πώς αξιοποιούνται οι προτάσεις τους και ποιες αλλαγές προκύπτουν από αυτές.

Ένα καλύτερο διαδίκτυο για τα παιδιά και τους νέους δεν είναι απλώς ένα διαδίκτυο με λιγότερους κινδύνους. Είναι ένα ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο αισθάνονται ασφαλείς, έχουν την αυτοπεποίθηση να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις, γνωρίζουν πού μπορούν να βρουν βοήθεια και, κυρίως, έχουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωσή του.

Γιατί η φωνή των νέων δεν πρέπει απλώς να ακούγεται. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και να οδηγεί σε ουσιαστικές αλλαγές.

Μάθετε περισσότερα για την Ευρωπαϊκή στρατηγική για ένα καλύτερο διαδίκτυο για τα παιδιά – BIK+ εδώ.