Τεύχος 70 – Ενημερωτικό Δελτίο Φεβρουαρίου

Η Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου 2024 γιορτάστηκε φέτος σε ολόκληρη τη χώρα με μια μεγάλη κεντρική εκδήλωση στην Αθήνα, μια παράλληλη εκδήλωση στο Ηράκλειο Κρήτης στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), αλλά και με εκατοντάδες αυθόρμητες δράσεις σε σχολεία, που ανέδειξαν τη δυναμική συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας και το έντονο ενδιαφέρον των παιδιών για ένα ασφαλές και θετικό διαδίκτυο.

Η κεντρική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη Αίθουσα Μελίνα Μερκούρη του Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας, με τη συμμετοχή 1.000 μαθητών και μαθητριών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά και των εκπαιδευτικών τους. Η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή και γεμάτη ενθουσιασμό με τους μαθητές και τις μαθήτριες να αποτελούν τους πρωταγωνιστές της ημέρας, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της νέας γενιάς στη διαμόρφωση ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος.

Η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, υπογράμμισε ότι σε έναν κόσμο όπου η παιδική καθημερινότητα εκτυλίσσεται και στο διαδίκτυο, η ψηφιακή ασφάλεια αποτελεί θεμέλιο κοινωνικής συνοχής, ισότητας ευκαιριών και ουσιαστικής προστασίας της παιδικής ηλικίας.

Ξεχωριστή και ιδιαίτερα ουσιαστική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ανοιχτή συζήτηση της γνωστής ηθοποιού και πρέσβειρας ασφαλούς διαδικτύου Βάσως Λασκαράκη με τους μαθητές και τις μαθήτριες. Με αμεσότητα και ειλικρίνεια, μίλησε τόσο ως μητέρα όσο και ως άνθρωπος που δραστηριοποιείται ενεργά στα κοινωνικά δίκτυα, αναδεικνύοντας τις πραγματικές προκλήσεις αλλά και τις ευθύνες που συνοδεύουν την ψηφιακή παρουσία.

Απαντώντας στα ερωτήματα των παιδιών, τόνισε τη σημασία της αυτοπροστασίας, της κριτικής σκέψης και κυρίως της ανοιχτής επικοινωνίας με τους ενήλικες που εμπιστεύονται, ενθαρρύνοντάς τα να μην σιωπούν μπροστά σε οτιδήποτε τα προβληματίζει ή τα κάνει να αισθάνονται ανασφάλεια στο διαδίκτυο, αλλά να ζητούν έγκαιρα στήριξη και καθοδήγηση.

Η Συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (ΙΤΕ), Βιβή Φραγκοπούλου, ανέλυσε με απλό και κατανοητό τρόπο τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων στα κοινωνικά δίκτυα, εξηγώντας πώς οι μηχανισμοί αυτοί διαμορφώνουν το περιεχόμενο που προβάλλεται στους νέους, επηρεάζουν τις επιλογές τους και ενισχύουν φαινόμενα όπως οι “filter bubble” και η υπερέκθεση σε συγκεκριμένα πρότυπα ή τάσεις. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της ψηφιακής κριτικής σκέψης και της συνειδητής χρήσης των πλατφορμών.

Από την πλευρά του, ο Υπεύθυνος της Γραμμής Βοήθειας Help-line.gr του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, Γιώργος Κορμάς, παρουσίασε συγκεκριμένους και άμεσα προσβάσιμους τρόπους υποστήριξης για παιδιά και εφήβους, αναδεικνύοντας τον ρόλο της γραμμής ως ασφαλούς σημείου αναφοράς για θέματα όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η πίεση για αποστολή προσωπικού υλικού ή η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Τόνισε ότι κανένα παιδί δεν είναι μόνο του στο διαδίκτυο και ότι η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση δύσκολων καταστάσεων.

Η αναλύτρια Δημόσιας Πολιτικής & Κυβερνητικών Σχέσεων της TikTok Νικολέτα Λυδάκη Σημαντήρη παρουσίασε τα εργαλεία και τις πολιτικές της πλατφόρμας για την προστασία των ανηλίκων ενώ από την πλευρά του, ο Αντιπρόεδρος του ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Μιχάλης Παρασκευάς, ανέδειξε τον ρόλο της εθνικής πλατφόρμας stop-bullying.gov.gr ως θεσμικού εργαλείου πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού και διαδικτυακού εκφοβισμού, επισημαίνοντας ότι παρέχει ένα αξιόπιστο και επίσημο κανάλι αναφοράς περιστατικών, ενισχύοντας την προστασία των μαθητών και μαθητριών και καλλιεργώντας κουλτούρα μηδενικής ανοχής στη βία.

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς, η Αντιπεριφερειάρχης Στρατηγικού Σχεδιασμού Αττικής Σταυρούλα Αντωνάκου, ο Δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης, ο Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά Διονύσιος Αναστασόπουλος και η Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου ΣΕΦ Χριστίνα Τσιλιγκίρη, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την απονομή βραβείων στους μαθητικούς διαγωνισμούς «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στη Ζωή μας» και «Πιάσε τη Σημαία», ο οποίος υλοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας. Οι βραβεύσεις ανέδειξαν τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και τις ψηφιακές δεξιότητες των μαθητών και μαθητριών, αποδεικνύοντας ότι η νέα γενιά μπορεί να αξιοποιεί την τεχνολογία με υπευθυνότητα και καινοτομία.

Ο Κώστας Μάγκος από την Αρχή Κυβερνοασφάλειας υπογράμμισε τη σημασία του ψηφιακού εγγραμματισμού ως βασικής δεξιότητας του 21ου αιώνα και ενημέρωσε τους μαθητές για τις προοπτικές σπουδών και σταδιοδρομίας στον ταχύτατα αναπτυσσόμενο τομέα της κυβερνοασφάλειας, έναν κλάδο με αυξανόμενη ζήτηση και στρατηγική σημασία για την κοινωνία και την οικονομία.

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του Ίδρυματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο και τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά και πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, της Περιφέρειας Αττικής και του Δήμου Πειραιά.

Παράλληλα με την κεντρική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, μια εξίσου ουσιαστική και υψηλού συμβολισμού δράση φιλοξενήθηκε στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), αναδεικνύοντας τον εθνικό χαρακτήρα της Ημέρας Ασφαλούς Διαδικτύου και τη σύνδεση της έρευνας με την εκπαιδευτική κοινότητα.

Στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ, μαθητές και μαθήτριες της Γ’ Γυμνασίου από το Πρότυπο Γυμνάσιο Ηρακλείου και το 6ο Γυμνάσιο Ηρακλείου συμμετείχαν σε μια διαδραστική εμπειρία μάθησης, αφιερωμένη στην ασφαλή, υπεύθυνη και κριτική αξιοποίηση του διαδικτύου. Η δράση σχεδιάστηκε με στόχο όχι μόνο την ενημέρωση, αλλά κυρίως την ενεργή εμπλοκή των μαθητών μέσα από βιωματικές προσεγγίσεις που καλλιεργούν δεξιότητες και στάσεις ζωής.

Τους μαθητές και τις μαθήτριες καλωσόρισε ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής, Καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, ο οποίος τόνισε τη σημασία της ανάπτυξης κριτικής σκέψης, υπευθυνότητας και επιστημονικής κατανόησης της τεχνολογίας, επισημαίνοντας πως οι νέοι δεν είναι απλοί χρήστες ψηφιακών εργαλείων, αλλά μελλοντικοί δημιουργοί και διαμορφωτές του ψηφιακού κόσμου.

Μέσα από προσεκτικά σχεδιασμένες παιγνιώδεις και βιωματικές δράσεις, οι μαθητές και οι μαθήτριες εμβάθυναν σε κρίσιμα ζητήματα της ψηφιακής εποχής, όπως η προστασία προσωπικών δεδομένων, η υπεύθυνη διαδικτυακή επικοινωνία, η αναγνώριση της παραπληροφόρησης και η καλλιέργεια θετικής ψηφιακής συμπεριφοράς.

Ιδιαίτερο ενθουσιασμό προκάλεσε η αλληλεπίδρασή τους με το ρομπότ της ομάδας του Εργαστηρίου Υπολογιστικής Όρασης και Ρομποτικής. Η επαφή με την τεχνολογία σε ένα ερευνητικό περιβάλλον ενίσχυσε τη φαντασία, την περιέργεια και την κατανόηση του πώς «βλέπουν» και «μαθαίνουν» οι έξυπνες μηχανές.

Η ημέρα ολοκληρώθηκε με δραστηριότητες αφιερωμένες στην τεχνητή νοημοσύνη, στο πλαίσιο του προγράμματος Experience AI, δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία να προσεγγίσουν βασικές έννοιες της ΑΙ με τρόπο προσιτό, διαδραστικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο. Παράλληλα, μέσα από το πρόγραμμα Γίνε Ήρωας του Διαδικτύου, συμμετείχαν σε ομαδικές δραστηριότητες που καλλιέργησαν την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία και την υπευθυνότητα, ενισχύοντας τις δεξιότητές τους για ασφαλή και συνειδητή πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολογεί Σχέδιο Δράσης κατά του Κυβερνοεκφοβισμού

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα, Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου ένα ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης για την καταπολέμηση του κυβερνοεκφοβισμού, με στόχο την ουσιαστική προστασία της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των παιδιών και των εφήβων στο διαδίκτυο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το Σχέδιο Δράσης βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

την άμεση υποστήριξη των θυμάτων,
τον συντονισμό των εθνικών πολιτικών,
και την πρόληψη μέσω της καλλιέργειας ασφαλών και υπεύθυνων ψηφιακών πρακτικών.

Μια κοινή ευρωπαϊκή εφαρμογή για αναφορά και υποστήριξη

Κεντρικό στοιχείο του Σχεδίου αποτελεί η ανάπτυξη μιας εύχρηστης και προσβάσιμης εφαρμογής σε επίπεδο Ε.Ε, μέσω της οποίας παιδιά και έφηβοι που βιώνουν κυβερνοεκφοβισμό θα μπορούν εύκολα να αναφέρουν περιστατικά και να λαμβάνουν άμεση βοήθεια από τις εθνικές γραμμές υποστήριξης.

Η εφαρμογή θα επιτρέπει την ασφαλή αποθήκευση και αποστολή αποδεικτικών στοιχείων, ενισχύοντας την αίσθηση προστασίας και εμπιστοσύνης των θυμάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναπτύξει το βασικό πρότυπο της εφαρμογής, το οποίο τα κράτη μέλη θα μπορούν να προσαρμόζουν, να μεταφράζουν και να διασυνδέουν με τις αντίστοιχες εθνικές υπηρεσίες υποστήριξης.

Συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση

Κάθε παιδί και νέος στην Ευρωπαϊκή Ένωση δικαιούται ίση προστασία από τον κυβερνοεκφοβισμό. Για τον λόγο αυτό, τα κράτη μέλη καλούνται να αναπτύξουν ολοκληρωμένα εθνικά σχέδια δράσης, βασισμένα σε έναν κοινό ορισμό του κυβερνοεκφοβισμού, ώστε να διευκολύνεται η συλλογή, η σύγκριση και η αξιοποίηση δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Παράλληλα, η Επιτροπή θα ενισχύσει και θα βελτιώσει υφιστάμενες πρωτοβουλίες, μεταξύ άλλων μέσω:

της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) για την καλύτερη προστασία των ανηλίκων και τη διευκόλυνση της αναφοράς επιβλαβούς περιεχομένου,
της έκδοσης κατευθυντήριων γραμμών για τις αξιόπιστες πηγές επισήμανσης παράνομου περιεχομένου,
της αντιμετώπισης του κυβερνοεκφοβισμού στις πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο στο πλαίσιο της αναθεώρησης της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων,
της υποστήριξης της εφαρμογής της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ιδίως όσον αφορά απαγορευμένες πρακτικές ΤΝ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κυβερνοεκφοβισμό,
και της ενίσχυσης της διαφάνειας μέσω σήμανσης περιεχομένου που παράγεται από ΤΝ και ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά.

Πρόληψη μέσα από την εκπαίδευση και τον ψηφιακό γραμματισμό

Η πρόληψη βρίσκεται στον πυρήνα του Σχεδίου Δράσης. Η Επιτροπή ενθαρρύνει την υιοθέτηση υγιών, υπεύθυνων και με σεβασμό ψηφιακών συμπεριφορών από μικρή ηλικία, ενσωματώνοντας την πρόληψη του κυβερνοεκφοβισμού στις επικείμενες αναθεωρήσεις των κατευθυντήριων γραμμών για τον ψηφιακό γραμματισμό των εκπαιδευτικών, στο πλαίσιο της Ένωσης Δεξιοτήτων.

Παράλληλα, θα ενισχυθούν οι πόροι και η επιμόρφωση για τα σχολεία μέσω του δικτύου Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου και της ευρωπαϊκής πλατφόρμας «Βetter Internet For Kids».

Επόμενα βήματα

Η υλοποίηση του Σχεδίου Δράσης θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία, την κοινωνία των πολιτών, διεθνείς οργανισμούς και – κυρίως – τα ίδια τα παιδιά και τους νέους.

Παράλληλα, η Επιτροπή προετοιμάζει συμπληρωματικές πρωτοβουλίες, όπως:

την πιλοτική εφαρμογή ευρωπαϊκής λύσης επαλήθευσης ηλικίας με σεβασμό στην ιδιωτικότητα,
την επικείμενη Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη,
τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο,
και έρευνα για τον αντίκτυπο των ψηφιακών κοινωνικών πρακτικών στην ψυχική υγεία.

Ιστορικό

Εκτιμάται ότι περίπου ένα στα έξι παιδιά ηλικίας 11 έως 15 ετών δηλώνει ότι έχει πέσει θύμα κυβερνοεκφοβισμού, ενώ ένα στα οκτώ αναφέρει ότι έχει βιώσει διαδικτυακή παρενόχληση. Παράλληλα, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που δημοσιεύθηκε πέρυσι, περισσότεροι από 9 στους 10 Ευρωπαίους πολίτες θεωρούν επιτακτική την ανάγκη δράσης των δημόσιων αρχών για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Συγκεκριμένα, το 93% ανησυχεί για τον αρνητικό αντίκτυπο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία των παιδιών, το 92% για τον κυβερνοεκφοβισμό και τη διαδικτυακή παρενόχληση, και το 92% για την ανάγκη ύπαρξης αποτελεσματικών μηχανισμών περιορισμού του ακατάλληλου για την ηλικία περιεχομένου.

Το Σχέδιο Δράσης για την καταπολέμηση του κυβερνοεκφοβισμού καταρτίστηκε έπειτα από στοχευμένη διαβούλευση με περισσότερα από 6.000 παιδιά, καθώς και από ευρύτερη δημόσια διαβούλευση, διασφαλίζοντας ότι οι φωνές των ίδιων των παιδιών βρίσκονται στον πυρήνα των προτεινόμενων μέτρων.

Το Σχέδιο βασίζεται και ενισχύει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) επιβάλλει στις επιγραμμικές πλατφόρμες την υποχρέωση να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας για τα παιδιά, με μέτρα όπως η δυνατότητα αποκλεισμού ή σίγασης άλλων χρηστών και η απαγόρευση προσθήκης ανηλίκων σε διαδικτυακές ομάδες χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Παράλληλα, η Οδηγία για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων απαιτεί από τις πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση των ανηλίκων σε επιβλαβές περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου κυβερνοεκφοβισμού. Επιπλέον, η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη απαγορεύει συστήματα που χειραγωγούν ή εξαπατούν τους χρήστες – ιδίως τα παιδιά – με επιβλαβείς τρόπους και θεσπίζει κανόνες για την επισήμανση βαθιά ψευδών πληροφοριών, συμβάλλοντας στην πρόληψη της παραπλάνησης.

Τέλος, το Σχέδιο Δράσης θα ενισχύσει την προβολή και τη χρήση των διαθέσιμων πόρων του δικτύου Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου, τα οποία παρέχουν υποστήριξη σε παιδιά, γονείς, φροντιστές, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες σε εθνικό επίπεδο, καθώς και μέσω της πλατφόρμας «Better Intenet for Kids». Μόνο το 2025, περίπου 48 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες αξιοποίησαν τους πόρους των Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία και την απήχηση αυτών των δράσεων.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή