Οδηγός για γονείς: Πώς να πλησιάσουμε τα παιδιά και να τους μιλήσουμε για την ψηφιακή τους ζωή

Πολλοί γονείς νιώθουμε αμηχανία ή ανησυχία όταν ακούμε τα παιδιά μας να μιλούν για διαδίκτυο, gaming, social media, TikTok ή Instagram. Όχι απαραίτητα επειδή όλα αυτά είναι από μόνα τους επικίνδυνα, αλλά επειδή συχνά αποτελούν ένα κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών που δεν γνωρίζουμε τόσο καλά όσο εκείνα.

Στη φυσική τους ζωή ξέρουμε πιο εύκολα πού βρίσκονται, με ποιους κάνουν παρέα, τι δραστηριότητες έχουν. Στον ψηφιακό κόσμο, όμως, τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο ορατά. Αυτό μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε ότι δεν έχουμε αρκετή εικόνα ή ότι δεν μπορούμε να τα καθοδηγήσουμε με την ίδια σιγουριά.

Η ανησυχία αυτή είναι φυσιολογική. Κάθε γονέας θέλει να προστατεύσει το παιδί του. Το ζητούμενο, όμως, είναι ο φόβος να μη γίνει ο βασικός τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε το παιδί και το διαδίκτυο. Γιατί όταν μιλάμε μέσα από ένταση, κινδυνεύουμε άθελά μας να δημιουργήσουμε απόσταση αντί για επικοινωνία.

Ο τρόπος που επιλέγουμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας για την ψηφιακή τους ζωή έχει μεγάλη σημασία. Οι λέξεις μας μπορούν να τα βοηθήσουν να νιώσουν ασφάλεια, εμπιστοσύνη και διάθεση να μας μιλήσουν. Μπορούν, όμως, και να τα κάνουν να κλειστούν, αν νιώσουν ότι θα τα μαλώσουμε, θα τα κρίνουμε ή θα τους απαγορεύσουμε κάτι χωρίς να τα ακούσουμε.

Ο ψηφιακός πανικός δεν είναι το ίδιο με την υπεύθυνη ανησυχία. Η υπεύθυνη ανησυχία μάς βοηθά να ενημερωθούμε, να βάλουμε όρια, να συζητήσουμε και να είμαστε παρόντες. Ο πανικός, αντίθετα, εμφανίζεται όταν ο γονέας νιώθει ότι δεν καταλαβαίνει αρκετά τον ψηφιακό κόσμο, ότι δεν έχει τον έλεγχο ή ότι πρέπει να αντιδράσει γρήγορα και αυστηρά για να προστατεύσει το παιδί.

Από την ψυχολογία γνωρίζουμε ότι όταν ένας άνθρωπος νιώθει έντονη ανησυχία, είναι πιο πιθανό να αντιδράσει γρήγορα, απότομα ή απόλυτα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνει κάτι λάθος. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση μπροστά σε κάτι που βιώνει ως πιθανό κίνδυνο. Ωστόσο, σε τέτοιες στιγμές η σκέψη μας μπορεί να γίνει λιγότερο ψύχραιμη και οι αποφάσεις μας λιγότερο ισορροπημένες.

Για αυτό είναι σημαντικό, πριν μιλήσουμε στο παιδί, να δώσουμε λίγο χρόνο στον εαυτό μας να ηρεμήσει. Όταν ο γονέας προσεγγίζει το παιδί με ψυχραιμία, ενδιαφέρον και διάθεση να ακούσει, αυξάνονται οι πιθανότητες το παιδί να μοιραστεί μαζί του όσα το απασχολούν. Και αυτή η σχέση εμπιστοσύνης είναι ένα από τα πιο σημαντικά μέσα προστασίας στον ψηφιακό κόσμο.

Τα παιδιά πρώτα αισθάνονται και μετά ακούν τι τους λέμε. Όταν βλέπουν τους γονείς τους να είναι  αγχωμένοι, θυμωμένοι ή σε πανικό, το δικό τους σώμα και συναίσθημα «μπαίνουν» στην ίδια ένταση. Δεν μπορούν να μεταφράσουν το μήνυμα με τη λογική τους και τελικά αυτό που «διαβάζουν» είναι ότι «Αυτό το θέμα είναι πολύ τρομακτικό. Οι μεγάλοι δυσκολεύονται να το αντέξουν.» Ακόμα κι αν ο γονέας θέλει να προστατεύσει, το παιδί νιώθει ότι η συζήτηση γύρω από το διαδίκτυο είναι βαριά, επικίνδυνη και φορτισμένη.

Γιατί τα παιδιά δεν μιλούν όταν φοβούνται

Πολλοί γονείς πιστεύουν ότι αν ένα παιδί δεν μιλά, «δεν συμβαίνει κάτι σοβαρό». Στην πραγματικότητα, ισχύει συχνά το αντίθετο. Τα παιδιά και οι έφηβοι σιωπούν επειδή:

Όταν ένα παιδί έχει βιώσει έστω και μία φορά ότι η αποκάλυψη που έκανε στους γονείς τους, τελικά οδήγησε σε θυμό, τιμωρία ή υπερβολικό έλεγχο, μαθαίνει πως η σιωπή είναι πιο ασφαλής επιλογή.

Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι ότι εμείς, οι γονείς θα πρέπει να αλλάξουμε τον επικοινωνιακό κώδικα που χρησιμοποιούμε σε αυτές τις περιπτώσεις, προκειμένου να επιτύχουμε τον επιθυμητό σκοπό. Παρακάτω προτείνουμε συγκεκριμένες συμβουλές αντικατάστασης εκφράσεων για την επικοινωνία με τα παιδιά μας.

 

Οι φράσεις που “μπλοκάρουν” την επικοινωνία

Θα πρέπει να προσέχουμε ποιες λέξεις χρησιμοποιούμε. Τα παιδιά, ανάλογα με το τι ακούν,  φορτίζονται συναισθηματικά και ερμηνεύουν λάθος τα μηνύματα.

Για τον γονέα ίσως σημαίνει δικαίωση. Για το παιδί σημαίνει: «Έκανα λάθος και τώρα θα κριθώ». Αυτή η φράση μετατρέπει τη δυσκολία σε απόδειξη ανικανότητας και κλείνει τον δρόμο για επόμενη αποκάλυψη.

 

Στα μάτια του παιδιού, το κινητό του δεν είναι απλώς μια συσκευή. Είναι όλη η κοινωνική ζωή του, οι φίλοι του αλλά και η αίσθηση ότι «ανήκει» κάπου ή είναι μέλος κάποιας κοινωνικής ομάδας.
Η απειλή της αφαίρεσης διδάσκει ότι «Αν συμβεί κάτι κακό, θα χάσω και το δικαίωμα να μιλήσω». Το αποτέλεσμα είναι περισσότερη μυστικότητα, όχι περισσότερη ασφάλεια.

 

Μια ερώτηση που κρύβει θυμό και κριτική. Το παιδί νιώθει ντροπή και αμυντικότητα και δυσκολεύεται να συνεχίσει να μιλά ανοιχτά.

 

Η φράση αυτή μπορεί να καθησυχάζει προσωρινά τον γονέα, αλλά στο παιδί δημιουργεί αίσθηση παραβίασης και δυσπιστίας. Η σχέση αλλάζει από σχέση εμπιστοσύνης σε σχέση επιτήρησης.

 

Οι φράσεις που ανοίγουν τη συζήτηση

Η προστασία ξεκινά από το να αισθανθεί το παιδί συναισθηματικά ασφαλές.

Με αυτή τη φράση ο γονέας επιβραβεύει την ειλικρίνεια. Το παιδί μαθαίνει ότι το μοίρασμα δεν έχει αρνητικό κόστος.

 

Αφαιρεί την κατηγορία και δημιουργεί χώρο αφήγησης. Δείχνει ότι ο γονέας ενδιαφέρεται για την εμπειρία, όχι μόνο για το αποτέλεσμα.

 

Πολλά παιδιά δεν ξέρουν αν «δικαιούνται» να φοβούνται ή να στενοχωριούνται. Η αναγνώριση του συναισθήματος μειώνει το άγχος και ενισχύει την εμπιστοσύνη.

 

Η φράση αυτή μετατοπίζει τη σχέση από γονέα–δικαστή σε γονέα–σύμμαχο. Το παιδί νιώθει ότι δεν είναι μόνο του απέναντι στο πρόβλημα.

 

Ιδιαίτερα κρίσιμη φράση σε περιπτώσεις διαδικτυακής βίας, πίεσης ή εκμετάλλευσης. Ανακουφίζει από την αυτοκατηγορία και επιτρέπει την επούλωση.

 

Όταν ο γονέας ενημερωθεί σωστά, ενημερώνει σωστά και τα παιδιά του

Τα παιδιά δεν μαθαίνουν πώς να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους από τις οδηγίες και το κήρυγμα, αλλά από τα παραδείγματα που βλέπουν στην οικογένεια τους και θα μιμηθούν. Ο τρόπος που ο ίδιος ο γονέας διαχειρίζεται τον φόβο και γενικώς όλες τις δυσκολίες της ζωής του, διδάσκει στο παιδί βασικές δεξιότητες αντιμετώπισης που θα του χρησιμεύσουν μελλοντικά.

Η ψηφιακή ασφάλεια δεν χτίζεται μόνο με φίλτρα και κανόνες. Χτίζεται με ανοιχτή επικοινωνία, συναισθηματική εγγύτητα και προθυμία για διάλογο. Ένα παιδί που νιώθει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς φόβο, προστατεύεται πολύ περισσότερο από ένα παιδί που ελέγχεται συνεχώς.

 

 

 

Επαλήθευση ηλικίας: Τι ισχύει σήμερα και τι αλλάζει ανά κατηγορία ψηφιακής υπηρεσίας

Η πρόσβαση των ανηλίκων στις ψηφιακές υπηρεσίες αποτελεί πλέον ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα πολιτικής στην Ευρώπη. Καθώς η χρήση του διαδικτύου ξεκινά σε ολοένα μικρότερες ηλικίες και οι πλατφόρμες γίνονται πιο σύνθετες, η ανάγκη για αποτελεσματική προστασία των παιδιών συνδυάζεται με την υποχρέωση διασφάλισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ιδιωτικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν φαίνεται να κατευθύνεται προς την υιοθέτηση ενός ενιαίου ηλικιακού ορίου για όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες. Αντίθετα, διαμορφώνεται σταδιακά ένα πολυεπίπεδο σύστημα ρύθμισης, το οποίο λαμβάνει υπόψη τη φύση, τους κινδύνους και τα χαρακτηριστικά κάθε πλατφόρμας.

Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνονται με σαφήνεια στις διαφορετικές προσεγγίσεις που εφαρμόζονται ήδη ή διαμορφώνονται. Τα κοινωνικά δίκτυα βρίσκονται στο επίκεντρο αυξανόμενης πίεσης για την υιοθέτηση αυστηρότερων ηλικιακών ορίων και πιο αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης. Το YouTube, ως πλατφόρμα διαμοιρασμού βίντεο, αντιμετωπίζεται ως διακριτή κατηγορία με ειδικούς κανόνες προστασίας. Παράλληλα, πλατφόρμες όπως το Roblox αναπτύσσουν ήδη εσωτερικά συστήματα ηλικιακής διαβάθμισης, συνδέοντας την ηλικία με την πρόσβαση σε περιεχόμενο και λειτουργίες επικοινωνίας. Τέλος, οι υπηρεσίες που απευθύνονται αποκλειστικά σε ενήλικες, όπως το διαδικτυακό gambling, η πορνογραφία και οι εφαρμογές γνωριμιών, κινούνται ολοένα πιο ξεκάθαρα προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής επιβεβαίωσης ηλικίας, είτε κατά την εγγραφή είτε πριν από την πρόσβαση σε ευαίσθητες λειτουργίες.

Το ρυθμιστικό πλαίσιο και η νέα ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας

Η συζήτηση σχετικά με την πρόσβαση των ανηλίκων στις ψηφιακές πλατφόρμες εισέρχεται σε μια νέα ρυθμιστική φάση σε ευρωπαϊκό επίπεδο μετά την ανακοίνωση της 15ης Απριλίου από την Ursula von der Leyen, σύμφωνα με την οποία η ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας είναι πλέον τεχνικά έτοιμη προς υλοποίηση [1]. Επί του παρόντος, δεν υφίσταται ένα ενιαίο και απολύτως σαφές ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο που να καθορίζει οριζόντια την επιτρεπόμενη ηλικία πρόσβασης σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες. Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) ορίζει, στο άρθρο 8 [2] ότι η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων παιδιού σε σχέση με υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας είναι σύννομη όταν το παιδί είναι τουλάχιστον 16 ετών, επιτρέποντας ωστόσο στα κράτη μέλη να θεσπίσουν χαμηλότερο ηλικιακό όριο, το οποίο δεν μπορεί να είναι κάτω από τα 13 έτη. Συνεπώς, η γονική συναίνεση δεν απαιτείται ομοιόμορφα για όλες τις ηλικίες μεταξύ 13 και 16 ετών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση [3], αλλά κάτω από το εκάστοτε εθνικό ηλικιακό όριο που έχει επιλεγεί από κάθε κράτος μέλος (στην Ελλάδα είναι τα 15 έτη).

Στην πράξη, πάντως, η συναίνεση αυτή εφαρμόζεται με μάλλον τυπικό τρόπο, μέσω απλής αυτοδήλωσης ή επιλογής σχετικού πεδίου, χωρίς ουσιαστικό μηχανισμό επαλήθευσης της ηλικίας ή της γονικής ιδιότητας. Παράλληλα οι ίδιες οι πλατφόρμες διαμορφώνουν και εφαρμόζουν τις δικές τους πολιτικές χρήσης, οι οποίες, κατά κανόνα, λαμβάνουν ως ελάχιστο σημείο αναφοράς το κατώτατο ηλικιακό όριο των 13 ετών και συχνά εξειδικεύουν ή αυστηροποιούν περαιτέρω τις προϋποθέσεις πρόσβασης και χρήσης για ανηλίκους.

Ιδιαίτερης σημασίας εξέλιξη αποτέλεσε ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) [4], ο οποίος ενισχύει ουσιωδώς τις υποχρεώσεις των παρόχων ψηφιακών υπηρεσιών ως προς την προστασία των ανηλίκων. Ο DSA απαιτεί από τις πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας, ενώ απαγορεύει επίσης τη στοχευμένη διαφήμιση προς ανηλίκους στις online πλατφόρμες. Ο DSA δεν επιβάλλει έναν ενιαίο και υποχρεωτικό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας για όλες τις υπηρεσίες, απαιτεί όμως από τις πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους να λαμβάνουν κατάλληλα και αναλογικά μέτρα για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι οφείλουν να είναι σε θέση να τεκμηριώνουν πως έχουν αξιοποιήσει όλα τα εύλογα και αναγκαία μέσα για να εκτιμήσουν ή να επαληθεύσουν την ηλικία των χρηστών, όταν αυτό απαιτείται από τη φύση και το επίπεδο κινδύνου της υπηρεσίας. Πέραν του δεσμευτικού πλαισίου του DSA, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων [5], με στόχο να αποσαφηνίσει πώς πρέπει να εφαρμόζεται στην πράξη η υποχρέωση διασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας για παιδιά και εφήβους στο ψηφιακό περιβάλλον. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές, παρότι δεν συνιστούν αυτοτελώς δεσμευτικό νομοθέτημα, διαθέτουν σημαντική ερμηνευτική και κανονιστική βαρύτητα, καθώς λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης των πλατφορμών με τις επιταγές του DSA.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από τις 15 Απριλίου 2026 η ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας είναι τεχνικά έτοιμη προς υλοποίηση και αναμένεται να καταστεί σύντομα διαθέσιμη στους πολίτες υπό τη μορφή εφαρμογής. Όπως προκύπτει από τις σχετικές ανακοινώσεις της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών, η ανάπτυξη του εργαλείου αυτού αποσκοπεί αφενός στην αποτελεσματικότερη προστασία των ανηλίκων από πρόσβαση σε ακατάλληλες υπηρεσίες και αφετέρου στη διασφάλιση της ιδιωτικότητας των χρηστών, μέσω μιας πιο αναλογικής και λιγότερο παρεμβατικής διαδικασίας επιβεβαίωσης ηλικίας. Υπό αυτή την έννοια, η επαλήθευση ηλικίας αναδεικνύεται όχι μόνο ως εργαλείο προστασίας των παιδιών, αλλά και ως μηχανισμός εξισορρόπησης μεταξύ ασφάλειας, θεμελιωδών δικαιωμάτων και αρχής της ελαχιστοποίησης των δεδομένων.

Τι αλλάζει για τα «κλασικά» social media

Για τα «κλασικά» social media, όπως Instagram, TikTok ή Facebook, όλα δείχνουν ότι η πρόσβαση των ανηλίκων θα συνδέεται με πραγματικό έλεγχο ηλικίας, ασφαλέστερες προεπιλογές και ισχυρότερη εποπτεία. Το βάρος δεν πέφτει μόνο στα παιδιά και στους γονείς, αλλά και στις ίδιες τις πλατφόρμες, που καλούνται να αποδείξουν ότι προστατεύουν τους ανηλίκους «εκ σχεδιασμού».

Η περίπτωση του YouTube

Το YouTube αποτελεί ειδική περίπτωση. Δεν είναι ακριβώς ίδιο με τα social media, αλλά βρίσκεται μέσα στο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό κάδρο ως video-sharing platform [6]. Σε επίπεδο Google, ισχύει ήδη ότι στην Ελλάδα η ελάχιστη ηλικία για να διαχειρίζεται κάποιος μόνος του Google Account είναι τα 15 έτη. Για μικρότερα παιδιά κάτω των 13 ετών υπάρχει το YouTube Kids [7]και η ίδια η Google αναφέρει ότι παιδιά κάτω των 13 δεν μπορούν να χρησιμοποιούν τις υπόλοιπες εφαρμογές, ιστοσελίδες ή λειτουργίες του YouTube όπως ένας κανονικός, αυτόνομος χρήστης [8].

Την ίδια στιγμή, στο βασικό YouTube ισχύει ξεκάθαρα ότι τα age-restricted βίντεο δεν είναι διαθέσιμα σε χρήστες κάτω των 18 ετών ή σε χρήστες που δεν έχουν συνδεθεί. Άρα, το YouTube δεν οδηγείται απλώς σε ένα γενικό «ναι ή όχι» για τους ανηλίκους, αλλά σε ένα πολυεπίπεδο μοντέλο: άλλη εμπειρία για μικρά παιδιά, άλλη για εφήβους και ξεκάθαρο φράγμα για το 18+ περιεχόμενο.

H περίπτωση του Roblox

Το Roblox είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική «υβριδική» πλατφόρμα, γιατί δεν είναι μόνο παιχνίδι αλλά ούτε μόνο κοινωνικό δίκτυο. Συνδυάζει gaming, επικοινωνία, κοινωνική αλληλεπίδραση και δημιουργία περιεχομένου. Και ακριβώς γι’ αυτό έχει προχωρήσει ήδη σε πολύ πιο συγκεκριμένη ηλικιακή κατηγοριοποίηση. Η Roblox ανακοίνωσε στις 13 Απριλίου 2026 δύο νέες κατηγορίες λογαριασμών: Roblox Kids για ηλικίες 5–8 και Roblox Select για ηλικίες 9–15, με εφαρμογή από τις αρχές Ιουνίου [9], [10]. Το νέο σύστημα συνδέει την ηλικία με την πρόσβαση σε περιεχόμενο, τις ρυθμίσεις επικοινωνίας και τους γονικούς ελέγχους, ενώ οι χρήστες 16+ μεταβαίνουν σε standard λογαριασμούς χωρίς αυτές τις ειδικές ηλικιακές προεπιλογές.

Όπως ανακοινώθηκε από τον Ιανουάριο του 2026, η πλατφόρμα απαιτεί age checks για χρήση chat, ενώ δηλώνει ότι περιορίζει την επικοινωνία μεταξύ ενηλίκων και παιδιών κάτω των 16 [11]. Για παιδιά κάτω των 9 απαιτείται γονική συναίνεση για πρόσβαση στις λειτουργίες επικοινωνίας, ενώ για ηλικίες 13+ υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας με πρόσωπα που το σύστημα αναγνωρίζει ως πιο ασφαλείς ή γνωστές συνδέσεις. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν νομικά το Roblox δεν κατατάσσεται πάντα ακριβώς δίπλα στα social media, λειτουργικά έχει ήδη υιοθετήσει ένα πιο αυστηρό μοντέλο ηλικιακής διαφοροποίησης.

Gaming, loot boxes και νέοι περιορισμοί

Στο ευρύτερο gaming, πάντως, δεν θα ισχύσει αναγκαστικά ένα ενιαίο μοντέλο για όλα τα παιχνίδια. Άλλο είναι ένα απλό single-player game και άλλο μια online πλατφόρμα με συνομιλία, user-generated content, ψηφιακές αγορές, προτάσεις αλγορίθμων και μηχανισμούς τύπου loot boxes. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη ζητήσει απαγόρευση των gambling-like μηχανισμών, όπως τα loot boxes, σε παιχνίδια που είναι προσβάσιμα σε ανηλίκους. Άρα, όσο περισσότερο ένα παιχνίδι μοιάζει με κοινωνική πλατφόρμα ή ενσωματώνει εθιστικές εμπορικές πρακτικές, τόσο πιθανότερο είναι να βρεθεί στο επίκεντρο των νέων περιορισμών.

Οι καθαρά 18+ υπηρεσίες

Τα πορνογραφικά sites και οι πλατφόρμες τύπου OnlyFans ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία από τα κοινωνικά δίκτυα. Δεν πρόκειται απλώς για υπηρεσίες που μπορεί να χρησιμοποιούνται από ανηλίκους με ειδικές ρυθμίσεις, αλλά για περιβάλλοντα που, λόγω του περιεχομένου τους, προϋποθέτουν πρόσβαση μόνο από ενήλικες. Το OnlyFans αποτελεί μια πιο υβριδική περίπτωση, καθώς λειτουργεί ως συνδρομητική πλατφόρμα δημιουργών περιεχομένου, όμως όταν φιλοξενεί σεξουαλικό ή πορνογραφικό περιεχόμενο υπάγεται πρακτικά στη λογική των age-restricted υπηρεσιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απλή αυτοδήλωση ηλικίας ή ένα κουμπί “είμαι άνω των 18” δεν θεωρείται πλέον επαρκής μηχανισμός προστασίας. Ούτε η χρήση πιστωτικής κάρτας αρκεί απαραίτητα από μόνη της ως αξιόπιστη επιβεβαίωση ηλικίας. Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι η μετάβαση σε ουσιαστική, αναλογική και privacy-preserving επαλήθευση ηλικίας, ώστε ο χρήστης να αποδεικνύει ότι είναι άνω των 18 χωρίς να αποκαλύπτει περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απολύτως αναγκαία.

Dating sites και dating apps

Στα dating sites και dating apps η εικόνα είναι ήδη πολύ πιο ξεκάθαρη: το όριο είναι 18+. Η Tinder, για παράδειγμα, αναφέρει ρητά ότι η ελάχιστη ηλικία χρήσης είναι τα 18 έτη και ότι, ανάλογα με την περιοχή, μπορεί να ζητηθεί age verification για να επιβεβαιωθεί πως ο χρήστης είναι 18 ή μεγαλύτερος. Σε περίπτωση λανθασμένης ηλικίας κατά την εγγραφή, προβλέπεται διαδικασία επιβεβαίωσης μέσω ταυτότητας ώστε να συνεχιστεί ή να απορριφθεί η δημιουργία λογαριασμού [12].

 

[1] The EU approach to age verification

[2] Conditions applicable to child’s consent in relation to information society services

[3] Οι ηλικίες ψηφιακής συναίνεσης στις χώρες της Ε.Ε

[4] Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες

[5] Commission publishes guidelines on the protection of minors

[6] Audiovisual Media Services Directive – AVMSD

[7] YouTube for families help

[8] Age requirements on Google Accounts

[9] Roblox Introduces New Age-Based Accounts and Expanded Parental Controls for Users Under 16

[10] What are Roblox Kids and Roblox Select?

[11] How to chat on Roblox

[12] How does age verification work?

 

 

 

 

Η εμπειρία των χωρών που έχουν εφαρμόσει ηλικιακούς περιορισμούς στα Social Media: πρώτες ενδείξεις και επιστημονικά συμπεράσματα.

Κυβερνήσεις, επιστημονικοί φορείς και οργανισμοί παιδικής προστασίας εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις της πρώιμης έκθεσης των παιδιών σε πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat και το YouTube. Οι ανησυχίες αφορούν την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών.

H Ελλάδα βρίσκεται πλέον στη λίστα των χωρών που προχωρούν σε αυστηρότερους περιορισμούς για τη χρήση των social media από ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Έχει λοιπόν ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσουμε τι έχει συμβεί στις χώρες που προχώρησαν νωρίτερα σε αντίστοιχα μέτρα. Ποιες είναι οι πρώτες ενδείξεις από την εφαρμογή των μέτρων και τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που στηρίζουν ή αμφισβητούν την αποτελεσματικότητά τους;

Αυστραλία: Συνδυασμός νομοθεσίας και συστηματικής επιστημονικής αξιολόγησης

Η Αυστραλία αποτελεί την πρώτη χώρα παγκοσμίως που συνδύασε την απαγόρευση χρήσης social media κάτω των 16 ετών με έναν οργανωμένο, μακροχρόνιο μηχανισμό επιστημονικής αξιολόγησης των επιπτώσεων του μέτρου. Η εφαρμογή του Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act τον Δεκέμβριο του 2025 συνοδεύτηκε από ανεξάρτητη ερευνητική παρακολούθηση υπό την ευθύνη της eSafety Commissioner, σε συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα και διεθνείς επιστήμονες. Η μελέτη παρακολουθεί χιλιάδες παιδιά ηλικίας 10–16 ετών και τις οικογένειές τους για διάστημα τουλάχιστον δύο ετών, καταγράφοντας όχι μόνο τη συμμόρφωση των πλατφορμών, αλλά και δείκτες ψυχικής υγείας, σχολικής επίδοσης, ύπνου και κοινωνικής δραστηριότητας [1].

Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα στην Αυστραλία, υπερισχύει η άποψη ότι είναι ακόμα πρόωρο να μιλήσει κανείς για αιτιώδη βελτίωση της ψυχικής υγείας των παιδιών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη αντιμετωπίζεται διεθνώς ως «φυσικό πείραμα» μεγάλης κλίμακας, το οποίο μπορεί να προσφέρει πολύτιμα δεδομένα για το αν και υπό ποιες προϋποθέσεις οι ηλικιακοί περιορισμοί στα social media μειώνουν κινδύνους ή απλώς μετατοπίζουν τα παιδιά σε λιγότερο ρυθμισμένα ψηφιακά περιβάλλοντα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν θεωρείται επαρκής, αν δεν συνοδεύεται από ταυτόχρονες αλλαγές στον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών και παράλληλη ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας [2].

Ευρώπη: Γαλλία, Δανία, Αυστρία και άλλες χώρες

Σύμφωνα με το Euronews [3], αρκετές ευρωπαϊκές χώρες κινούνται ταχύτατα προς αυστηρότερους ηλικιακούς περιορισμούς στη χρήση των social media, επηρεασμένες τόσο από τα επιστημονικά δεδομένα για την ψυχική υγεία ανηλίκων όσο και από το προηγούμενο της Αυστραλίας.

Επιστημονικά δεδομένα: Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων σε μικρές ηλικίες

Η επιστημονική βιβλιογραφία των τελευταίων ετών συγκλίνει στο ότι η πρώιμη και έντονη χρήση κοινωνικών δικτύων συνδέεται με αυξημένους κινδύνους για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, ιδιαίτερα στις ηλικίες 10–14 ετών. Μελέτες στο Lancet Child & Adolescent Health δείχνουν συσχετίσεις μεταξύ αυξημένου χρόνου χρήσης social media και υψηλότερων επιπέδων άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων και μειωμένης αυτοεκτίμησης, ιδίως όταν οι έφηβοι εκτίθενται συστηματικά σε ιδανικές, εξωραϊσμένες αναπαραστάσεις της καθημερινής ζωής αλλά και της εικόνας του σώματος. Παράλληλα, η νυχτερινή χρήση κινητών και εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης έχει επανειλημμένα συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, οι οποίες με τη σειρά τους σχετίζονται με χαμηλότερη σχολική επίδοση, δυσκολίες συγκέντρωσης και αυξημένη συναισθηματική αστάθεια σε αναπτυξιακές ηλικίες [5].

Πέρα από την ψυχική υγεία, διεθνείς αναλύσεις καταδεικνύουν ότι τα παιδιά κάτω των 15 ετών είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε διαδικτυακούς κινδύνους, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, το grooming και η έκθεση σε επιβλαβές ή επικίνδυνο περιεχόμενο, λόγω περιορισμένης γνωστικής και συναισθηματικής ωριμότητας, σύμφωνης με την ηλικία τους. Οι μηχανισμοί προτεινόμενου περιεχομένου, που βασίζονται σε αλγορίθμους με σκοπό τη μεγιστοποίηση του χρόνου που περνούν οι χρήστες στο διαδίκτυο, μπορούν να οδηγήσουν τους έφηβους στο να βλέπουν στις οθόνες τους επαναλαμβανόμενο ή επιβαρυντικό περιεχόμενο, χωρίς ουσιαστικές δικλείδες προστασίας. Παράλληλα, ο εθιστικός σχεδιασμός των πλατφορμών, όπως το συνεχές scroll, οι συνεχείς ειδοποιήσεις στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και η αλγοριθμική προώθηση συναισθηματικά φορτισμένου υλικού, έχει αναγνωριστεί από επιστημονικές επιθεωρήσεις ως ιδιαίτερα επιδραστικός σε εγκεφάλους που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης, ενισχύοντας τις παρορμητικές συμπεριφορές και δυσκολεύοντας τον αυτοέλεγχο σε παιδιά και πρώιμους εφήβους [6].

Πρώτες ενδείξεις από τις χώρες που εφαρμόζουν περιορισμούς

Επειδή οι περισσότερες νομοθεσίες είναι πρόσφατες (2024–2026), τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα. Ωστόσο, οι πρώτες ενδείξεις είναι ενδιαφέρουσες:

Αυστραλία

Σύμφωνα με άρθρο του Reuters (10 Δεκεμβρίου 2025 [7]), η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών, μπλοκάροντας την πρόσβασή τους σε μια κίνηση που χαιρετίστηκε από πολλούς γονείς και οργανώσεις παιδικής προστασίας, αλλά επικρίθηκε από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και υποστηρικτές της ελευθερίας του λόγου. Όπως αναφέρει το Reuters, από τα μεσάνυχτα της ίδιας ημέρας δέκα από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων το TikTok, το YouTube και το Instagram και Facebook της Meta, υποχρεώθηκαν να αποκλείσουν ανήλικους χρήστες κάτω των 16 ετών, αλλιώς αντιμετωπίζουν πρόστιμα που φτάνουν έως τα 49,5 εκατ. αυστραλιανά δολάρια, σε μια νομοθετική παρέμβαση που παρακολουθείται στενά από ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο.

Ταυτόχρονα όμως, σύμφωνα με την ίδια πηγή, έχουν ήδη καταγραφεί σημαντικές δυσκολίες στην εφαρμογή του μέτρου, καθώς ορισμένοι έφηβοι επιχειρούν να παρακάμψουν τους περιορισμούς μέσω VPN ή με ελλιπή συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας. Επιπλέον, το πρακτορείο επισημαίνει ότι μέρος των ανηλίκων φαίνεται να μετακινείται σε λιγότερο ρυθμισμένες ή νεότερες πλατφόρμες, γεγονός που ενισχύει τους προβληματισμούς για το αν οι ηλικιακές απαγορεύσεις από μόνες τους αρκούν χωρίς ευρύτερη ρύθμιση του σχεδιασμού και των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.

Ευρώπη

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή [8], οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο εφαρμογής πολιτικών για την προστασία ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, στο πλαίσιο του Digital Services Act (DSA). Οι πρώτες θεσμικές αναφορές δείχνουν αυξημένη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, ρυθμιστικών αρχών και πλατφορμών, με στόχο την εφαρμογή της εξ αρχής σχεδιασμένης ενσωμάτωσης της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας στον σχεδιασμό των υπηρεσιών.

Στη στρατηγική του Better Internet for Kids- ΒΙΚ+ της Ε.Ε. και στις κατευθυντήριες γραμμές της (Ιούλιος 2025), οι πλατφόρμες ενθαρρύνονται να ενισχύσουν και να βελτιώσουν τα εργαλεία γονικού ελέγχου, καθώς και να αναπτύξουν υπηρεσίες και εκδόσεις εφαρμογών κατάλληλες για ανηλίκους, με χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα στην ηλικία τους. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται ο περιορισμός της εξατομίκευσης περιεχομένου βάση αλγορίθμων, η μείωση του πλήθους των ειδοποιήσεων και η απενεργοποίηση λειτουργιών που ευνοούν την υπερβολική χρήση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου και η συνεχής περιήγηση [9].

Συμπεράσματα

Οι ηλικιακοί περιορισμοί στη χρήση των κοινωνικών δικτύων συνιστούν μια νέα και δυναμικά εξελισσόμενη διεθνή παρέμβαση, η οποία αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στη συναισθηματική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Από τη σκοπιά της ψυχολογίας του παιδιού και του εφήβου, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να ιδωθούν απλώς ως νομικοί ή τεχνικοί περιορισμοί. Αποτελούν, κυρίως, μια προσπάθεια προσαρμογής του ψηφιακού περιβάλλοντος στις αναπτυξιακές δυνατότητες και ευαλωτότητες των ανηλίκων.

Τα πρώτα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί μπορούν πράγματι να μειώσουν την έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές ή υπερβολικά φορτισμένο συναισθηματικά περιεχόμενο, να περιορίσουν ερεθίσματα που ενισχύουν το άγχος, τη σύγκριση και τον εθισμό, και να δημιουργήσουν ένα αναγκαίο ασφαλές χρονικό διάστημα ώστε η διαδικτυακή εμπειρία να έρθει σε μεταγενέστερο στάδιο ανάπτυξης, όταν το παιδί διαθέτει μεγαλύτερη συναισθηματική ωριμότητα και ικανότητες αυτοελέγχου. Ωστόσο, από ψυχολογική άποψη, είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι κανένα ηλικιακό όριο δεν λειτουργεί από μόνο του ως προστατευτικός παράγοντας. Η πραγματική αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών εξαρτάται από έναν συνδυασμό παραγόντων.

  1. Πρώτον, από την τεχνολογική δυνατότητα αξιόπιστης επαλήθευσης ηλικίας χωρίς παραβίαση της ιδιωτικότητας, καθώς η αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας αποτελεί βασικό στοιχείο ψυχικής ευεξίας.
  2. Δεύτερον, από την ουσιαστική συνεργασία των πλατφορμών, όχι μόνο σε επίπεδο συμμόρφωσης, αλλά και σε επίπεδο ανασχεδιασμού λειτουργιών που εκμεταλλεύονται την αναπτυξιακή ανωριμότητα των παιδιών, όπως η συνεχώς τροφοδοτούμενη διαδικτυακή πλοήγηση, οι επίμονες ειδοποιήσεις και η προώθηση περιεχομένου με έντονο συναισθηματικό απόηχο.
  3. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των γονέων και των φροντιστών. Από ψυχολογική σκοπιά, τα παιδιά προστατεύονται αποτελεσματικότερα όχι όταν απλώς “αποκλείονται” από την τεχνολογία, αλλά όταν μεγαλώνουν μέσα σε ένα πλαίσιο σχέσης, καθοδήγησης και σταδιακής αυτονόμησης. Η ενημέρωση και ενδυνάμωση των γονέων, ώστε να κατανοούν τους ψηφιακούς κινδύνους αλλά και τις ανάγκες των παιδιών τους, λειτουργεί ως κεντρικός προστατευτικός παράγοντας. Αντίστοιχα, η εκπαίδευση των ίδιων των παιδιών στον ψηφιακό γραμματισμό, στην αναγνώριση κινδύνων, στη διαχείριση συναισθημάτων και στη χρήση των μέσων με μέτρο, είναι απαραίτητα μέτρα, ανεξάρτητα από νομοθετικά όρια.
  4. Τέλος, η συζήτηση γύρω από τα ηλικιακά όρια δεν μπορεί να περιορίζεται στο δίλημμα «επιτρέπεται ή απαγορεύεται». Από την οπτική της ψυχικής υγείας, το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς διαμορφώνουμε ένα ψηφιακό οικοσύστημα που σέβεται το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού, ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική σύνδεση, και δεν στηρίζεται σε μηχανισμούς υπερδιέγερσης ή χειραγώγησης.

Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι η προστασία των παιδιών δεν έγκειται μόνο στη θέσπιση ορίων, αλλά στη δημιουργία συνθηκών που τους επιτρέπουν να μεγαλώσουν με ασφάλεια, κριτική σκέψη και ψυχική ανθεκτικότητα μέσα και έξω από τον ψηφιακό κόσμο.

Πηγές:
[1]. eSafety Commissioner (2026); Stevens et al., The Lancet Regional Health – Western Pacific (2026); Wu, Nature Human Behaviour (2026).

[2]. Stevens et al. (2026). Beyond the debate: toward pragmatic evaluation of Australia’s social media age restrictions, The Lancet Regional Health – Western Pacific, 2026; 68. https://www.thelancet.com/journals/lanwpc/article/PIIS2666-6065(26)00022-2/fulltext

[3]. Davies, P., & Euronews Staff. (2025–2026). France, Denmark and other EU countries move toward stricter social media age limits for children. Euronews. (https://www.euronews.com)

[4]. UK Government. (2023). Online Safety Act. Government Digital Service. (https://www.gov.uk/government/collections/online-safety-act)

[5]. The Lancet Child & Adolescent Health; JAMA Pediatrics; Nature Human Behaviour; The Lancet Regional Health – Western Pacific. https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(23)00177-3/fulltext

[6]. SaferInternet4Kids, 2026. Exposure to violence. https://saferinternet4kids.gr/nea/exposure_to_violence/

[7]. Kaye, B., & Jose, R. (2025, December 10). Australia begins enforcing world‑first teen social media ban. Reuters. https://www.reuters.com/legal/litigation/australia-social-media-ban-takes-effect-world-first-2025-12-09/

[8]. European Commission. (2025, July 14). Commission publishes guidelines on the protection of minors. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/commission-publishes-guidelines-protection-minors

[9]. European Commission (2022), A Better Internet for Kids (BIK+) strategy: A digital decade for children and young people. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/strategy-better-internet-kids

 

Η άνοδος των διαδικτυακών διαφημίσεων για τυχερά παιχνίδια και ο κίνδυνος για τα παιδιά

Οι διαδικτυακές διαφημίσεις για τυχερά παιχνίδια γνωρίζουν σημαντική αύξηση, εκθέτοντας κυρίως τα παιδιά και τους εφήβους σε περιεχόμενο υψηλού κινδύνου. Σύμφωνα με κοινοβουλευτική παρέμβαση του 2025, η συνεχής και έντονη παρουσία στοιχηματικών διαφημίσεων, κυρίως μέσω τηλεοπτικών μεταδόσεων αθλητικού περιεχομένου, καθιστά τους νέους πιο ευάλωτους, καθώς τα μηνύματα συνδέουν τα τυχερά παιχνίδια με «γρήγορο κέρδος» και θετική εικόνα επιτυχίας. Τα δεδομένα από διεθνείς εκθέσεις δείχνουν ότι η έκθεση ανηλίκων στον στοιχηματισμό σχετίζεται με παραβατικές συμπεριφορές και αυξημένο κίνδυνο εθισμού. [ipaidia.gr]

Η πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες τυχερών παιχνιδιών παραμένει εύκολη για άτομα ηλικίας 14–17 ετών, παρά τους επίσημους κανονισμούς. Αν και η Ελλάδα διαθέτει αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο μέσω της ΕΕΕΠ, συμπεριλαμβανομένων απαγορεύσεων στόχευσης ανηλίκων και υποχρεωτικών μηνυμάτων υπεύθυνου παιχνιδιού, οι πλατφόρμες δεν εφαρμόζουν πάντα πιστά τις υποχρεώσεις τους, ιδίως στα social media όπου ο έλεγχος είναι πιο αδύναμος.

Οι διαφημίσεις για τζόγο συχνά κρύβονται σαν απλό περιεχόμενο και όχι σαν «κανονική διαφήμιση». 

  1. Μοιάζουν με βίντεο ψυχαγωγίας
    π.χ. κάποιος δείχνει «πόσα κέρδισε», αντιδρά live ή δίνει «προβλέψεις», αλλά ουσιαστικά προωθεί πλατφόρμα.
  2. Χρησιμοποιούν influencers χωρίς καθαρή σήμανση
    Δηλαδή η ανάρτηση φαίνεται σαν προσωπική άποψη, ενώ είναι πληρωμένη συνεργασία ή προώθηση. Έρευνες για το influencer marketing δείχνουν ότι η απόκρυψη ή η μη ξεκάθαρη δήλωση χορηγίας είναι γνωστό πρόβλημα.
  3. Βάζουν link, bonus code ή “στείλε μου DM”
    Έτσι ο χρήστης οδηγείται σε στοιχηματική πλατφόρμα χωρίς να βλέπει άμεσα τη διαφήμιση ως διαφήμιση.
  4. Περνούν μέσα από social media όπου ο έλεγχος είναι πιο δύσκολος
    Οι κανόνες λένε ότι τα age-restricted προϊόντα, όπως ο τζόγος, δεν πρέπει να στοχεύουν ανηλίκους και ότι αυτό ισχύει και για organic και influencer content. Παρ’ όλα αυτά, οι ίδιες οι αρχές επισημαίνουν ότι στα social media χρειάζονται ειδικά εργαλεία περιορισμού ηλικίας και καλύτερος έλεγχος.

Η Ευρώπη έχει ήδη προχωρήσει σε απαγορεύσεις, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής έκθεσης και στην πρόληψη του εθισμού. Το ζήτημα είναι κρίσιμο, καθώς η συχνή επανάληψη τέτοιων διαφημίσεων σε ψηφιακά περιβάλλοντα που τα παιδιά χρησιμοποιούν καθημερινά δημιουργεί μια νέα «κανονικότητα», η οποία συνδέει την ψυχαγωγία με τον τζόγο, διαβρώνοντας σταδιακά την αίσθηση κινδύνου.

Πιο συγκεκριμένα προβλέπονται στις διαδικτυακές πλατφόρμες τυχερών παιχνιδιών τα παρακάτω:

Οι κίνδυνοι που προκύπτουν από την εκτεταμένη προβολή τυχερών παιχνιδιών στο διαδίκτυο δεν αφορούν μόνο τους ειδικούς ή τους νομοθέτες, αφορούν όλους μας. Οι γονείς, ειδικότερα, καλούνται να είναι σε συνεχή εγρήγορση, καθώς τα παιδιά και οι έφηβοι αποτελούν τις πιο ευάλωτες ομάδες απέναντι στις ψηφιακές πρακτικές που θολώνουν τα όρια μεταξύ ψυχαγωγίας και εμπορικής προώθησης. Η άγνοια ή η έλλειψη κριτικής σκέψης μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε παραπλάνηση, υπερκατανάλωση ή ακόμη και σε επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως η εξοικείωση με τον διαδικτυακό τζόγο.

Για την αποτελεσματική προστασία των παιδιών, οι γονείς μπορούν να υιοθετήσουν μια σειρά από πρακτικές στρατηγικές.

Πηγές: 

ASA, οδηγίες για age-restricted ads και influencer/social media περιεχόμενο.

Noble N, Freund M, Hill D, White V, Leigh L, Lambkin D, Scully M, Sanson-Fisher R. Exposure to gambling promotions and gambling behaviours in Australian secondary school students. Addict Behav Rep. 2022 Jun 13;16:100439. doi: 10.1016/j.abrep.2022.100439. PMID: 35769234; PMCID: PMC9234071.

 

Οδηγός για Γονείς και Εκπαιδευτικούς: Ψηφιακός Γραμματισμός και Παραπληροφόρηση

Τα παιδιά και οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία κυκλοφορεί γρήγορα, συχνά χωρίς έλεγχο. Η παραπληροφόρηση, τα ψεύτικα νέα και ο εκφοβισμός αποτελούν καθημερινές προκλήσεις στο διαδίκτυο. Για αυτόν τον λόγο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσιοποίησε τις επικαιροποιημένες οδηγίες της για την ενδυνάμωση και την καλύτερη ενημέρωση των χρηστών σε θέματα που αφορούν στη διαδικτυακή προστασία των παιδιών.

Σύμφωνα με αυτές τις οδηγίες, προτείνουμε τις παρακάτω πρακτικές συμβουλές σε γονείς και εκπαιδευτικούς, ώστε να βοηθήσουν τα παιδιά να πλοηγούνται με γνώμονα την ασφάλεια και την κριτική τους σκέψη στον ψηφιακό κόσμο.

 

Τι είναι η παραπληροφόρηση και γιατί αφορά τα παιδιά

Η παραπληροφόρηση είναι η σκόπιμη διάδοση ψευδών ή παραποιημένων πληροφοριών που στοχεύει στην παραπλάνηση του κοινού, την επιρροή της κοινής γνώμη ή τη δημιουργία σύγχυσης με κακόβουλα κίνητρα. Μπορεί να εμφανίζονται ως κατασκευασμένες ειδήσεις, ως εικόνες ή βίντεο που έχουν επεξεργαστεί ή δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη (deepfakes), ή ακόμη και ως πραγματικά γεγονότα που παρουσιάζονται με διαστρεβλωμένο τρόπο. Συνήθως εμφανίζονται και κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το υλικό της παραπληροφόρησης έχει εξελιχθεί σε σημείο να δυσκολεύει τους χρήστες στην ανίχνευση του, δημιουργώντας έτσι σύγχυση, λανθασμένες αντιλήψεις και αυξημένο κίνδυνο εξαπάτησης στο κοινό. Οι χρήστες που επηρεάζονται περισσότερο είναι τα παιδιά, καθώς δεν έχουν αναπτύξει ακόμη πλήρως τις δεξιότητες που χρειάζονται, όπως την κριτική τους σκέψη, έχουν έλλειψη εμπειρίας και γνώσης του πραγματικού κόσμου και λειτουργούν αυθόρμητα, αρχικά βάση συναισθήματος και στη συνέχεια βάση λογικής.

 

Ο ρόλος της εκπαίδευσης και της οικογένειας

Οι επικαιροποιημένες οδηγίες της ΕΕ τονίζουν ότι η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται στήριξη ώστε να αναπτύξουν δεξιότητες που θα τα βοηθήσουν να κινούνται με ασφάλεια και υπευθυνότητα στο ψηφιακό περιβάλλον. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από το σχολείο ή μόνο μέσα από την οικογένεια· απαιτείται συνεργασία και κοινή στάση.

Τα παιδιά χρειάζονται:

Γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούν να συνεργαστούν ώστε τα παιδιά να αποκτήσουν αυτές τις δεξιότητες μέσα από καθημερινές συζητήσεις, παραδείγματα και δραστηριότητες. Η οικογένεια μπορεί να ενισχύσει όσα μαθαίνονται στο σχολείο, ενώ το σχολείο μπορεί να προσφέρει οργανωμένη γνώση και πρακτικές ασκήσεις. Όταν οι δύο πλευρές λειτουργούν συμπληρωματικά, τα παιδιά αποκτούν μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς να προστατεύουν τον εαυτό τους και πώς να διαχειρίζονται υπεύθυνα την πληροφορία.

 

Τι νέο φέρνουν οι επικαιροποιημένες ευρωπαϊκές οδηγίες

  1. Η επίδραση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative AI)

Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται και κυκλοφορεί το ψηφιακό περιεχόμενο. Σήμερα, εικόνες, βίντεο και κείμενα μπορούν να παραχθούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και να μοιάζουν απόλυτα αληθινά, σε βαθμό που ακόμη και οι ενήλικες δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τι είναι πραγματικό και τι όχι. Αυτό καθιστά τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα, καθώς μπορεί να εκτεθούν σε ψεύτικο περιεχόμενο που φαίνεται πειστικό και αξιόπιστο. Τα παιδιά μπορεί να εκτεθούν σε ψεύτικο περιεχόμενο που φαίνεται πραγματικό. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να μάθουν να αμφισβητούν, να ελέγχουν την πηγή μιας πληροφορίας και να αναζητούν επιβεβαίωση από αξιόπιστα μέσα. Παράλληλα, οι ενήλικες –γονείς και εκπαιδευτικοί– χρειάζεται να εξηγούν στα παιδιά με απλό τρόπο πώς λειτουργούν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι και πώς μπορούν να προστατευτούν. Η κατανόηση της λειτουργίας της AI δεν στοχεύει στο να φοβίσει τα παιδιά, αλλά στο να τα ενδυναμώσει, ώστε να αναγνωρίζουν πότε μια πληροφορία μπορεί να είναι παραπλανητική και να αναπτύξουν υγιείς συνήθειες ψηφιακής πλοήγησης.

  1. Ο ρόλος των influencers

Στη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα, οι influencers έχουν σημαντική επιρροή στη διαμόρφωση των απόψεων και των συνηθειών των παιδιών. Πολλά παιδιά και έφηβοι τους θεωρούν αξιόπιστες πηγές, συχνά περισσότερο από ειδικούς ή επίσημους φορείς, επειδή νιώθουν ότι τους «γνωρίζουν» και ταυτίζονται μαζί τους. Αυτό όμως μπορεί να τα κάνει ευάλωτα σε παραπλανητικό ή διαφημιστικό περιεχόμενο που παρουσιάζεται με τρόπο φιλικό και ελκυστικό. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες προτείνουν οι ενήλικες να συζητούν ανοιχτά με τα παιδιά για το πώς οι influencers κερδίζουν χρήματα, πώς λειτουργούν οι χορηγίες και γιατί πολλές δημοσιεύσεις έχουν ως στόχο την προώθηση προϊόντων ή ιδεών. Είναι σημαντικό τα παιδιά να μάθουν να αναγνωρίζουν πότε ένα μήνυμα προσπαθεί να τα επηρεάσει και να αναπτύξουν δεξιότητες που θα τα βοηθήσουν να εντοπίζουν πιθανή χειραγώγηση. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να απολαμβάνουν το περιεχόμενο που τους αρέσει, χωρίς όμως να παρασύρονται εύκολα από ανακριβείς ή παραπλανητικές πληροφορίες.

  1. Η «τακτική αποδόμησης» (pre–bunking)

Η «τακτική αποδόμησης» αποτελεί μια σύγχρονη και ιδιαίτερα αποτελεσματική προσέγγιση για την πρόληψη της παραπληροφόρησης, καθώς στοχεύει στο να προετοιμάσει τα παιδιά πριν ακόμη εκτεθούν σε παραπλανητικό περιεχόμενο. Αντί να προσπαθούμε να διορθώσουμε μια ψεύτικη είδηση αφού έχει ήδη διαδοθεί, το pre‑bunking βοηθά τα παιδιά να αναγνωρίζουν από νωρίς τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται για να χειραγωγήσουν το κοινό. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την εξήγηση συνηθισμένων τεχνασμάτων, όπως οι υπερβολικοί ή δραματικοί τίτλοι, οι ψεύτικες ή αλλοιωμένες εικόνες, τα βίντεο που έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη και οι ιστορίες που βασίζονται σε μισές αλήθειες. Η εξάσκηση με πραγματικά παραδείγματα βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν πώς λειτουργεί η παραπλάνηση και να αναπτύξουν μια «άμυνα» απέναντι σε τέτοιου είδους περιεχόμενο. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η ψηφιακή τους ανθεκτικότητα, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν και να απορρίπτουν ψευδείς πληροφορίες πριν αυτές επηρεάσουν τη σκέψη ή τη συμπεριφορά τους.

  1. Οδηγίες και σχέδια μαθημάτων για σχολεία

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει ενεργά τα σχολεία παρέχοντας οδηγίες με τα πιο σημαντικά σημεία στα οποία πρέπει να στοχεύσουν οι εκπαιδευτικοί, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές με σκοπό να διευκολύνουν τη διδασκαλία μέσα στην τάξη.  

Με τις παραπάνω κατευθύνσεις, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ασφαλούς και ενημερωμένου σχολικού περιβάλλοντος, όπου τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν ουσιαστικές ψηφιακές δεξιότητες.

 

Πρακτικές συμβουλές για γονείς

Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στο να βοηθήσουν τα παιδιά να πλοηγούνται με ασφάλεια στο διαδίκτυο και να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση. Ένα από τα σημαντικότερα βήματα είναι η ανοιχτή επικοινωνία: τα παιδιά χρειάζονται έναν ενήλικα που εμπιστεύονται, με τον οποίο μπορούν να συζητούν τι είδαν κατά τη διαδικτυακή τους περιήγηση, τι τα προβλημάτισε και πώς μπορούν να ελέγχουν αν μια πληροφορία είναι αληθινή. Παράλληλα, είναι σημαντικό να μάθουν να αξιολογούν τις πηγές, θέτοντας απλές αλλά ουσιαστικές ερωτήσεις όπως «Ποιος το έγραψε;», «Πότε δημοσιεύτηκε;» και «Υπάρχουν άλλες αξιόπιστες πηγές που το επιβεβαιώνουν;».

Η συμπεριφορά των ενηλίκων λειτουργεί ως πρότυπο, γι’ αυτό οι γονείς χρειάζεται να αποφεύγουν να κοινοποιούν αμφίβολες ειδήσεις ή να πιστεύουν άκριτα ό,τι βλέπουν στο διαδίκτυο. Τέλος, βοηθά ιδιαίτερα να εξηγούν στα παιδιά, με απλό και κατανοητό τρόπο, πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι των πλατφορμών: ότι δηλαδή «οι πλατφόρμες σου δείχνουν πράγματα που νομίζουν ότι σου αρέσουν, όχι απαραίτητα αυτά που είναι αληθινά».

Όταν τα παιδιά κατανοούν αυτούς τους μηχανισμούς και νιώθουν ότι μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για όσα συναντούν online, αποκτούν τα απαραίτητα εφόδια για να προστατεύονται και να αναπτύσσουν υγιείς ψηφιακές συνήθειες.

Πηγές που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι γονείς:

Φυλλάδιο: Παραπληροφόρηση και Deepfakes

Βίντεο: Αλήθεια ή ψέμα στο διαδίκτυο; (για μικρά παιδιά)

Ο @Παπάκης Ντετέκτιβ!

Βίντεο για την Παραπληροφόρηση

Fake News – Τι να πω στο παιδί μου

Φυλλάδιο: Ψευδείς ειδήσεις

Quiz: “Πόσο αξιόπιστο είναι αυτό”; (για μαθητές Ε΄και Στ΄Δημοτικού)

Quiz: “Παραπληροφόρηση” (για μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου)

 

Πρακτικές συμβουλές για εκπαιδευτικούς

Οι εκπαιδευτικοί έχουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας των μαθητών και στη θωράκισή τους απέναντι στην παραπληροφόρηση. Ένας αποτελεσματικός τρόπος είναι η ενσωμάτωση σχετικών δραστηριοτήτων μέσα στην τάξη, όπως η σύγκριση δύο άρθρων για το ίδιο θέμα, η ανάλυση ενός παραπλανητικού τίτλου ή η συζήτηση για το πώς δημιουργούνται τα deepfakes, ώστε οι μαθητές να εξασκούνται στην κριτική αξιολόγηση περιεχομένου.

Παράλληλα, οι οδηγίες που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως τα έτοιμα σχέδια μαθήματος και το γλωσσάρι ψηφιακών όρων, μπορεί να υποστηρίξει ουσιαστικά τη διδασκαλία, βοηθώντας τους μαθητές να κατανοήσουν βασικές έννοιες, να αναγνωρίζουν παραπλανητικό περιεχόμενο και να προστατεύονται από τον διαδικτυακό εκφοβισμό. Εξίσου σημαντικό είναι να καλλιεργηθεί μια κουλτούρα ασφάλειας σε επίπεδο σχολικής μονάδας, με ξεκάθαρους κανόνες για τη χρήση συσκευών και τακτική ενημέρωση των γονέων και συνεργασία με ειδικούς όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Όταν το σχολείο λειτουργεί ως ασφαλές και ενημερωμένο περιβάλλον, οι μαθητές αποκτούν τα απαραίτητα εφόδια για να αναπτύξουν υπεύθυνες και υγιείς ψηφιακές συνήθειες.

Πηγές που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί:

Διδασκαλία στο Διαδίκτυο, ασφάλεια, παιδεία στα μέσα επικοινωνίας και ψηφιακή ιθαγένεια σε σχολεία.

Tετράδιο εργασιών: “Σκέψου πριν εμπιστευτείς”

Σχέδιο μαθήματος “Παραπληροφόρηση” (για μαθητές Γυμνασίου)

Σχέδιο μαθήματος “Πόσο αξιόπιστο είναι αυτό;” (για Ε΄ & Στ’ Δημοτικού)

Αλήθεια ή ψέμα στο διαδίκτυο

Quiz: “Πόσο αξιόπιστο είναι αυτό”; (για μαθητές Ε΄και Στ΄Δημοτικού)

Quiz: “Παραπληροφόρηση” (για μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου)

Ο @Παπάκης Ντετέκτιβ!

Εκπαιδευτικό εγχειρίδιο για την παραπληροφόρηση, τις ψευδείς ειδήσεις και την προπαγάνδα.

Βίντεο για την Παραπληροφόρηση

Εργαλειοθήκη “Trust Me” για ηλικίες 8-11

Εργαλειοθήκη “Trust me” για ηλικίες 11-14

Εργαλειοθήκη από την Ε.Ε για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης (για μαθητές Γυμνασίου/Λυκείου)

Συμπέρασμα

Η παραπληροφόρηση και οι κίνδυνοι του διαδικτύου δεν θα εξαφανιστούν. Μπορούμε όμως να βοηθήσουμε τα παιδιά να γίνουν ενημερωμένοι, υπεύθυνοι και κριτικοί ψηφιακοί πολίτες. Οι επικαιροποιημένες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για γονείς και εκπαιδευτικούς, προσφέροντας πρακτικές λύσεις και σύγχρονη γνώση.

Με συνεργασία, ενημέρωση και καθημερινή καθοδήγηση, μπορούμε να ενισχύσουμε την ασφάλεια και την κριτική σκέψη των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο.

 

 

 

 

Επικαιροποιημένες οδηγίες της ΕΕ για την ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού και την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης

Στο πλαίσιο του πρόσφατα υιοθετημένου Σχεδίου Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού, δημοσιεύτηκαν οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Οι οδηγίες αυτές είχαν αρχικά παρουσιαστεί το 2022 στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για την Ψηφιακή Εκπαίδευση (2021–2027), ωστόσο η νέα τους έκδοση ανταποκρίνεται στις σύγχρονες προκλήσεις του ψηφιακού περιβάλλοντος, ενσωματώνοντας τις τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της τεχνολογίας και της επικοινωνίας.

 

Ενίσχυση του ρόλου της εκπαίδευσης απέναντι στην παραπληροφόρηση

Σε μια εποχή όπου η παραπληροφόρηση εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών και μαθητριών. Οι επικαιροποιημένες οδηγίες στοχεύουν ακριβώς σε αυτό: να υποστηρίξουν εκπαιδευτικούς, παιδαγωγούς και στελέχη εκπαίδευσης ώστε να κατανοήσουν βαθύτερα το φαινόμενο της παραπληροφόρησης και να το αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά μέσα στη σχολική τάξη.

Το υλικό περιλαμβάνει πρακτική καθοδήγηση, έτοιμα παραδείγματα δραστηριοτήτων, σαφή ποιοτικά κριτήρια, καθώς και επικαιροποιημένους ορισμούς βασικών εννοιών της ψηφιακής εκπαίδευσης. Με αυτόν τον τρόπο, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ενσωματώσουν πιο εύκολα σχετικές πρακτικές στη διδασκαλία τους και να ενισχύσουν την ψηφιακή ετοιμότητα των μαθητών.

 

Τι νέο περιλαμβάνει η επικαιροποιημένη έκδοση

Η νέα έκδοση των κατευθυντήριων οδηγιών εμπλουτίζεται με θεματικές που αντανακλούν τη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα:

 

Μια συλλογική ευρωπαϊκή προσπάθεια

Οι οδηγίες αναπτύχθηκαν από Ομάδα Εργασίας του European Digital Education Hub (EDEH), στην οποία συμμετείχαν ειδικοί από τον ακαδημαϊκό χώρο, την εκπαίδευση εκπαιδευτικών, την κοινωνία των πολιτών, τα μέσα ενημέρωσης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η πολυεπιστημονική αυτή προσέγγιση διασφαλίζει ότι το περιεχόμενο ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Μπορείτε να δείτε την επικαιροποιημένη έκδοση εδώ: European Commission: Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture, Guidelines for teachers and educators on tackling disinformation and promoting digital literacy through education and training, Publications Office of the European Union, 2026, https://data.europa.eu/doi/10.2766/5220136

 

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Δημιουργώντας μια Κουλτούρα Συναίνεσης για την ταυτότητα μας στο διαδίκτυο

Έχουμε φτάσει στο σημείο όπου σχεδόν κάθε στιγμή της ζωής μας μπορεί να ανέβει online μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Ένα πάρτι, μια αστεία στιγμή, μια άβολη γκριμάτσα, ένα χορευτικό που δεν πήγε και τόσο καλά… όλα μπορούν να γίνουν βίντεο ή φωτογραφία και να ανέβουν στα social πριν καν το καταλάβουμε. Και αυτό δεν είναι πάντα τόσο αθώο όσο φαίνεται.

Μήπως το έχεις ζήσει ήδη; Για παράδειγμα, βρίσκεσαι σε μια γιορτή, σε μια συναυλία ή απλώς στο σχολείο. Κάποιος τραβάει φωτογραφίες ή βίντεο, τα ανεβάζει στο Instagram ή στο TikTok και ξαφνικά… η εικόνα σου ταξιδεύει παντού. Χωρίς να σε ρωτήσει κανείς. Χωρίς να ξέρεις ποιος θα το δει. Χωρίς να έχεις κανένα δικαίωμα να αποφασίσεις εσύ για τα όρια.

Για πολλούς εφήβους, αυτό δημιουργεί άγχος. Πολλοί αποφεύγουν να χορέψουν σε συναυλίες ή να χαλαρώσουν με φίλους, επειδή φοβούνται ότι κάποιος θα τους τραβήξει φωτογραφία ή βίντεο και θα τους κάνει viral. Άλλοι νιώθουν ότι πρέπει να είναι πάντα ντυμένοι καλά και στημένοι σε πόζα, λες και βρίσκονται σε μόνιμη φωτογράφιση.

Οι έφηβοι χτίζετε τώρα την ταυτότητά σας, το ποιοι είστε, πώς θέλετε να σας βλέπουν οι άλλοι, τι εικόνα θέλετε να αφήσετε πίσω σας. Και τα social media κάνουν αυτή τη διαδικασία πιο περίπλοκη. Ένα αστείο βίντεο ή μια άβολη στιγμή μπορεί να σας ακολουθεί για χρόνια. Μερικές φορές, μάλιστα, να σας «ορίζει» στα μάτια των άλλων.

Το καλό νέο είναι ότι μπορούμε να αλλάξουμε αυτή την κατάσταση και για αυτό θέλουμε να σας συστήσουμε την κουλτούρα συναίνεσης. Αυτή η κουλτούρα ξεκινάει από κάτι πολύ απλό:

Ρωτάμε πριν τραβήξουμε. Ρωτάμε πριν ανεβάσουμε.

Αυτό σημαίνει:

Κανείς δεν είναι τέλειος. Όλοι κάνουμε λάθη, και όλοι έχουμε βρεθεί σε παρόμοια θέση κάποια στιγμή. Θα πρέπει όμως να δούμε πως μπορούμε να τα διορθώσουμε, πριν κάνουμε σοβαρή ζημιά σε κάποιον χωρίς να το θέλουμε. Ο σεβασμός στα δικαιώματα των άλλων είναι απαραίτητο συστατικό μιας πολιτισμένης κοινωνίας, και θα πρέπει να λειτουργούμε πάντα, στην πραγματική αλλά και τη διαδικτυακή μας ζωή, με τον κανόνα ότι δε θα κάνω σε άλλους αυτό που δε θέλω να κάνουν σε εμένα. Έχεις προσπαθήσει να σκεφτείς πώς θα ένιωθες αν ήσουν εσύ στη θέση του εικονιζόμενου ατόμου, σε μία φωτογραφία ή βίντεο που τραβήχτηκε χωρίς να το θέλεις και ακόμη χειρότερα, κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο χωρίς να το γνωρίζεις;

Αναγνωρίζουμε ότι το διαδίκτυο είναι μέρος της ζωής μας, και αυτό δεν είναι κακό. Αλλά το πως ορίζεται η ταυτότητα και η προσωπικότητα μας στο διαδίκτυο είναι κάτι αυστηρά προσωπικό. Αν μάθουμε όλοι να ζητάμε συναίνεση και να σεβόμαστε τα όρια των άλλων, τότε το online περιβάλλον γίνεται πιο ασφαλές, πιο δίκαιο και πολύ πιο ανθρώπινο.

Πώς να προστατεύσουμε τα παιδιά από τις σκληρές εικόνες της επικαιρότητας

Τα παιδιά σήμερα εκτίθενται σε έναν όγκο πληροφοριών μέσω του διαδικτύου που καμία προηγούμενη γενιά δεν χρειάστηκε να διαχειριστεί. Σκληρές εικόνες πολεμικών συγκρούσεων, ειδήσεις για απειλές αλλά και παραπληροφόρηση που κυκλοφορεί ανεξέλεγκτα στα κοινωνικά δίκτυα, δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου, ανασφάλειας και σύγχυσης σε όλους τους διαδικτυακούς χρήστες, πόσο δε μάλλον στα παιδιά, που δε διαθέτουν τη νοητική και πνευματική ακόμη δεξιότητα να τις διαχειριστούν.

Σε αυτό το πλαίσιο, εκείνοι που για άλλη μία φορά θα πρέπει να λειτουργήσουν ως ασπίδα, «φίλτρο» αλλά και ως σταθερό σημείο αναφοράς, είναι οι γονείς, ώστε τα παιδιά τους να νιώθουν ασφάλεια για να μπορούν να επεξεργαστούν και να διαχειριστούν όσα βλέπουν και ακούν.

Πώς επηρεάζει τα παιδιά η έκθεση σε βίαιο και αφιλτράριστο περιεχόμενο

  1. Έντονο άγχος και φόβος για την προσωπική τους ασφάλεια

Οι εικόνες πολέμου, ακόμη κι αν προέρχονται από μακρινές χώρες, μπορούν να κάνουν τα παιδιά να νιώθουν ότι ο κίνδυνος είναι άμεσος και σε μικρή απόσταση από αυτά. Όταν μάλιστα κυκλοφορούν ψευδείς ή υπερβολικές ειδήσεις με βίαιο περιεχόμενο, η αίσθηση απειλής ενισχύεται. Ειδικά τα μικρά  παιδιά δεν έχουν την ικανότητα να αξιολογούν κατάλληλα την αξιοπιστία και την εγκυρότητα μιας είδησης, με αποτέλεσμα να πιστεύουν ότι «ο πόλεμος έρχεται και σε εμάς».

  1. Δυσκολία στον ύπνο και σωματικά συμπτώματα

Ανησυχία, εφιάλτες, αυπνία, πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι, αιφνίδια ξεσπάσματα κλάματος ή/και ευερεθιστότητα είναι συχνές αντιδράσεις μετά από έκθεση σε τρομακτικές εικόνες ή ειδήσεις. Αυτές οι αντιδράσεις είναι παρόμοιες με εκείνες που εμφανίζονται μετά από πραγματικά τραυματικά γεγονότα, όπως εξηγούν ειδικοί στην παιδική ψυχική υγεία. Η αιτία είναι ο φόβος για την ασφάλεια της οικογένειας του και θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με υποστηρικτική φροντίδα, καθησυχασμό και σταθερή παρουσία από τους ενήλικες, ώστε το παιδί να νιώσει ξανά ασφάλεια και έλεγχο..

  1. Σύγχυση μεταξύ πραγματικότητας και υπερβολής

Τα παιδιά, ειδικά κάτω των 12 ετών, δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τι είναι πραγματικό από όσα βλέπουν στο διαδίκτυο, τι πιθανότητες έχει να συμβεί ή τι είναι απλώς μια δραματοποιημένη ή επεξεργασμένη αφήγηση. Η παραπληροφόρηση, που ευνοείται σε τέτοιες περιπτώσεις, ενισχύει αυτή τη σύγχυση, οδηγώντας σε υπερβολικούς φόβους ή λανθασμένες αντιλήψεις για τον κόσμο.

  1. Αίσθημα αβοηθησίας και απαισιοδοξίας

Όταν τα παιδιά βλέπουν συνεχώς στο διαδίκτυο σκληρές εικόνες βίας, είναι βέβαιο ότι θα αισθανθούν ανασφάλεια, θα αρχίσουν να πιστεύουν ότι ο κόσμος γύρω τους είναι επικίνδυνος και ότι δεν υπάρχει τρόπος να προστατευτούν, οι ίδιοι αλλά και η οικογένεια τους. Αυτό επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, την αίσθηση ελέγχου και τη συναισθηματική τους σταθερότητα.

  1. Μιμητική συμπεριφορά στο παιχνίδι

Όπως συμβαίνει μετά από κάθε τραυματικό ερέθισμα, τα παιδιά μπορεί να αναπαράγουν σκηνές βίας στο παιχνίδι τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι «γίνονται βίαια», αλλά ότι προσπαθούν να επεξεργαστούν όσα είδαν. Ωστόσο, η υπερβολική έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε απευαισθητοποίηση ή σε δυσκολία κατανόησης των ορίων, καταλήγοντας να ξεπεράσουν τα όρια του παιχνιδιού.

Ο ρόλος της παραπληροφόρησης και της στοχευμένης δημιουργίας πανικού στους χρήστες του διαδικτύου

Η παραπληροφόρηση αποτελεί συστηματικό φαινόμενο στο διαδίκτυο, με ψευδείς ειδήσεις να διαδίδονται γρήγορα μέσω των κοινωνικών δικτύων και διαφόρων clickbait τίτλων. Σε περιόδους πολέμου, οι ψευδείς ειδήσεις πολλαπλασιάζονται. Για παράδειγμα, μπορεί να δούμε εικόνες από μη αξιόπιστη πηγή, βίντεο από άλλες χώρες ή άλλες χρονικές περιόδους, περιεχόμενο που έχει παραχθεί μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, δραματοποιημένες αφηγήσεις και ακραίες προβλέψεις.

Για τα παιδιά, αυτό σημαίνει:

Πώς μπορούν οι γονείς να προστατεύσουν τα παιδιά

  1. Δημιουργήστε ένα ασφαλές συναισθηματικό περιβάλλον

Τα παιδιά χρειάζονται ηρεμία, σταθερότητα και την αίσθηση ότι οι ενήλικες έχουν τον έλεγχο. Ακόμη κι αν εσείς ανησυχείτε, προσπαθήστε να μην το μεταφέρετε στο παιδί. Τα παιδιά φοβούνται για τις άγνωστες συνέπειες μιας πολεμικής σύγκρουσης, σε σχέση με τον δικό τους κόσμο, την οικογένεια και ίσως τους συγγενείς και φίλους τους. Ανάλογα με την ηλικία του παιδιά και τη συναισθηματική του ωριμότητα, προσπαθήστε με πολλές και συχνές συζητήσεις να το καθησυχάσετε και να ενδυναμώσετε το αίσθημα της ασφάλειας που χρειάζεται. 

  1. Φιλτράρετε την ενημέρωση
  1. Μιλήστε με απλή, ειλικρινή γλώσσα

Απαντήστε στις ερωτήσεις τους χωρίς υπερβολές. Δώστε μόνο τις πληροφορίες που μπορούν να διαχειριστούν ανάλογα με την ηλικία τους, και προσπαθήστε να δημιουργήσετε ασφάλεια στη σχέση σας ώστε να εκφραστεί το πιθανές άγχος και ο φόβος του παιδιού. Στη συνέχεια θα πρέπει να καθησυχάσετε αυτά τα συναισθήματα, λέγοντας του ότι είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθει έτσι, αλλά ότι θα είστε συνέχεια δίπλα του για να το στηρίζετε.

  1. Ενισχύστε την κριτική σκέψη

Ακόμη και τα μικρά παιδιά μπορούν να μάθουν βασικές αρχές, στις οποίες θα πρέπει να στηρίζουν τη διαδικτυακή τους ενημέρωση. Το κλειδί είναι να φιλτράρουν και να σκέφτονται πριν αποδεχτούν μια πληροφορία:

  1. Επαναφέρετε τη ρουτίνα

Η καθημερινότητα και το σταθερό πρόγραμμα βοηθά τα παιδιά να νιώσουν ότι ο κόσμος παραμένει ασφαλής, παρά τις ειδήσεις που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Συνεχίστε κανονικά τις ασχολίες και τις δραστηριότητες της οικογένειας, προσθέτοντας ίσως περισσότερες χαρούμενες στιγμές με μια εκδρομή ή μια βόλτα με την οικογένεια ή τους φίλους σας.

  1. Ενθαρρύνετε την έκφραση

Μαζί με τα παιδιά σας, ακολουθήστε και ασχοληθείτε με ζωγραφική, παιχνίδι, αθλήματα και όσες άλλες δραστηριότητες τα βοηθούν να εκτονώσουν το άγχος τους και να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους.

Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια

Αν το παιδί παρουσιάζει για εβδομάδες:

τότε είναι σημαντικό να ζητήσετε υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας.

Γιατί αυτό το θέμα αφορά τη διαδικτυακή ασφάλεια

Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο δεν αφορά μόνο την ιδιωτικότητα ή τον χρόνο οθόνης. Αφορά και την ψυχική τους ασφάλεια. Η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο, η παραπληροφόρηση και η τρομολαγνεία μπορούν να λειτουργήσουν σαν «ψηφιακά τραυματικά γεγονότα», με πραγματικές συνέπειες στην ανάπτυξη και στη συναισθηματική ευημερία τους, ειδικά όταν δεν έχουν ακόμη τα γνωστικά εργαλεία για να φιλτράρουν ή να επεξεργαστούν όσα βλέπουν. Με τη σωστή καθοδήγηση και την παρουσία των ενηλίκων, τα παιδιά μπορούν να συνεχίσουν να νιώθουν την προστασία που χρειάζονται αλλά και ταυτόχρονα να αναπτύξουν υγιείς, ανθεκτικές συνήθειες που θα τα προστατεύουν στο μέλλον.

 

Τι προβλέπει στην πράξη η εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης της ΕΕ κατά του διαδικτυακού εκφοβισμού

Η ψηφιακή ενασχόληση και η διαδικτυακή παρουσία των νέων συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως, δημιουργώντας τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους. Τα τελευταία χρόνια, ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying) παραμένει μία από τις πιο επίμονες ανησυχίες που καταγράφονται από Κέντρα Ασφαλούς Διαδικτύου σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα στοιχεία από διαφορετικές πηγές επιβεβαιώνουν την έκταση του φαινομένου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ένας στους έξι εφήβους δηλώνει ότι έχει βιώσει διαδικτυακό εκφοβισμό, ενώ ένας στους οκτώ αναγνωρίζει ότι έχει συμμετάσχει ο ίδιος σε παρόμοια συμπεριφορά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 10 Φεβρουαρίου 2026 το Σχέδιο Δράσης της Ε.Ε κατά του διαδικτυακού εκφοβισμού, με στόχο την προώθηση μιας κοινής προσέγγισης για την ενίσχυση της πρόληψης, τη βελτίωση των μηχανισμών αναφοράς και την ενδυνάμωση της υποστήριξης των θυμάτων. Το Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνει 22 συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Από αυτές, οι 13 θα υλοποιηθούν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ οι υπόλοιπες 9 απευθύνονται στα κράτη μέλη, τα οποία καλούνται να τις ενσωματώσουν και να τις εφαρμόσουν σε εθνικό επίπεδο. Στόχος είναι να υπάρξει καλύτερος συντονισμός των προσπαθειών, μεγαλύτερη συγκρισιμότητα των δεδομένων μεταξύ χωρών και ουσιαστικότερη συνεργασία ανάμεσα στους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς.

Το παρόν άρθρο επιχειρεί να αποσαφηνίσει τι σημαίνει στην πράξη αυτό το νέο πλαίσιο. Αναλύει πώς τα ήδη υπάρχοντα εθνικά μέτρα μπορούν να προσαρμοστούν και να ενισχυθούν ώστε να ανταποκρίνονται στις προτεραιότητες του Σχεδίου Δράσης, και αναδεικνύει τους βασικούς παράγοντες που αναμένεται να επηρεάσουν τον τρόπο εφαρμογής του τα επόμενα χρόνια.

Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ: βασικά στοιχεία

Το Σχέδιο Δράσης διαμορφώνει ένα συνεκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού, αξιοποιώντας και ενισχύοντας τις ήδη υπάρχουσες εθνικές και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Δομείται γύρω από τρεις αλληλένδετους πυλώνες και υπογραμμίζει με σαφήνεια ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει συνεργασία σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης – από το ευρωπαϊκό έως το τοπικό – καθώς και μια ολιστική προσέγγιση που κινητοποιεί το σύνολο της κοινωνίας.

Σε γενικό επίπεδο, ο Πυλώνας Ι στοχεύει στην ενίσχυση του συντονισμού και στη διαμόρφωση κοινών βάσεων γνώσης, ώστε τα δεδομένα και οι προσεγγίσεις να είναι πιο συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών μελών. Ο Πυλώνας ΙΙ εστιάζει στην πρόληψη, μέσα από την ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και της ευαισθητοποίησης. Ο Πυλώνας ΙΙΙ δίνει προτεραιότητα στη βελτίωση των μηχανισμών αναφοράς και στη διασφάλιση ουσιαστικής και έγκαιρης υποστήριξης για τα θύματα.

Στην επόμενη ενότητα, οι προτεραιότητες αυτές αποτυπώνονται σε πρακτικό επίπεδο, με έμφαση στο πώς η πρόληψη, η αναφορά και η υποστήριξη μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα συνεκτικό και διασυνδεδεμένο σύστημα στην πράξη.

Από το σχέδιο στην πράξη

Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ δεν επιβάλλει ένα ενιαίο, αυστηρά προκαθορισμένο μοντέλο αντιμετώπισης του διαδικτυακού εκφοβισμού. Αντίθετα, χαράσσει ένα κοινό πλαίσιο κατευθύνσεων, προσδιορίζοντας τα κρίσιμα στοιχεία που χρειάζεται να ενισχυθούν και να ευθυγραμμιστούν σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε οι εθνικές πολιτικές να κινούνται προς μια πιο συνεκτική και αποτελεσματική κατεύθυνση.

Συγκεκριμένα, δίνει έμφαση:

Κοινή κατανόηση και ευθυγράμμιση πολιτικών

Κεντρικός άξονας του Σχεδίου Δράσης είναι η διαμόρφωση μιας κοινής και σαφούς κατανόησης του διαδικτυακού εκφοβισμού τόσο ως αυτόνομου φαινομένου όσο και σε σχέση με άλλες μορφές παράνομου ή επιβλαβούς διαδικτυακού περιεχομένου, αλλά και με τον εκφοβισμό που εκδηλώνεται εκτός διαδικτύου. Παρότι πολλές χώρες της ΕΕ έχουν υιοθετήσει νομοθετικές ρυθμίσεις που αγγίζουν άμεσα ή έμμεσα το ζήτημα, πρόσφατες αναλύσεις δείχνουν ότι μόνο περίπου το ένα τρίτο διαθέτει ρητό και σαφή ορισμό του φαινομένου.

Η ύπαρξη μιας ευρέως αποδεκτής προσέγγισης είναι κρίσιμη, καθώς ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι ένα σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο φαινόμενο. Εκδηλώνεται μέσα από διαφορετικές μορφές συμπεριφοράς και προσαρμόζεται γρήγορα στις τεχνολογικές εξελίξεις. Για τον λόγο αυτό, δύσκολα εντάσσεται σε ένα μόνο θεσμικό ή επιχειρησιακό πλαίσιο. Η πολυπλοκότητά του μπορεί να δημιουργεί ασάφεια ως προς το τι ακριβώς θεωρείται διαδικτυακός εκφοβισμός και ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για την πρόληψη, την αντιμετώπιση ή την υποστήριξη των εμπλεκομένων.

Σε πρακτικό επίπεδο, μια κοινή κατανόηση λειτουργεί ως θεμέλιο για πιο συντονισμένες στρατηγικές πρόληψης, παρακολούθησης και αντιμετώπισης σε επίπεδο κρατών μελών. Επιτρέπει σε διαφορετικούς τομείς, όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική πρόνοια, οι γραμμές βοήθειας και οι αρμόδιες αρχές, να αναγνωρίζουν και να καταγράφουν το ίδιο φαινόμενο με συγκρίσιμο τρόπο.

Παράλληλα, διευκολύνει την ανάπτυξη κοινών ερευνητικών εργαλείων και δεικτών, τη σύγκριση ευρημάτων μεταξύ χωρών και την ενίσχυση της τεκμηριωμένης βάσης πάνω στην οποία σχεδιάζονται οι παρεμβάσεις. Μακροπρόθεσμα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο σαφή και αξιόπιστη καταγραφή των περιστατικών, αλλά και σε καλύτερη κατανόηση του πότε ένα συμβάν μπορεί να αντιμετωπιστεί σε σχολικό επίπεδο και πότε απαιτείται παραπομπή σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης.

Τεκμηριωμένη βάση (Evidence base)

Το Σχέδιο Δράσης αναδεικνύει ως προτεραιότητα την ενίσχυση της τεκμηριωμένης γνώσης και τη βελτίωση της συγκρισιμότητας των δεδομένων μεταξύ χωρών. Επισημαίνει ότι όταν οι τρόποι μέτρησης διαφέρουν, καθίσταται δύσκολο να εντοπιστούν πραγματικές τάσεις, να αξιολογηθούν οι πολιτικές παρεμβάσεις και να εκτιμηθεί ο αντίκτυπός τους στον περιορισμό του διαδικτυακού εκφοβισμού.

Η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη προϋποθέτει συμφωνία σε ένα κοινό σύνολο δεικτών, που να μπορεί να χρησιμοποιείται τόσο διακρατικά όσο και διατομεακά. Παράλληλα, απαιτείται σαφήνεια ως προς το πώς συνδέονται και συμπληρώνουν η μία την άλλη οι διαφορετικές πηγές δεδομένων, όπως οι καταγραφές από γραμμές βοήθειας, τα περιστατικά που δηλώνονται στα σχολεία, τα ευρήματα ερευνών, αλλά και όπου χρειάζεται, στοιχεία από τις αρμόδιες αρχές.

Εξίσου σημαντικό είναι τα δεδομένα να αξιοποιούνται ουσιαστικά. Δεν αρκεί η συλλογή τους, χρειάζεται να τροφοδοτούν ενεργά τον σχεδιασμό πολιτικών και παρεμβάσεων.  Από την ανάπτυξη στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης και την αναγνώριση αναγκών επιμόρφωσης επαγγελματιών, έως την πιο αποτελεσματική και δίκαιη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.

Η ενίσχυση της συγκρισιμότητας και της χρηστικότητας των στοιχείων εξαρτάται από ορισμένες βασικές προϋποθέσεις: τη χρήση μεθόδων που επιτρέπουν συνεπείς διακρατικές συγκρίσεις, τον καθορισμό σαφών αρμοδιοτήτων για τη συλλογή, επαλήθευση και ανάλυση πληροφοριών μεταξύ των τομέων και τη διασφάλιση της ιδιωτικότητας και της προστασίας των παιδιών. Στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες για ένα κοινό πλαίσιο συλλογής δεδομένων και σχετικών δεικτών.

Μέτρα πρόληψης

Ο πυλώνας πρόληψης και ευαισθητοποίησης του Σχεδίου Δράσης αναδεικνύει τη σημασία της ψηφιακής παιδείας, της επαγγελματικής επιμόρφωσης και της συνεχούς δράσης για τη μείωση της πιθανότητας και του αντίκτυπου του διαδικτυακού εκφοβισμού. Η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική όταν ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία σχολείων και δομών νεολαίας και δεν περιορίζεται σε μία μεμονωμένη εκστρατεία ενημέρωσης.

Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει την ενσωμάτωση της ψηφιακής πολιτειότητας (δηλαδή της υπεύθυνης και με σεβασμό διαδικτυακής συμπεριφοράς) ως φυσιολογικού μέρους της σχολικής μάθησης, καθώς και την παροχή πρακτικής καθοδήγησης σε εκπαιδευτικούς και εργαζόμενους στον τομέα της νεολαίας για την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση περιστατικών διαδικτυακού εκφοβισμού.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τακτικές συζητήσεις στην τάξη, σαφείς σχολικούς κανόνες για τη διαδικτυακή συμπεριφορά και συμφωνημένες διαδικασίες για το προσωπικό σχετικά με τον τρόπο αντίδρασης όταν προκύπτουν προβλήματα. Επιπλέον, είναι σημαντικό οι συμβουλές που λαμβάνουν τα παιδιά να είναι συνεπείς μεταξύ σχολείων, Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου και άλλων υπηρεσιών υποστήριξης, καθώς και το εκπαιδευτικό υλικό να επικαιροποιείται σύμφωνα με τα νέα δεδομένα που αναδεικνύονται από ερευνητικά στοιχεία.

Επιλογές αναφοράς

Το Σχέδιο Δράσης δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι νέοι μπορούν να αναφέρουν περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού με τρόπους σαφείς, αξιόπιστους και προσβάσιμους. Στην πράξη, αυτό υπερβαίνει την απλή ύπαρξη ενός καναλιού αναφοράς. Τα παιδιά πρέπει να μπορούν να εντοπίζουν γρήγορα το κατάλληλο κανάλι, να κατανοούν τι θα συμβεί μετά την αναφορά και να αισθάνονται βεβαιότητα ότι δεν θα χάσουν τον έλεγχο της κατάστασης ούτε θα εκτεθούν σε περαιτέρω βλάβη. Οι μηχανισμοί αναφοράς χρειάζεται να είναι προσαρμοσμένοι στα πραγματικά περιβάλλοντα μέσα στα οποία εκδηλώνεται ο διαδικτυακός εκφοβισμός. Δεν αρκεί να σχεδιάζονται με γνώμονα μία μόνο πλατφόρμα ή ένα συγκεκριμένο ψηφιακό περιβάλλον. Πρέπει να είναι ευέλικτοι και ικανοί να ανταποκρίνονται στη διαφορετικότητα των χώρων όπου κινούνται τα παιδιά και οι νέοι στο διαδίκτυο.

Στο πλαίσιο αυτό, μία από τις συγκεκριμένες δράσεις που προβλέπονται είναι η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να υποστηρίξει την ανάπτυξη και τη σταδιακή υιοθέτηση μιας εφαρμογής διαδικτυακής ασφάλειας (online safety app) σε όλα τα κράτη μέλη. Η εφαρμογή αυτή στοχεύει να προσφέρει στα παιδιά και στους νέους έναν απλό, κατανοητό και άμεσο τρόπο αναφοράς περιστατικών, καθώς και εύκολη πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες υποστήριξης.

Ωστόσο, το Σχέδιο Δράσης επισημαίνει ότι η αναφορά αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα, καθώς θα πρέπει να οδηγεί σε έγκαιρη ανταπόκριση, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε διεπιστημονική υποστήριξη (διαδικτυακή και δια ζώσης) και της εμπλοκής όλων των αρμόδιων αρχών. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά μπορεί να αναζητήσουν βοήθεια μέσω διαφορετικών μηχανισμών, για παράδειγμα, μέσω σημείου επαφής στο σχολείο, μέσω γραμμής βοήθειας, μέσω μιας νέας εφαρμογής ή μέσω του εργαλείου αναφοράς μιας πλατφόρμας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς αυτοί οι μηχανισμοί διαχείρισης θα διασυνδέονται μεταξύ τους, με σαφή κατανομή ευθυνών. Στο σημείο αυτό, το Σχέδιο Δράσης είναι σαφές: οι διαδικτυακές πλατφόρμες παραμένουν υπεύθυνες για αποτελεσματικούς μηχανισμούς αναφοράς, ενώ η επιτυχία της εφαρμογής διαδικτυακής ασφάλειας εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα εθνικής υποστήριξης και μηχανισμών παρακολούθησης.  

Αντιμετώπιση περιστατικών

Το Σχέδιο Δράσης καθιστά σαφές ότι η αναφορά πρέπει να συνοδεύεται από ένα αποτελεσματικό σύστημα ανταπόκρισης. Όταν αναφέρεται ένα περιστατικό διαδικτυακού εκφοβισμού, το ζητούμενο είναι να ακολουθεί έγκαιρη και συντονισμένη αντίδραση, καθώς και πρόσβαση σε κατάλληλη υποστήριξη συμπεριλαμβανομένης ψυχολογικής στήριξης, βοήθειας από εκπαιδευτικούς και, όπου απαιτείται, υπηρεσιών παιδικής προστασίας. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων ανταπόκρισης εξαρτάται και από την επάρκεια πόρων. Ακόμη και τα πιο καλοσχεδιασμένα εργαλεία αναφοράς θα έχουν περιορισμένο αντίκτυπο εάν οι εθνικές υπηρεσίες υποστήριξης δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να ανταποκριθούν άμεσα στα αναφερόμενα περιστατικά.

Τέλος, η συνέχεια των υπηρεσιών είναι καθοριστικής σημασίας: η υποστήριξη δεν πρέπει να σταματά μετά την πρώτη επαφή, αλλά να περιλαμβάνει παρακολούθηση, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα παιδιά δεν στοχοποιούνται ξανά και ότι οι παρεμβάσεις βελτιώνουν ουσιαστικά την ευημερία και την ασφάλειά τους. Καθώς διαφορετικές υπηρεσίες αναλαμβάνουν επιμέρους πτυχές της διαχείρισης ενός περιστατικού, είναι ζωτικής σημασίας η συνεργασία και οι παραπομπές μεταξύ τους να γίνονται με σαφήνεια, συνέχεια και συντονισμό. Τα παιδιά δεν θα πρέπει να μετακινούνται από υπηρεσία σε υπηρεσία χωρίς καθοδήγηση, ούτε να χρειάζεται να επαναλαμβάνουν την ιστορία τους ξανά και ξανά. Αντίθετα, η υποστήριξη οφείλει να είναι συνεκτική, με φροντίδα και αίσθηση συνέχειας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

Τι ακολουθεί;

Το Σχέδιο Δράσης προαναγγέλλει αρκετές πρωτοβουλίες για το 2026 που θα διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο διαδικτυακός εκφοβισμός στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής. Σε σχέση με τη διακυβέρνηση των πλατφορμών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να ενισχύσει την έμφαση στον διαδικτυακό εκφοβισμό στο πλαίσιο της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) σχετικά με την προστασία των ανηλίκων, καθώς και να υιοθετήσει κατευθυντήριες γραμμές για τις Αξιόπιστες Πηγές Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου (trusted flaggers), διευκρινίζοντας τον ρόλο τους στην αντιμετώπιση παράνομου περιεχομένου.

Παράλληλα, η αξιολόγηση της Οδηγίας για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων (AVMSD) θα εξετάσει τρόπους αντιμετώπισης του διαδικτυακού εκφοβισμού σε πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο. Το Σχέδιο Δράσης επισημαίνει επίσης τη σημασία των διατάξεων του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του διαδικτυακού εκφοβισμού.

Στον τομέα της πρόληψης και της ευαισθητοποίησης, το 2026 η Επιτροπή προτίθεται να συμπεριλάβει τον διαδικτυακό εκφοβισμό στην επικαιροποίηση των κατευθυντήριων οδηγιών για εκπαιδευτικούς σχετικά με την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την προώθηση της ψηφιακής παιδείας. Παράλληλα, στοχεύει στην ενίσχυση των πόρων και της επιμόρφωσης για σχολεία και δομές τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης (για παράδειγμα μέσω της πλατφόρμας BIK, των Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου και άλλων ευρωπαϊκών καναλιών, όπως η Ευρωπαϊκή Πύλη Νεολαίας). Περαιτέρω δράσεις για την ψηφιακή ικανότητα, την πρόληψη του διαδικτυακού εκφοβισμού και την ψηφιακή ευημερία αναμένονται στο πλαίσιο του οδικού χάρτη για το 2030 σχετικά με το μέλλον της ψηφιακής εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων, καθώς και στο επικείμενο Σχέδιο Δράσης της Ε.Ε για την προστασία των παιδιών από το έγκλημα.

Όσον αφορά την αναφορά και την υποστήριξη, μια σημαντική εξέλιξη από τα τέλη του καλοκαιριού και έπειτα είναι η προπαρασκευαστική εργασία της Επιτροπής για την ανάπτυξη της εφαρμογής διαδικτυακής ασφάλειας, βασισμένη σε υφιστάμενα εθνικά πρότυπα. Το Σχέδιο Δράσης την περιγράφει ως εργαλείο για εύκολη αναφορά, ασφαλή αποθήκευση αποδεικτικών στοιχείων και παροχή εξατομικευμένης βοήθειας. Ωστόσο, η ευρύτερη εφαρμογή της αναμένεται να εξελιχθεί σταδιακά και θα εξαρτηθεί από την υιοθέτησή της από τα κράτη μέλη. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα ενσωμάτωσής της στα εργαλεία αναφοράς και υποστήριξης χρηστών των διαδικτυακών πλατφορμών.

Συνολικά, το Σχέδιο Δράσης προσανατολίζεται προς μια πιο συντονισμένη προσέγγιση, που συνενώνει τις προσπάθειες των κρατών μελών, των Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου, της κοινωνίας των πολιτών, της βιομηχανίας, διεθνών οργανισμών και των ίδιων των παιδιών. Στην πράξη, η πρόοδος θα εξαρτηθεί λιγότερο από ένα μεμονωμένο μέτρο και περισσότερο από το κατά πόσο τα μονοπάτια πρόληψης, αναφοράς και υποστήριξης διασυνδέονται αποτελεσματικά από άκρο σε άκρο, καθώς και από το αν τα δεδομένα μπορούν να συλλέγονται και να αξιοποιούνται με πιο συνεπή τρόπο μεταξύ των χωρών.

Θέλετε να μάθετε περισσότερα;

Εξερευνήστε περισσότερη σχετική έρευνα στον κατάλογο «Έρευνες και Αναφορές» του BIK Knowledge Hub. Ο κατάλογος αυτός, σε συνδυασμό με το BIK Policy Monitor, επικαιροποιείται κάθε χρόνο και συγκεντρώνει τεκμηριωμένες μελέτες και στοιχεία που στηρίζουν την εφαρμογή της στρατηγικής BIK+ στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στην Ισλανδία και τη Νορβηγία.

Πηγή: Better Internet for Kids

Mίλα στο μπαμπά ή στη μαμά

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ

sid2026mpPoster3

Πλάκες στο διαδίκτυο

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ

sid2026mpPoster2-1

Γίνε καλός φίλος και στο διαδίκτυο

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ

sid2026mpPoster1

H δύναμη των λέξεων

Κατεβάστε το υλικό από εδώ.

ΣΧΕΔΙΟΜΑΘΗΜΑΤΟΣ_δυναμη_λέξεων

 

 

Βία στο διαδίκτυο – Διαδικτυακός εκφοβισμός

Μπορείτε να κατεβάστε την παρουσίαση από εδώ

social media back to school 2019

Διαδικτυακός Εκφοβισμός Infographic

Μπορείτε να κατεβάσετε την αφίσα από εδώ

sid_2026_parents_InfographicCyberbullying

Αντιμετώπιση Διαδικτυακού Εκφοβισμού για Εκπαιδευτικούς

Κατεβάστε το φυλλάδιο από εδώ

Crypto

Αντιμετώπιση Διαδικτυακού Εκφοβισμού για Γονείς

Μπορείτε να κατεβάστε το φυλλάδιο από εδώ.

Crypto

Εορτασμός Ημέρας Ασφαλούς Διαδικτύου 2026

Η Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου 2026 γιορτάστηκε φέτος σε ολόκληρη τη χώρα με μια μεγάλη κεντρική εκδήλωση στην Αθήνα, μια παράλληλη εκδήλωση στο Ηράκλειο Κρήτης στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), αλλά και με εκατοντάδες αυθόρμητες δράσεις σε σχολεία, που ανέδειξαν τη δυναμική συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας και το έντονο ενδιαφέρον των παιδιών για ένα ασφαλές και θετικό διαδίκτυο.

Η κεντρική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη Αίθουσα Μελίνα Μερκούρη του Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας, με τη συμμετοχή 1.000 μαθητών και μαθητριών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά και των εκπαιδευτικών τους. Η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή και γεμάτη ενθουσιασμό με τους μαθητές και τις μαθήτριες να αποτελούν τους πρωταγωνιστές της ημέρας, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της νέας γενιάς στη διαμόρφωση ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος.

Η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, υπογράμμισε ότι σε έναν κόσμο όπου η παιδική καθημερινότητα εκτυλίσσεται και στο διαδίκτυο, η ψηφιακή ασφάλεια αποτελεί θεμέλιο κοινωνικής συνοχής, ισότητας ευκαιριών και ουσιαστικής προστασίας της παιδικής ηλικίας.

 

Ξεχωριστή και ιδιαίτερα ουσιαστική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ανοιχτή συζήτηση της γνωστής ηθοποιού και πρέσβειρας ασφαλούς διαδικτύου Βάσως Λασκαράκη με τους μαθητές και τις μαθήτριες. Με αμεσότητα και ειλικρίνεια, μίλησε τόσο ως μητέρα όσο και ως άνθρωπος που δραστηριοποιείται ενεργά στα κοινωνικά δίκτυα, αναδεικνύοντας τις πραγματικές προκλήσεις αλλά και τις ευθύνες που συνοδεύουν την ψηφιακή παρουσία.

Απαντώντας στα ερωτήματα των παιδιών, τόνισε τη σημασία της αυτοπροστασίας, της κριτικής σκέψης και κυρίως της ανοιχτής επικοινωνίας με τους ενήλικες που εμπιστεύονται, ενθαρρύνοντάς τα να μην σιωπούν μπροστά σε οτιδήποτε τα προβληματίζει ή τα κάνει να αισθάνονται ανασφάλεια στο διαδίκτυο, αλλά να ζητούν έγκαιρα στήριξη και καθοδήγηση.

Η Συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (ΙΤΕ), Βιβή Φραγκοπούλου, ανέλυσε με απλό και κατανοητό τρόπο τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων στα κοινωνικά δίκτυα, εξηγώντας πώς οι μηχανισμοί αυτοί διαμορφώνουν το περιεχόμενο που προβάλλεται στους νέους, επηρεάζουν τις επιλογές τους και ενισχύουν φαινόμενα όπως οι “filter bubble” και η υπερέκθεση σε συγκεκριμένα πρότυπα ή τάσεις. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της ψηφιακής κριτικής σκέψης και της συνειδητής χρήσης των πλατφορμών.

Από την πλευρά του, ο Υπεύθυνος της Γραμμής Βοήθειας Help-line.gr του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, Γιώργος Κορμάς, παρουσίασε συγκεκριμένους και άμεσα προσβάσιμους τρόπους υποστήριξης για παιδιά και εφήβους, αναδεικνύοντας τον ρόλο της γραμμής ως ασφαλούς σημείου αναφοράς για θέματα όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η πίεση για αποστολή προσωπικού υλικού ή η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Τόνισε ότι κανένα παιδί δεν είναι μόνο του στο διαδίκτυο και ότι η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορεί να αποτρέψει την κλιμάκωση δύσκολων καταστάσεων.

Η αναλύτρια Δημόσιας Πολιτικής & Κυβερνητικών Σχέσεων της TikTok Νικολέτα Λυδάκη Σημαντήρη  παρουσίασε τα εργαλεία και τις πολιτικές της πλατφόρμας για την προστασία των ανηλίκων ενώ από την πλευρά του, ο Αντιπρόεδρος του ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Μιχάλης Παρασκευάς, ανέδειξε τον ρόλο της εθνικής πλατφόρμας stop-bullying.gov.gr ως θεσμικού εργαλείου πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού και διαδικτυακού εκφοβισμού, επισημαίνοντας ότι παρέχει ένα αξιόπιστο και επίσημο κανάλι αναφοράς περιστατικών, ενισχύοντας την προστασία των μαθητών και μαθητριών και καλλιεργώντας κουλτούρα μηδενικής ανοχής στη βία.

Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς, η Αντιπεριφερειάρχης Στρατηγικού Σχεδιασμού Αττικής Σταυρούλα Αντωνάκου, ο Δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης, ο Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά Διονύσιος Αναστασόπουλος και η Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου ΣΕΦ Χριστίνα Τσιλιγκίρη, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την απονομή βραβείων στους μαθητικούς διαγωνισμούς «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στη Ζωή μας» και «Πιάσε τη Σημαία», ο οποίος υλοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας. Οι βραβεύσεις ανέδειξαν τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και τις ψηφιακές δεξιότητες των μαθητών και μαθητριών, αποδεικνύοντας ότι η νέα γενιά μπορεί να αξιοποιεί την τεχνολογία με υπευθυνότητα και καινοτομία.


Ο Κώστας Μάγκος από την Αρχή Κυβερνοασφάλειας υπογράμμισε τη σημασία του ψηφιακού εγγραμματισμού ως βασικής δεξιότητας του 21ου αιώνα και ενημέρωσε τους μαθητές για τις προοπτικές σπουδών και σταδιοδρομίας στον ταχύτατα αναπτυσσόμενο τομέα της κυβερνοασφάλειας, έναν κλάδο με αυξανόμενη ζήτηση και στρατηγική σημασία για την κοινωνία και την οικονομία.

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από το  Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του Ίδρυματος  Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο και τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά και πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, της Περιφέρειας Αττικής και του Δήμου Πειραιά.

Παράλληλα με την κεντρική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, μια εξίσου ουσιαστική και υψηλού συμβολισμού δράση φιλοξενήθηκε στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), αναδεικνύοντας τον εθνικό χαρακτήρα της Ημέρας Ασφαλούς Διαδικτύου και τη σύνδεση της έρευνας με την εκπαιδευτική κοινότητα.

Στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ, μαθητές και μαθήτριες της Γ’ Γυμνασίου από το Πρότυπο Γυμνάσιο Ηρακλείου και το 6ο Γυμνάσιο Ηρακλείου συμμετείχαν σε μια  διαδραστική εμπειρία μάθησης, αφιερωμένη στην ασφαλή, υπεύθυνη και κριτική αξιοποίηση του διαδικτύου. Η δράση σχεδιάστηκε με στόχο όχι μόνο την ενημέρωση, αλλά κυρίως την ενεργή εμπλοκή των μαθητών μέσα από βιωματικές προσεγγίσεις που καλλιεργούν δεξιότητες και στάσεις ζωής.

Τους μαθητές και τις μαθήτριες καλωσόρισε ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής, Καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, ο οποίος τόνισε τη σημασία της ανάπτυξης κριτικής σκέψης, υπευθυνότητας και επιστημονικής κατανόησης της τεχνολογίας, επισημαίνοντας πως οι νέοι δεν είναι απλοί χρήστες ψηφιακών εργαλείων, αλλά μελλοντικοί δημιουργοί και διαμορφωτές του ψηφιακού κόσμου.

Μέσα από προσεκτικά σχεδιασμένες παιγνιώδεις και βιωματικές δράσεις, οι μαθητές και οι μαθήτριες εμβάθυναν σε κρίσιμα ζητήματα της ψηφιακής εποχής, όπως η προστασία προσωπικών δεδομένων, η υπεύθυνη διαδικτυακή επικοινωνία, η αναγνώριση της παραπληροφόρησης και η καλλιέργεια θετικής ψηφιακής συμπεριφοράς. 

Ιδιαίτερο ενθουσιασμό προκάλεσε η αλληλεπίδρασή τους με το ρομπότ της ομάδας του Εργαστηρίου Υπολογιστικής Όρασης και Ρομποτικής.  Η επαφή με την τεχνολογία σε ένα ερευνητικό περιβάλλον ενίσχυσε τη φαντασία, την περιέργεια και την κατανόηση του πώς «βλέπουν» και «μαθαίνουν» οι έξυπνες μηχανές.

Η ημέρα ολοκληρώθηκε με δραστηριότητες αφιερωμένες στην τεχνητή νοημοσύνη, στο πλαίσιο του προγράμματος Experience AI, δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία να προσεγγίσουν βασικές έννοιες της ΑΙ με τρόπο προσιτό, διαδραστικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο. Παράλληλα, μέσα από το πρόγραμμα Γίνε Ήρωας του Διαδικτύου, συμμετείχαν σε ομαδικές δραστηριότητες που καλλιέργησαν την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία και την υπευθυνότητα, ενισχύοντας τις δεξιότητές τους για ασφαλή και συνειδητή πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολογεί Σχέδιο Δράσης κατά του Κυβερνοεκφοβισμού

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα, Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου ένα ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης για την καταπολέμηση του κυβερνοεκφοβισμού, με στόχο την ουσιαστική προστασία της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των παιδιών και των εφήβων στο διαδίκτυο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το Σχέδιο Δράσης βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

Μια κοινή ευρωπαϊκή εφαρμογή για αναφορά και υποστήριξη

Κεντρικό στοιχείο του Σχεδίου αποτελεί η ανάπτυξη μιας εύχρηστης και προσβάσιμης εφαρμογής σε επίπεδο Ε.Ε, μέσω της οποίας παιδιά και έφηβοι που βιώνουν κυβερνοεκφοβισμό θα μπορούν εύκολα να αναφέρουν περιστατικά και να λαμβάνουν άμεση βοήθεια από τις εθνικές γραμμές υποστήριξης.

Η εφαρμογή θα επιτρέπει την ασφαλή αποθήκευση και αποστολή αποδεικτικών στοιχείων, ενισχύοντας την αίσθηση προστασίας και εμπιστοσύνης των θυμάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναπτύξει το βασικό πρότυπο της εφαρμογής, το οποίο τα κράτη μέλη θα μπορούν να προσαρμόζουν, να μεταφράζουν και να διασυνδέουν με τις αντίστοιχες εθνικές υπηρεσίες υποστήριξης.

Συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση

Κάθε παιδί και νέος στην Ευρωπαϊκή Ένωση δικαιούται ίση προστασία από τον κυβερνοεκφοβισμό. Για τον λόγο αυτό, τα κράτη μέλη καλούνται να αναπτύξουν ολοκληρωμένα εθνικά σχέδια δράσης, βασισμένα σε έναν κοινό ορισμό του κυβερνοεκφοβισμού, ώστε να διευκολύνεται η συλλογή, η σύγκριση και η αξιοποίηση δεδομένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Παράλληλα, η Επιτροπή θα ενισχύσει και θα βελτιώσει υφιστάμενες πρωτοβουλίες, μεταξύ άλλων μέσω:

Πρόληψη μέσα από την εκπαίδευση και τον ψηφιακό γραμματισμό

Η πρόληψη βρίσκεται στον πυρήνα του Σχεδίου Δράσης. Η Επιτροπή ενθαρρύνει την υιοθέτηση υγιών, υπεύθυνων και με σεβασμό ψηφιακών συμπεριφορών από μικρή ηλικία, ενσωματώνοντας την πρόληψη του κυβερνοεκφοβισμού στις επικείμενες αναθεωρήσεις των κατευθυντήριων γραμμών για τον ψηφιακό γραμματισμό των εκπαιδευτικών, στο πλαίσιο της Ένωσης Δεξιοτήτων.

Παράλληλα, θα ενισχυθούν οι πόροι και η επιμόρφωση για τα σχολεία μέσω του δικτύου Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου και της ευρωπαϊκής πλατφόρμας «Βetter Internet For Kids».

Επόμενα βήματα

Η υλοποίηση του Σχεδίου Δράσης θα πραγματοποιηθεί σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία, την κοινωνία των πολιτών, διεθνείς οργανισμούς και – κυρίως – τα ίδια τα παιδιά και τους νέους.

Παράλληλα, η Επιτροπή προετοιμάζει συμπληρωματικές πρωτοβουλίες, όπως:

Ιστορικό

Εκτιμάται ότι περίπου ένα στα έξι παιδιά ηλικίας 11 έως 15 ετών δηλώνει ότι έχει πέσει θύμα κυβερνοεκφοβισμού, ενώ ένα στα οκτώ αναφέρει ότι έχει βιώσει διαδικτυακή παρενόχληση. Παράλληλα, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που δημοσιεύθηκε πέρυσι, περισσότεροι από 9 στους 10 Ευρωπαίους πολίτες θεωρούν επιτακτική την ανάγκη δράσης των δημόσιων αρχών για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Συγκεκριμένα, το 93% ανησυχεί για τον αρνητικό αντίκτυπο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία των παιδιών, το 92% για τον κυβερνοεκφοβισμό και τη διαδικτυακή παρενόχληση, και το 92% για την ανάγκη ύπαρξης αποτελεσματικών μηχανισμών περιορισμού του ακατάλληλου για την ηλικία περιεχομένου.

Το Σχέδιο Δράσης για την καταπολέμηση του κυβερνοεκφοβισμού καταρτίστηκε έπειτα από στοχευμένη διαβούλευση με περισσότερα από 6.000 παιδιά, καθώς και από ευρύτερη δημόσια διαβούλευση, διασφαλίζοντας ότι οι φωνές των ίδιων των παιδιών βρίσκονται στον πυρήνα των προτεινόμενων μέτρων.

Το Σχέδιο βασίζεται και ενισχύει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον. Ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) επιβάλλει στις επιγραμμικές πλατφόρμες την υποχρέωση να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας για τα παιδιά, με μέτρα όπως η δυνατότητα αποκλεισμού ή σίγασης άλλων χρηστών και η απαγόρευση προσθήκης ανηλίκων σε διαδικτυακές ομάδες χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Παράλληλα, η Οδηγία για τις Υπηρεσίες Οπτικοακουστικών Μέσων απαιτεί από τις πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση των ανηλίκων σε επιβλαβές περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου κυβερνοεκφοβισμού. Επιπλέον, η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη απαγορεύει συστήματα που χειραγωγούν ή εξαπατούν τους χρήστες – ιδίως τα παιδιά – με επιβλαβείς τρόπους και θεσπίζει κανόνες για την επισήμανση βαθιά ψευδών πληροφοριών, συμβάλλοντας στην πρόληψη της παραπλάνησης.

Τέλος, το Σχέδιο Δράσης θα ενισχύσει την προβολή και τη χρήση των διαθέσιμων πόρων του δικτύου Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου, τα οποία παρέχουν υποστήριξη σε παιδιά, γονείς, φροντιστές, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες σε εθνικό επίπεδο, καθώς και μέσω της πλατφόρμας «Better Intenet for Kids». Μόνο το 2025, περίπου 48 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες αξιοποίησαν τους πόρους των Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία και την απήχηση αυτών των δράσεων.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 

 

Τα παιδιά στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: νέοι κίνδυνοι, νέες ευθύνες

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει εισβάλει δυναμικά στην καθημερινότητα των παιδιών: από τα παιχνίδια και τις εφαρμογές μάθησης μέχρι τα social media και τα chatbots που λειτουργούν ως «ψηφιακοί φίλοι». Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται πλέον «στο επίκεντρο της ψηφιακής εμπειρίας των παιδιών» και χρησιμοποιείται ακόμη και για σχολικές εργασίες ή καθημερινές αποφάσεις. Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία ξεπερνά συχνά την ικανότητα των ενηλίκων, αλλά κυρίως των παιδιών, να την κατανοήσουν.

Η τεχνητή νοημοσύνη σήμερα, δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο. Έχει γίνει πλέον μέρος της καθημερινής ζωής των παιδιών, είτε μέσα από εφαρμογές και παιχνίδια, είτε μέσω εκπαιδευτικών εργαλείων (Saferinternet4kids). Αν και προσφέρει σημαντικές δυνατότητες όμως, η χρήση της χωρίς τη σωστή καθοδήγηση μπορεί να οδηγήσει σε παραπληροφόρηση, σύγχυση και συναισθηματική ανασφάλεια.

Πρόκειται για έναν μηχανισμό που μαθαίνει από τις επιλογές των χρηστών και προσαρμόζει το περιεχόμενο που τους προβάλλει, επηρεάζοντας σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον ψηφιακό κόσμο. Στην περίπτωση των παιδιών, αυτό σημαίνει ότι εκτίθενται σε εικόνες και βίντεο που τους φαίνονται οικεία και ελκυστικά, καθώς το περιεχόμενο διαμορφώνεται βάσει των προσωπικών τους ενδιαφερόντων και χαρακτηριστικών. Ωστόσο, η συνεχής έκθεση σε παρόμοιο και περιορισμένο περιεχόμενο απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς μπορεί να εγκυμονεί κινδύνους. Τα παρακάτω δύο σημεία αποτελούν τον πυρήνα του προβλήματος που πρέπει να συγκρατήσουμε:

 

Κίνδυνοι χρήσης ΑΙ

Οι διεθνείς οργανισμοί και οι ειδικοί επισημαίνουν μια σειρά από κινδύνους που σχετίζονται με την AI και το περιεχόμενό της, όπως:

 

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς

Η προστασία των παιδιών στον ψηφιακό κόσμο δεν αφορά μόνο τα τεχνικά εργαλεία ή τις ρυθμίσεις ασφαλείας. Αφορά κυρίως τον ρόλο των γονέων, τη στάση τους απέναντι στην τεχνολογία και τον τρόπο με τον οποίο συνοδεύουν τα παιδιά τους στην καθημερινή τους επαφή με αυτήν. Μέσα από την επικοινωνία, την κατανόηση και την καθοδήγηση, οι γονείς μπορούν να λειτουργήσουν ως σταθερό σημείο αναφοράς, βοηθώντας τα παιδιά να αναπτύξουν κριτική σκέψη και να νιώθουν ασφαλή όταν χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία. Οι ειδικοί προτείνουν μεταξύ άλλων και τα παρακάτω:

Καθώς αυτές οι δυσκολίες και οι κίνδυνοι απειλούν καθημερινά πλέον την οικογενειακή ασφάλεια, οι γονείς καλούνται να αναλάβουν έναν πιο ενεργό και ενημερωμένο ρόλο. Θα πρέπει να παραμένουν σε εγρήγορση και συνεχή επιφυλακή, ενώ μεταξύ άλλων θα πρέπει να:

 

Τι πρέπει να κάνουν οι εκπαιδευτικοί

Εξίσου σημαντικό ρόλο με εκείνον των γονέων, έχουν και οι εκπαιδευτικοί, κυρίως της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς περνούν πολλές ώρες καθημερινά με τα μικρά παιδιά και επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο αυτά αντιλαμβάνονται τον ψηφιακό κόσμο. Χρειάζεται επομένως να υιοθετήσουν στην καθημερινότητα τους όσα περισσότερα από τα παρακάτω είναι εφικτά:

 

Δράσεις SaferInternet4Kids για ενημέρωση παιδιών, γονιών, εκπαιδευτικών

Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, μέσα από στοχευμένα σεμινάρια και εκπαιδευτικές δράσεις, ενημερώνει συστηματικά παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς για ζητήματα ασφαλούς, υπεύθυνης και κριτικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, δίνοντας έμφαση τόσο στις ευκαιρίες όσο και στους πιθανούς κινδύνους. Την περασμένη χρονιά, το εκπαιδευτικό υλικό της Safer Internet Day ήταν ειδικά αφιερωμένο στην τεχνητή νοημοσύνη, με πρακτικά παραδείγματα, παιδαγωγικές δραστηριότητες και οδηγίες προσαρμοσμένες σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Παράλληλα, το Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ προσφέρει το πρόγραμμα Experience AI σε εκπαιδευτικούς, ενισχύοντας τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους ώστε να μπορούν να διδάσκουν την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπο κατανοητό, επιστημονικά τεκμηριωμένο και παιδαγωγικά ασφαλή, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση ενημερωμένων και υπεύθυνων ψηφιακών πολιτών.

Συνοψίζοντας, θα πρέπει να αντιληφθούμε και να αποδεχτούμε το γεγονός ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς μια νέα τεχνολογική τάση. Είναι πλέον μια δύναμη που έχει την ικανότητα να διαμορφώσει την παιδική ηλικία του σήμερα. Με ενημέρωση, εκπαίδευση και υπεύθυνη καθοδήγηση, τα παιδιά μπορούν να απολαύσουν τα οφέλη της AI χωρίς να εκτεθούν σε σοβαρούς κινδύνους. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο σύμμαχο, αρκεί να χρησιμοποιείται με σύνεση και με επίκεντρο το συμφέρον του παιδιού.

Πηγές:

UNICEF

European Parliament

Διακοπές Χριστουγέννων και οικογενειακός χρόνος στο διαδίκτυο

Οι διακοπές είναι για πολλούς μια βαθιά ανάσα, μια παύση από τον γρήγορο ρυθμό της καθημερινότητας που επιτρέπει στο σπίτι να γεμίσει με στιγμές που δύσκολα χωρούν μέσα στη σχολική ρουτίνα. Με τα σχολεία κλειστά, ο χρόνος ανοίγει λίγο περισσότερο για όλους, για τα παιδιά που ξεκουράζονται και για τους γονείς που βρίσκουν ευκαιρία να μοιραστούν μαζί τους πιο ήρεμες, ουσιαστικές στιγμές. Κι όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, αυτές οι στιγμές μπορούν να γίνουν πραγματικά πολύτιμες: μια βόλτα στην εξοχή, ένα παιχνίδι στο σαλόνι, μια ταινία αγκαλιά στον καναπέ. Μικρές χαρές που χτίζουν αναμνήσεις.

Καθώς όμως τα παιδιά μεγαλώνουν, οι ανάγκες και οι προτιμήσεις τους αλλάζουν. Δεν είναι πια τόσο εύκολο να τα παρασύρεις σε δραστηριότητες που δεν περιλαμβάνουν το κινητό τους, και συχνά οι γονείς νιώθουν πως η απόσταση μεγαλώνει. Αυτή η δυσκολία, όμως, δεν σημαίνει ότι οι κοινές στιγμές χάνονται, απλώς χρειάζονται μια πιο ευέλικτη, τρυφερή προσέγγιση που να λαμβάνει υπόψη τη δική τους πραγματικότητα.

Οι έφηβοι, ειδικά, αναζητούν περισσότερο την ανεξαρτησία τους και στρέφονται σε δραστηριότητες που συνδέονται με την παρέα τους ή τον ψηφιακό κόσμο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θέλουν να περάσουν χρόνο με την οικογένειά τους, απλώς χρειάζονται κίνητρα που να τους αγγίζουν και έναν τρόπο επικοινωνίας που να σέβεται τα ενδιαφέροντά τους. Εκεί οι γονείς καλούνται να δείξουν δημιουργικότητα, να αναζητήσουν ιδέες που μιλούν στη νεανική ματιά και να προτείνουν δραστηριότητες που τους ενώνουν χωρίς να τους πιέζουν.

Μια αποτελεσματική στρατηγική είναι να εντάξουν στοιχεία που αγαπούν τα παιδιά στις οικογενειακές στιγμές. Μια βόλτα μπορεί να γίνει πιο ενδιαφέρουσα αν συνδυαστεί με φωτογραφίες για τα social media, μια εκδρομή μπορεί να αποκτήσει νόημα αν περιλαμβάνει έναν προορισμό που θέλουν να δουν, ενώ μια βραδιά ταινίας στο σπίτι γίνεται πιο ζωντανή όταν επιλέγουν εκείνα την ταινία ή όταν συνοδεύεται από τα αγαπημένα τους σνακ.

Καθώς τα παιδιά ωριμάζουν, η ανάγκη τους για αυτονομία γίνεται πιο έντονη και οι προτεραιότητές τους μετατοπίζονται. Οι γονείς συχνά νιώθουν ότι οι κοινές δραστηριότητες δεν έχουν πια την ίδια απήχηση και ότι ο ψηφιακός κόσμος «κλέβει» χρόνο από την οικογένεια. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια φυσιολογική μετάβαση: τα παιδιά αναζητούν τον δικό τους χώρο και τον δικό τους τρόπο να συνδεθούν με τον κόσμο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι οικογενειακές στιγμές τελειώνουν. Αντίθετα, μπορούν να αποκτήσουν νέα μορφή. Όταν οι γονείς προσεγγίζουν τα παιδιά τους με κατανόηση και ευελιξία, έχουν περισσότερες πιθανότητες να διατηρήσουν μια ουσιαστική σχέση μαζί τους. Μπορούν να ζητούν τη γνώμη τους για το πού θα πάνε ή τι θα κάνουν, δίνοντάς τους την αίσθηση ότι συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις. Και τότε, οι διακοπές μετατρέπονται σε μια υπέροχη ευκαιρία για επανασύνδεση – όχι απαραίτητα μέσα από μεγάλες εξορμήσεις, αλλά μέσα από απλές, καθημερινές στιγμές: ένα πρωινό χωρίς βιασύνη, μια κουβέντα χωρίς διακοπές, ένα παιχνίδι που θυμίζει παλιότερες εποχές. Αυτές οι μικρές στιγμές είναι συχνά εκείνες που μένουν για πάντα.

Γιατί ζητούν βοήθεια τα παιδιά και οι έφηβοι; Τα ευρήματα των Γραμμών Βοήθειας (Ιούλιος–Σεπτέμβριος 2025)

Κατά το τρίμηνο Ιουλίου–Σεπτεμβρίου 2025, οι Γραμμές Βοήθειας του δικτύου Insafe κλήθηκαν να υποστηρίξουν πάνω από 14.300 παιδιά, εφήβους και γονείς. Παρά τη μικρή μείωση σε κλήσεις λόγω της καλοκαιρινής περιόδου, τα περιστατικά που αναφέρονται παραμένουν ιδιαίτερα ανησυχητικά και αποκαλύπτουν τις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι στο διαδίκτυο.

Cyberbullying – ο συχνότερος λόγος επικοινωνίας

Το cyberbullying παραμένει η πιο κοινή αιτία για την οποία οι νέοι ζητούν στήριξη, καλύπτοντας περίπου το 15,5% των συνολικών επαφών. Περιλαμβάνει:

Ένα νέο, ανησυχητικό μοτίβο που αναφέρθηκε:
O δράστης στέλνει ένα κακόβουλο μήνυμα στο θύμα μέσω TikTok και αμέσως μετά κάνει “block” το θύμα.
Με το που μπλοκάρει το θύμα, η συνομιλία εξαφανίζεται από το προφίλ του θύματος, με αποτέλεσμα το παιδί να μη μπορεί:

Έτσι το επιθετικό περιεχόμενο εξαφανίζεται πριν προλάβει το παιδί να ζητήσει βοήθεια ή να συλλέξει στοιχεία.

Στη συνέχεια, ο δράστης δημιουργεί νέο λογαριασμό, ξαναστέλνει κακόβουλο μήνυμα και επαναλαμβάνει την ίδια τακτική — δημιουργώντας έναν κύκλο παρενόχλησης χωρίς αποδεικτικά ίχνη.

Ηλεκτρονικό έγκλημα – από phishing έως απάτες στρατολόγησης

Πάνω από 9,5% των επαφών σχετίστηκε με μορφές e-crime, οι οποίες γίνονται όλο και πιο σύνθετες.

Οι γραμμές βοήθειας αναφέρουν περιστατικά που περιλαμβάνουν:

Sextortion – σταθερή και αυξανόμενη απειλή

Οι αναφορές για σεξουαλική εκβίαση παιδιών παραμένουν εξαιρετικά υψηλές, φτάνοντας σχεδόν το 9% των επαφών.
Όταν συνυπολογιστούν και οι περιπτώσεις μη συναινετικής κοινοποίησης εικόνων (NCII), τότε πάνω από 14,5% των επαφών σχετίζονται με τη διαρροή ή την απειλή διαρροής προσωπικών, ευαίσθητων εικόνων.

Ανησυχητική εξέλιξη:
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δράστες προσπάθησαν να αποκτήσουν φυσική πρόσβαση στο παιδί μετά τη συλλογή του υλικού.

Άλλες τάσεις και ανησυχίες

Παιδιά που ζητούν πρώτα βοήθεια από AI

Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν chatbots, κυρίως το ChatGPT, για να ζητήσουν συμβουλή πριν μιλήσουν σε άνθρωπο.

Σε πολλές περιπτώσεις:

Προβλήματα με αναφορές σε πλατφόρμες

Έκθεση σε βίαιο ή ακατάλληλο live-streamed περιεχόμενο

Η περίπτωση θανάτου του Γάλλου streamer Jean Pormanove πυροδότησε εκατοντάδες αναφορές για ακραίο περιεχόμενο που τα παιδιά παρακολούθησαν ζωντανά ή είδαν σε αναπαραγωγές.

Βίαια γεγονότα που έγιναν viral

Πολλά παιδιά είδαν στα κοινωνικά δίκτυα το υλικό της δολοφονίας του Charlie Kirk, που συνέχισε να κυκλοφορεί σε messaging apps παρότι αφαιρέθηκε από τις πλατφόρμες.

Ποιοι επικοινωνούν και πώς;

Νούμερο 1 πλατφόρμα αναφορών: TikTok, ακολουθούμενο από Snapchat και Instagram.

Συμπέρασμα

Οι λόγοι που οδηγούν τα παιδιά στις γραμμές βοήθειας αποκαλύπτουν μια ψηφιακή πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο σύνθετη:

Οι γραμμές βοήθειας παραμένουν ένας από τους πιο αξιόπιστους και ανθρώπινους μηχανισμούς προστασίας των παιδιών — όμως οι ανάγκες και οι απειλές εξελίσσονται γρηγορότερα από ποτέ.

Πηγή: Ιnsafe

Χρησιμοποιώντας σωστά την Τεχνητή Νοημοσύνη: Πρακτικός Οδηγός για Γονείς και Παιδιά

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει γίνει πλέον μέρος της καθημερινής ζωής των παιδιών, είτε μέσα από εφαρμογές και παιχνίδια, είτε μέσω εκπαιδευτικών εργαλείων. Αν και προσφέρει σημαντικές δυνατότητες, η χρήση της χωρίς τη σωστή καθοδήγηση μπορεί να οδηγήσει σε παραπληροφόρηση, σύγχυση και συναισθηματική ανασφάλεια.

Σε αυτό το άρθρο, εξετάζουμε τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από την αλόγιστη χρήση της AI και προτείνουμε πρακτικές συμβουλές για γονείς και παιδιά, προσαρμοσμένες σε κάθε ηλικιακή ομάδα.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη παραπλανά

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ευάλωτοι σε περιεχόμενο που δημιουργείται από AI, ειδικά όταν αυτό παρουσιάζεται ως αληθινό. Μπορεί να πέσουν θύματα deepfake βίντεο ή να παραπλανηθούν από chatbot που δίνουν λανθασμένες πληροφορίες για γεγονότα της επικαιρότητας και της ιστορίας. Η κοινωνική μηχανική, μια τεχνική εξαπάτησης που βασίζεται στην ψυχολογική χειραγώγηση, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποσπάσει προσωπικά δεδομένα ή να προκαλέσει φόβο στους χρήστες του διαδικτύου.Αυτές οι εμπειρίες δημιουργούν ένα αίσθημα αβεβαιότητας και δυσκολεύουν την ικανότητα των παιδιών να ξεχωρίζουν την αλήθεια από το ψέμα. Η εμπιστοσύνη τους στον κόσμο γύρω τους κλονίζεται, και η περιέργεια τους μπορεί να αντικατασταθεί από σύγχυση ή απογοήτευση.

Για παιδιά Δημοτικού: Μαθαίνοντας να ξεχωρίζω το αληθινό

Στην ηλικία του Δημοτικού, τα παιδιά είναι δεκτικά και ενθουσιώδη, αλλά δεν έχουν ακόμα αναπτύξει τις δεξιότητες για να αξιολογούν την αξιοπιστία των πληροφοριών. Είναι σημαντικό να τα βοηθήσουμε να κατανοήσουν τι είναι η τεχνητή νοημοσύνη και πώς μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά τους.

Οι γονείς μπορούν να εξηγούν με απλά λόγια τι είναι η AI, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από την καθημερινότητα, όπως η φωνή της Alexa ή οι προτάσεις βίντεο στο YouTube. Μέσα από συζήτηση και κοινή παρακολούθηση περιεχομένου, τα παιδιά μαθαίνουν να ρωτούν όταν κάτι τους φαίνεται περίεργο και να αναγνωρίζουν ότι όχι όλα όσα βλέπουν είναι αληθινά.

Για μαθητές Γυμνασίου: Καλλιεργώντας κριτική σκέψη

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, αρχίζουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία πιο ανεξάρτητα. Στο Γυμνάσιο, είναι η κατάλληλη στιγμή να ενισχυθεί η ικανότητά τους να αξιολογούν πληροφορίες και να αναγνωρίζουν το παραπλανητικό περιεχόμενο.

Η συζήτηση για την παραπληροφόρηση, η παρουσίαση παραδειγμάτων ψευδών ειδήσεων και η εξοικείωση με εργαλεία επαλήθευσης εικόνων και πηγών είναι πολύτιμα βήματα. Οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να αναρωτιούνται: «Ποιος το έγραψε;», «Γιατί το λέει αυτό;», «Μπορώ να το επιβεβαιώσω;». Η δημιουργία ενός πλαισίου υπευθυνότητας για τη χρήση της τεχνολογίας ενισχύει την αυτονομία με ασφάλεια.

Για μαθητές Λυκείου: Από την κατανόηση στην υπεύθυνη χρήση

Οι έφηβοι του Λυκείου έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν πιο σύνθετες πτυχές της τεχνητής νοημοσύνης, όπως η ηθική, η ιδιωτικότητα και οι κοινωνικές επιπτώσεις. Είναι η κατάλληλη ηλικία για να αναπτύξουν προσωπική άποψη και να συμμετέχουν ενεργά στον διάλογο για τη χρήση της τεχνολογίας.

Οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν τη συζήτηση για το πώς η AI επηρεάζει την εργασία, την πολιτική και την κοινωνία. Οι έφηβοι μπορούν να ασχοληθούν με δημιουργικά projects, να μάθουν βασικές αρχές προγραμματισμού ή να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς και εργαστήρια. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς εργαλείο – είναι ένα πεδίο στο οποίο μπορούν να εξελιχθούν ως υπεύθυνοι και ενημερωμένοι πολίτες.

Συμπερασματικά: Μαζί, με επίγνωση και φροντίδα

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε, αλλά κάτι που πρέπει να κατανοήσουμε. Τα παιδιά μας μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι άφθονη, αλλά όχι πάντα αξιόπιστη. Ο ρόλος μας ως γονείς και παιδαγωγοί είναι να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν φίλτρα, όχι φραγμούς, να καλλιεργήσουμε την περιέργεια τους, όχι την καχυποψία, να ενισχύσουμε την κριτική τους σκέψη, όχι τον φόβο.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε τα πάντα για την τεχνολογία. Αρκεί να είμαστε παρόντες, να ακούμε, να ρωτάμε και να μαθαίνουμε μαζί τους. Έτσι, μπορούμε να τα βοηθήσουμε να σταθούν με αυτοπεποίθηση απέναντι σε κάθε νέα πρόκληση, τεχνολογική ή ανθρώπινη.

Πηγές:
Council of the European Union. (n.d.). Cybersecurity: Social engineering. Retrieved October 31, 2025  

 

Ψηφιακό Παιχνίδι και Συναισθηματική Ασφάλεια: Οδηγός για Γονείς σχετικά με το “Steal a Brainrot”

Τα ψηφιακά παιχνίδια έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών. Αν και προσφέρουν διασκέδαση και δημιουργικότητα, ορισμένα από αυτά ενδέχεται να επηρεάζουν βαθύτερα τη συναισθηματική τους κατάσταση. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το παιχνίδι Steal a Brainrot στο Roblox, το οποίο κυκλοφόρησε στην αγορά στις 16 Μαΐου 2025. Αυτός ο οδηγός απευθύνεται σε γονείς και φροντιστές, με στόχο να τους βοηθήσει να κατανοήσουν πώς μπορεί να επηρεάσει το παιδί τους ένα τέτοιο παιχνίδι, ποια σημάδια να προσέξουν και πώς να το υποστηρίξουν με υγιή τρόπο.

Τι είναι το Steal a Brainrot και γιατί επηρεάζει τα παιδιά;

Το Steal a Brainrot είναι ένα νέο διαδικτυακό παιχνίδι όπου οι παίκτες συλλέγουν πλάσματα που ονομάζονται “Brainrots”, τα οποία παράγουν έσοδα και μπορούν να αναβαθμιστούν. Ωστόσο, άλλοι παίκτες μπορούν να εισβάλουν και να τα κλέψουν, κάτι που αποτελεί βασικό στοιχείο του παιχνιδιού.

Για τα παιδιά, αυτή η εμπειρία δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι. Ταυτίζονται με τα Brainrots σαν να είναι κατοικίδια, αφιερώνουν ώρες για να τα προστατεύσουν και βιώνουν την απώλειά τους ως προσωπική ήττα ή αδικία. Η συναισθηματική εμπλοκή είναι έντονη και συχνά δυσανάλογη με την πραγματική σημασία του παιχνιδιού.

Προειδοποιητικά σημάδια συναισθηματικής επίδρασης

Η παρατήρηση της συμπεριφοράς του παιδιού μπορεί να αποκαλύψει αν το παιχνίδι το επηρεάζει αρνητικά. Πολλά παιδιά εκδηλώνουν έντονα συναισθήματα μετά από απώλειες στο παιχνίδι, όπως θυμό, απογοήτευση ή ακόμα και κλάμα. Μπορεί να δυσκολεύονται να αποσυνδεθούν, να ανησυχούν διαρκώς για την ασφάλεια των Brainrots τους και να παρουσιάζουν επιθετικότητα προς άλλους παίκτες ή μέλη της οικογένειας.

Επιπλέον, η παραμέληση σχολικών ή κοινωνικών δραστηριοτήτων, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η εξάρτηση από το παιχνίδι ως μοναδική πηγή ικανοποίησης είναι ενδείξεις που δεν πρέπει να αγνοηθούν.

Πιθανές συναισθηματικές και ψυχολογικές παρενέργειες

Όταν δεν υπάρχει καθοδήγηση, παιχνίδια όπως το Steal a Brainrot μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές ψυχολογικές επιπτώσεις. Η συνεχής ανάγκη για προστασία των Brainrots δημιουργεί άγχος και πίεση. Η απώλεια προκαλεί θυμό και δυσκολία στην αποδοχή της ήττας, ενώ η κουλτούρα του παιχνιδιού ενισχύει το ανταγωνιστικό πνεύμα και την επιθετικότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να υιοθετήσει τοξικές συμπεριφορές, να δυσκολεύεται να διαχειριστεί την απογοήτευση και να αναπτύξει εθιστική σχέση με το παιχνίδι, παραμελώντας βασικές του ανάγκες.

Οδηγίες για γονείς, πώς να υποστηρίξετε το παιδί σας

Η ενεργή παρουσία και η επικοινωνία είναι τα πιο σημαντικά εργαλεία που έχετε.

Αν παρατηρήσετε έντονα προβλήματα, όπως απομόνωση, διαταραχές ύπνου ή κρίσεις πανικού, μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια ειδικού.

Συμπερασματικά

Το Steal a Brainrot είναι ένα παράδειγμα του πώς ένα φαινομενικά αθώο παιχνίδι μπορεί να μετατραπεί σε συναισθηματική πρόκληση για ένα παιδί. Η συνεχής απειλή απώλειας, η ανάγκη για έλεγχο και η έντονη εμπλοκή με τον ψηφιακό κόσμο δημιουργούν ένα περιβάλλον που απαιτεί ωριμότητα και δεξιότητες διαχείρισης συναισθημάτων, δεξιότητες που τα παιδιά ακόμα αναπτύσσουν.

Η λύση δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η παρουσία. Οι γονείς που συμμετέχουν, ακούν και καθοδηγούν, μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να απολαύσει το παιχνίδι χωρίς να πληγώνεται. Η ενσυναίσθηση, η συζήτηση και η καθοδήγηση είναι τα πιο ισχυρά εργαλεία για να διασφαλίσουμε ότι το ψηφιακό παιχνίδι παραμένει παιχνίδι και όχι πηγή άγχους ή πόνου.

 

Η Ψηφιακή Ταυτότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση: EU Digital Identity Wallet και η Σχέση του με το Gov.gr και το Kids Wallet

Τι είναι το EU Digital Identity Wallet;

Το EUDI Wallet, το οποίο υιοθετήθηκε την άνοιξη του 2024, αποτελεί μία προσπάθεια να δημιουργηθεί μία κοινή «πλατφόρμα» για τα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε τα ψηφιακά πορτοφόλια της κάθε ευρωπαϊκής χώρας να γίνονται αποδεκτά στις υπόλοιπες. Κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία ένας Έλληνας πολίτης θα μπορεί να ταξιδεύει στις υπόλοιπες 26 χώρες χωρίς να χρειάζεται να έχει την ταυτότητα ή το δίπλωμα οδήγησης του μαζί του σε φυσική μορφή αλλά μόνο σε ψηφιακή. Το πλάνο της ΕΕ είναι στο εκάστοτε ψηφιακό πορτοφόλι να είναι εφικτό να αποθηκεύονται και άλλα έγγραφα, πέραν της ταυτότητας και του διπλώματος οδήγησης, όπως η φοιτητική ταυτότητα και η κάρτα εργασίας. Τα έγγραφα που θα μπορούν να αποθηκευτούν στο ψηφιακό πορτοφόλι είναι:

Η εφαρμογή θα επιτρέπει την ψηφιακή ταυτοποίηση, την υπογραφή εγγράφων με νομική ισχύ, και την επιλεκτική κοινοποίηση στοιχείων (π.χ. απόδειξη ηλικίας χωρίς αποκάλυψη ημερομηνίας γέννησης), διευκολύνοντας έτσι την είσοδο και τη διεκπεραίωση γραφειοκρατικών διαδικασιών, όπως η έκδοση πιστοποιητικών αλλά κ.α., σε δημόσιες υπηρεσίες και ιδιωτικούς φορείς, με εξοικονόμηση χρόνου και χρημάτων. Παράλληλα, θα προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα του χρήστη ενώ θα είναι εύκολα προσβάσιμη σε όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με  διαδικασίες όπως ταξίδια, σπουδές και εργασία.

Πώς σχετίζεται με το Gov.gr Wallet;

Το EUDI Wallet είναι η αναβαθμισμένη έκδοση του Gov.gr Wallet, με διεθνή εμβέλεια και προηγμένες δυνατότητες όπως βιομετρική ταυτοποίηση, διαλειτουργικότητα με ευρωπαϊκές υπηρεσίες και αυξημένη προστασία προσωπικών δεδομένων.

Το Gov.gr Wallet είναι η ελληνική εκδοχή ψηφιακού πορτοφολιού, που επιτρέπει στους πολίτες να έχουν ψηφιακά αντίγραφα της ταυτότητας και του διπλώματος οδήγησης. Χρησιμοποιείται μόνο εντός Ελλάδας και δεν αναγνωρίζεται διεθνώς. Παρέχει δυνατότητα ψηφιακής υπογραφής εγγράφων μέσω της πλατφόρμας docs.gov.gr.

Πώς σχετίζεται με το Kids Wallet;

Το Kids Wallet δεν έχει άμεση σχέση με το ψηφιακό πορτοφόλι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά λειτουργούν σε κοινή βάση και προγραμματισμό. Αφορά μια εξειδικευμένη εφαρμογή για παιδιά και εφήβους, που λειτουργεί ως ψηφιακή ταυτότητα και μηχανισμός επαλήθευσης ηλικίας. Επιτρέπει στους γονείς να:

Η εφαρμογή ενισχύει την ψηφιακή ασφάλεια των ανηλίκων, προστατεύοντάς τους από ακατάλληλο περιεχόμενο και κινδύνους στο διαδίκτυο.

Περισσότερες οδηγίες για την εγκατάσταση και τη λειτουργία του Kids Wallet μπορείτε να βρείτε εδώ.

Πώς συνδέεται το EU Digital Identity Wallet με το Age Verification;

Το EU Digital Identity Wallet επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν την ηλικία τους χωρίς να αποκαλύπτουν πλήρη προσωπικά δεδομένα. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να αποδείξει ότι είναι άνω των 18 ετών χωρίς να εμφανίσει την ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας, μέσα από τη διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας (Age Verification), που πραγματοποιείται χάριν της τεχνολογίας επιλεκτικής κοινοποίησης στοιχείων (selective disclosure), που είναι ενσωματωμένη στο EU Digital Identity Wallet.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για:

Πώς εφαρμόζεται αυτό στο Kids Wallet;

Το Kids Wallet αξιοποιεί την τεχνολογία του EU Digital Identity Wallet για να προσφέρει ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας σε παιδιά και εφήβους. Μέσω της εφαρμογής:

Αυτός ο μηχανισμός είναι μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ασφαλή ψηφιακή ταυτότητα, και ενσωματώνεται σταδιακά σε εφαρμογές όπως το Kids Wallet, με στόχο την προστασία των ανηλίκων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των γονέων και εκπαιδευτικών.

Η εφαρμογή είναι διαθέσιμη για iOS και Android και αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την ενδυνάμωση της γονικής παρουσίας στον ψηφιακό κόσμο.

Συμπερασματικά, το EU Digital Identity Wallet είναι η Ευρωπαϊκή εκδοχή του ελληνικού gov.gr wallet, το οποίο θα μας επιτρέπει από το 2026 να ταξιδεύουμε σε όλες τις χώρες της Ευρώπης χωρίς να έχουμε μαζί μας προσωπικά έγγραφα και πιστοποιητικά.

Το Kids Wallet λειτουργεί ανεξάρτητα από το EU Digital Identity Wallet , καθώς είναι μια ελληνική πρωτοβουλία του Υπουργείου ψηφιακής Διακυβέρνησης, βασιζόμενο σε ευρωπαϊκές προδιαγραφές που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το καλοκαίρι του 2025 και αφορά κυρίως στην προστασία των ανηλίκων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.

 

Καταπολέμηση του διαδικτυακού σεξουαλικού εκβιασμού: Ευρωπαϊκές δράσεις, νομοθεσία και εκπαιδευτικοί πόροι

Ο σεξουαλικός εκβιασμός αναφέρεται στην άσκηση πίεσης ή απειλών προς ένα άτομο μέσω της κατοχής ή χρήσης προσωπικού σεξουαλικού υλικού που το αφορά, με σκοπό να το εξαναγκάσει σε ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως την παροχή επιπλέον υλικού, τη συμμετοχή σε πράξεις χωρίς συναίνεση ή την καταβολή χρημάτων. Η απειλή συνήθως αφορά τη δημοσιοποίηση του υλικού χωρίς τη συναίνεση του ατόμου, για παράδειγμα μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται εντατικά στην καταπολέμηση αυτού του φαινομένου που εμπίπτει στη διαδικτυακή κακοποίηση παιδιών.   

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι σεξουαλικού εκβιασμού που στοχοποιούν διαφορετικές ομάδες νέων χρηστών. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι κάθε μορφή σεξουαλικού εκβιασμού μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως ηλικίας. Οι τάσεις δείχνουν ότι αγόρια και νεαροί άνδρες γίνονται συχνά στόχοι με οικονομικά αιτήματα, υπό την απειλή δημοσιοποίησης εικόνων (κάτι που συχνά αναφέρεται ως σεξουαλικός εκβιασμός με οικονομικά κίνητρα – FMSE), ενώ κορίτσια και νεαρές γυναίκες τείνουν να δέχονται πιέσεις για να στείλουν περισσότερες εικόνες ή βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου. Η  ολλανδική γραμμή βοήθειας δημοσίευσε πρόσφατα την Ετήσια Έκθεσή της για το 2024, η οποία περιλαμβάνει δεδομένα σχετικά με τη συχνότητα εμφάνισης του σεξουαλικού εκβιασμού ανά φύλο.

Σε μία τυπική περίπτωση σεξουαλικού εκβιασμού το θύμα θα λάβει ένα αίτημα φιλίας σε κάποιο από τα δημοφιλή κοινωνικά μέσα δικτύωσης ή σε οποιονδήποτε διαδικτυακό χώρο που παρέχει τη δυνατότητα επικοινωνίας. Μόλις το αίτημα φιλίας γίνει δεκτό, το θύμα θα αρχίσει να λαμβάνει από τον καινούργιο λογαριασμό εικόνες σεξουαλικής φύσεως αλλά και προτροπές για να απαντήσει με παρόμοιες εικόνες δικές του. Πολλά από τα θύματα νεαρής ηλικίας παραδέχτηκαν ότι θεωρούσαν ότι επικοινωνούσαν με κάποιον συνομήλικο τους που ενδιαφερόταν για εκείνους. Μόλις οι εικόνες αποσταλούν όμως, αρχίζει η φάση του εκβιασμού. Ο θύτης θα πιέζει το θύμα να πληρώσει ένα συγκεκριμένο ποσό χρημάτων ή να στείλει περισσότερες εικόνες σε ορισμένο χρονικό διάστημα με την απειλή της δημόσιας κοινοποίησης των αρχικών εικόνων σε διάφορα μέλη της οικογένειας του, ή φίλους από το σχολείο ή την εργασία του. 

Οι συνέπειες του σεξουαλικού εκβιασμού μπορεί να είναι καταστροφικές, καθώς τα θύματα συχνά αισθάνονται αβοήθητα και ανίκανα να μιλήσουν σε κάποιον για αυτό που τους συμβαίνει. Οι απειλές περιλαμβάνουν συχνά στοιχεία πίεσης χρόνου (π.χ. «Απάντησε μέσα σε δύο ώρες ή θα σου καταστρέψω τη ζωή…»), γεγονός που εντείνει το άγχος των θυμάτων και δυσκολεύει την αναζήτηση βοήθειας. Πολλά θύματα νιώθουν ότι φταίνε τα ίδια και ότι ευθύνονται επειδή έστειλαν τις αρχικές εικόνες αλλά αυτό δεν ισχύει. Ο σεξουαλικός εκβιασμός είναι έγκλημα και υπάρχουν πολλές διαθέσιμες πηγές βοήθειας και υποστήριξης.

Μέρος του αντικειμένου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να συγχρηματοδοτεί το Ευρωπαϊκό  Δίκτυο Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου σε κράτη μέλη αλλά και εκτός Ένωσης, με σκοπό να ενημερώνει, να συμβουλεύει και να υποστηρίζει παιδιά, γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικούς, σε ένα ευρύ φάσμα ψηφιακών θεμάτων που συμπεριλαμβάνουν την καταπολέμηση της διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών σε όλες τις μορφές της. Τα Κέντρα Ασφαλούς Διαδικτύου παρέχουν υποστήριξη μέσα από διάφορες υπηρεσίες, όπως τα κέντρα ενημέρωσης, τις γραμμές βοήθειας, τις γραμμές καταγγελιών και δράσεις με συμμετοχή των νέων, και επίσης δημοσιεύουν συχνά άρθρα που σχετίζονται με το σεξουαλικό εκβιασμό, καθώς αναγνωρίζουν το μέγεθος και την ένταση αυτού του φαινομένου.

Επιπλέον προστασία παρέχει ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) που περιλαμβάνει αρκετές διατάξεις με σκοπό τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου διαδικτυακού περιβάλλοντος αλλά και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών. Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων, με στόχο να βοηθήσει τους παρόχους διαδικτυακών πλατφορμών να διασφαλίσουν υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας, ασφάλειας και προστασίας για τα παιδιά που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους, σύμφωνα με το Άρθρο 28 του DSA. Οι κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνουν πρότυπα για τις προεπιλεγμένες ρυθμίσεις, οι οποίες συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κινδύνων που προκύπτουν από ανεπιθύμητη σεξουαλική επαφή, συμπεριφορά ή περιεχόμενο, μεταξύ άλλων:

Η Οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ποινικοποιήσουν τη μη συναινετική κοινοποίηση προσωπικού ή παραποιημένου υλικού, το οποίο περιλαμβάνει και την απειλή κοινοποίησης τέτοιου υλικού με σκοπό την εξαναγκασμό ενός προσώπου να προβεί, να συναινέσει ή να απέχει από κάποια πράξη (Άρθρο 5). Επιπλέον, η Οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να παρέχουν στήριξη στα θύματα εγκλημάτων στο διαδίκτυο και να υιοθετήσουν προληπτικά μέτρα, μεταξύ άλλων μέσω της προώθησης των ψηφιακών δεξιοτήτων.

Η έκταση του προβλήματος

Εκτός από την άμεση υποστήριξη προς τους χρήστες και τους φροντιστές τους, οι γραμμές βοήθειας του δικτύου INSAFE συλλέγουν τακτικά στατιστικά στοιχεία για τις κλήσεις που δέχονται, ώστε να παρακολουθούν τις τελευταίες τάσεις και να εντοπίζουν νέα ή αυξανόμενα προβλήματα. Οι κλήσεις που κατατάσσονται στην κατηγορία «σεξουαλικός εξαναγκασμός και εκβιασμός παιδιών στο διαδίκτυο» αντιστοιχούν πλέον συνήθως σε 7% έως 8% στο σύνολο των κλήσεων που λαμβάνουν οι γραμμές βοήθειας.

Πιο συγκεκριμένα: κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2025 (Απρίλιος–Ιούνιος), 1.522 κλήσεις σχετίζονταν με σεξουαλικό εκβιασμό στο σύνολο των περισσότερων από 15.000 κλήσεων, καθιστώντας το ζήτημα αυτό στη δεύτερη θέση βάση συχνότητας που αντιμετωπίζουν οι γραμμές βοήθειας, μετά τον εκφοβισμό στον κυβερνοχώρο.

Αυτές οι τάσεις αποτυπώνονται και μέσα από εθνικά ευρήματα. Για παράδειγμα:

Περισσότερες πληροφορίες για τις τάσεις που καταγράφονται από τις γραμμές βοήθειας δημοσιεύονται τακτικά στην πλατφόρμα Better Internet for Kids (BIK).

Πρόληψη και εκπαίδευση μέσα από διάφορες πηγές ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης

Καθώς η πρόληψη και η εκπαίδευση είναι ζωτικής σημασίας, το δίκτυο Insafe έχει δημιουργήσει πολλές πηγές ενημέρωσης που βοηθούν στην εκπαίδευση παιδιών και νέων σχετικά με τους κινδύνους και το πώς να αντιδράσουν αν πέσουν θύματα σεξουαλικού εκβιασμού. Μερικά παραδείγματα:

Αυστρία

Βέλγιο

Γερμανία

Ελλάδα

Ιρλανδία

Λουξεμβούργο

Μάλτα

Ολλανδία

Πορτογαλία

Σουηδία

Αυτές και πολλές άλλες πηγές για θέματα ασφάλειας στο διαδίκτυο είναι διαθέσιμες στον κατάλογο πηγών του Better Internet for Kids (BIK). Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα φίλτρα για να εντοπίσετε τις πηγές που σας χρειάζονται, όπως τον τύπο της πηγής, τη γλώσσα, το θέμα, τη χώρα και λέξεις-κλειδιά.

Άλλα χρήσιμα εργαλεία είναι:

Περαιτέρω πηγές  

Τα εθνικά Κέντρα Ασφαλούς Διαδικτύου παρέχουν υποστήριξη σε ένα ευρύ φάσμα διαδικτυακών ζητημάτων, όπως το κακοποιητικό περιεχόμενο (όπως το grooming), κακοποιητική συμπεριφορά (όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός ή το sexting), ή θέματα  που ενέχουν συνεργασίες (όταν ένα παιδί ή ένας νέος είναι διαδικτυακός καταναλωτής). Οι υπηρεσίες των Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου παρέχονται δωρεάν, μέσω τηλεφώνου, email ή chat (οι υπηρεσίες ίσως διαφέρουν σε κάθε χώρα). Η περίληψη των υπηρεσιών που παρέχονται ανά γλώσσα είναι εδώ. 

Σχετικές νομοθετικές πρωτοβουλίες

Η εργασία για την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση εμπίπτει στην αρμοδιότητα της Γενικής Διεύθυνσης Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (DG HOME) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την αρμοδιότητα της DG HOME εδώ.

Τον Μάιο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε έναν Κανονισμό που θέτει κανόνες για την πρόληψη και καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής και διάδοσης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSAM) και της αποπλάνησης ανηλίκων. Οι κανόνες αυτοί απαιτούν από τους παρόχους διαδικτυακών υπηρεσιών να αποτρέπουν πρωτίστως τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών στις πλατφόρμες τους. Εφόσον χρειαστεί, οι πάροχοι μπορεί να υποχρεωθούν να εντοπίζουν, αφαιρούν και αναφέρουν κάθε μορφή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης και αποπλάνησης, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων σεξουαλικού εκβιασμού. Ένας νέος φορέας, το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης Παιδιών (EU Centre), θα βοηθά τα θύματα στην αφαίρεση των προσωπικών τους εικόνων από το διαδίκτυο και θα λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος για την ανάλυση, επαλήθευση και προώθηση αναφορών στις αρμόδιες αρχές.

Τον Φεβρουάριο του 2024, η Επιτροπή πρότεινε την αναθεώρηση της Οδηγίας του 2011 για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών. Οι νέοι κανόνες επισημαίνουν την ραγδαία αύξηση του σεξουαλικού εκβιασμού με οικονομικά κίνητρα, με στόχο να διασφαλιστεί ότι καλύπτεται επαρκώς από τη νομοθεσία των κρατών μελών.

Πηγή: Better Internet for Kids

Τι συμβαίνει όταν τα παιδιά εκτίθενται ακούσια σε σκηνές βίας στο διαδίκτυο

Στην εποχή της ψηφιακής υπερπληροφόρησης, όλοι οι χρήστες – ενήλικες, παιδιά και έφηβοι – εκτίθενται συχνά ακούσια σε βίαιες και τραυματικές εικόνες, όπως δολοφονίες σε ζωντανή μετάδοση ή σκηνές πολέμου χωρίς καμία ψυχο-συναισθηματική προετοιμασία για να καταφέρουν να διαχειριστούν τις τραυματικές συνέπειες. Παρότι οι πολεμικές συγκρούσεις αποτελούν ένα διαχρονικό και επαναλαμβανόμενο φαινόμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας, η ιδιαιτερότητα της σύγχρονης εποχής έγκειται στην αμεσότητα και την παγκόσμια διάχυση των γεγονότων και των εικόνων μέσω των ψηφιακών μέσων. Οι εικόνες και τα βίντεο που προβάλλονται στα κοινωνικά μέσα και στις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες μπορεί να έχουν σοβαρές ψυχολογικές και συναισθηματικές συνέπειες. Ας δούμε τι μπορεί να προκληθεί σε έναν χρήστη που εκτίθεται σε ανεξέλεγκτο και αφιλτράριστο βίαιο περιεχόμενο, ιδιαίτερα όταν ο χρήστης αυτός είναι παιδί ή έφηβος. 

Αρχικά πρέπει να τονιστεί ότι η θέαση εικόνων που απεικονίζουν πόλεμο, βία, θάνατο ή κακοποίηση μπορεί να προκαλέσει έντονα συναισθήματα φόβου, ανασφάλειας και αποπροσανατολισμού. Σύμφωνα με την American Psychological Association (APA) [1], η έκθεση παιδιών και εφήβων σε βίαιες εικόνες και περιεχόμενο μέσω των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αντίληψή τους για τον κόσμο. Συγκεκριμένα, η συχνή και ακούσια θέαση σκηνών βίας ενισχύει την αίσθηση ότι το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον είναι εγγενώς απειλητικό, ασταθές και επικίνδυνο. Αυτή η αντίληψη δεν είναι απλώς γνωστική, αλλά συνοδεύεται από έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως φόβο, άγχος και αίσθημα αδυναμίας. Η ψυχολογική αυτή επιβάρυνση μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους. Πολλά παιδιά και έφηβοι παρουσιάζουν διαταραχές ύπνου, όπως δυσκολία στην έλευση του ύπνου, συχνές αφυπνίσεις ή εφιάλτες που σχετίζονται με τις εικόνες που έχουν δει. Επιπλέον, παρατηρείται υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος, δηλαδή αυξημένη ευαισθησία σε ήχους, εικόνες ή καταστάσεις που θυμίζουν το τραυματικό περιεχόμενο, καθώς και συμπεριφορές αποφυγής, όπως η απομάκρυνση από το διαδίκτυο, η άρνηση χρήσης κοινωνικών μέσων ή η απομόνωση από συνομηλίκους. Η APA επισημαίνει ότι αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι απλώς προσωρινές, αλλά μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και την κοινωνική λειτουργικότητα των νέων. Η συνεχής έκθεση σε βίαιες εικόνες μπορεί να διαμορφώσει έναν φακό μέσα από τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται τον κόσμο ως εχθρικό και απρόβλεπτο, γεγονός που επηρεάζει την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης, της ενσυναίσθησης και της κοινωνικής σύνδεσης.

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά φαινόμενα που σχετίζονται με την ακούσια έκθεση σε τραυματικές εικόνες στο διαδίκτυο είναι η δευτερογενής τραυματοποίηση. Ο όρος αυτός, όπως τον εισήγαγε ο Charles Figley το 1995 [2], περιγράφει, μεταξύ άλλων, την ψυχολογική επιβάρυνση που βιώνει ένα άτομο όταν εκτίθεται επανειλημμένα σε τραυματικές εμπειρίες άλλων, χωρίς να είναι το ίδιο άμεσα εμπλεκόμενο. Αν και η θεωρία αναπτύχθηκε αρχικά για να περιγράψει την επίδραση στους επαγγελματίες υγείας που εργάζονται με θύματα τραύματος, έχει πλέον επεκταθεί και σε περιπτώσεις έκθεσης μέσω μέσων ενημέρωσης και κοινωνικών δικτύων, ιδιαίτερα σε νεαρές ηλικίες.

Στο πλαίσιο του διαδικτύου, η δευτερογενής τραυματοποίηση εκδηλώνεται όταν οι νέοι χρήστες εκτίθενται σε εικόνες πολέμου, δολοφονιών, βασανιστηρίων, κακοποίησης ανθρώπων ή ζώων, και θανάτου. Αυτές οι εικόνες, συχνά ωμές και χωρίς φίλτρα, προκαλούν έντονα συναισθήματα ενοχής, θλίψης, αδυναμίας και αποπροσανατολισμού. Οι νέοι, λόγω της συναισθηματικής και γνωστικής τους ευαλωτότητας, τείνουν να εσωτερικεύουν τον πόνο των άλλων, βιώνοντας τον ως δικό τους.

Η ψυχολογική αυτή επιβάρυνση μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα παρόμοια με αυτά της μετατραυματικής διαταραχής (PTSD). Συγκεκριμένα, παρατηρούνται:

Η θεωρία του Figley υπογραμμίζει ότι η δευτερογενής τραυματοποίηση δεν είναι απλώς μια παροδική συναισθηματική αντίδραση, αλλά μπορεί να έχει βαθιές και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει επαρκής υποστήριξη ή μηχανισμοί ψυχικής άμυνας. Στο ψηφιακό περιβάλλον, όπου η πρόσβαση σε τραυματικό περιεχόμενο είναι ανεξέλεγκτη και συχνά αιφνίδια, οι νέοι χρήστες βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο. Η αναγνώριση του φαινομένου αυτού είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη προληπτικών και υποστηρικτικών παρεμβάσεων, τόσο σε επίπεδο οικογένειας όσο και εκπαιδευτικού συστήματος. Η ψυχοεκπαίδευση, η ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης και η δημιουργία ασφαλών χώρων συζήτησης αποτελούν βασικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της δευτερογενούς τραυματοποίησης στους νέους.

Ακόμη μία αρνητική συνέπεια της υπερβολικής έκθεσης σε βίαιες εικόνες είναι αυτή της Desensitization Theory [3] (Θεωρία Αναισθητοποίησης) που υποστηρίζει ότι τα συχνά και βίαια ερεθίσματα οδηγούν σε σταδιακή μείωση της συναισθηματικής αντίδρασης του θεατή απέναντι στη βία. Στην περίπτωση των ηλιακά μικρών χρηστών του διαδικτύου, οι οποίοι βρίσκονται σε κρίσιμη φάση συναισθηματικής και ηθικής ανάπτυξης, η συνεχής θέαση βίαιων εικόνων – είτε πρόκειται για πολεμικές συγκρούσεις, είτε για σκηνές κακοποίησης ή θανάτου – μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική αποστασιοποίηση και μειωμένη ενσυναίσθηση. Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι ενδέχεται να αντιδρούν με αδιαφορία ή ακόμα και με χιούμορ απέναντι σε εικόνες ανθρώπινου πόνου, καθώς η βία παύει να προκαλεί την αρχική συναισθηματική ενόχληση.

Η θεωρία αυτή έχει επιβεβαιωθεί μέσα από πειραματικές μελέτες, όπως εκείνες των Carnagey et al. (2007) [4], οι οποίες έδειξαν ότι η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο οδηγεί σε μειωμένη φυσιολογική αντίδραση, όπως χαμηλότερο καρδιακό ρυθμό και μειωμένη ηλεκτρική δραστηριότητα του δέρματος κατά την παρακολούθηση σκηνών βίας. Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το άτομο δεν βιώνει πλέον την ίδια ένταση συναισθημάτων, γεγονός που μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ηθική του κρίση και στην κοινωνική του συμπεριφορά.

Επιπλέον, η αναισθητοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε κανονικοποίηση της βίας, δηλαδή στην αντίληψη ότι η βία είναι αποδεκτή ή αναπόφευκτη μορφή επίλυσης συγκρούσεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό σε περιβάλλοντα όπως τα κοινωνικά μέσα, όπου η βία συχνά παρουσιάζεται χωρίς πλαίσιο, χωρίς συνέπειες και με τρόπο που ενισχύει την ψυχαγωγική της διάσταση. Οι έφηβοι που εκτίθενται σε τέτοιο περιεχόμενο μπορεί να αναπτύξουν ανοχή στη βία, να μειώσουν την ευαισθησία τους απέναντι σε θύματα και να υιοθετήσουν πιο επιθετικά ή αδιάφορα πρότυπα συμπεριφοράς. Η θεωρία της αναισθητοποίησης, επομένως, δεν αφορά μόνο την άμεση συναισθηματική αντίδραση, αλλά και τη διαμόρφωση της ηθικής και κοινωνικής ταυτότητας των νέων, καθιστώντας την έκθεση σε βίαιες εικόνες ένα κρίσιμο πεδίο παρέμβασης για γονείς, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Σημαντικό επιπλέον σημείο αναφοράς θα πρέπει να είναι η θεωρία του Berkowitz [5], που προσφέρει ένα σημαντικό πλαίσιο στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι βίαιες εικόνες στο διαδίκτυο μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική κατάσταση των νέων. Σύμφωνα με τη γνωστική νεοσυσχετιστική θεωρία, τα αρνητικά ερεθίσματα – όπως εικόνες πολέμου, κακοποίησης ή καταστροφής – δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά ενεργοποιούν ένα δίκτυο συσχετισμένων αναμνήσεων, συναισθημάτων και γνωστικών σχημάτων που έχουν ήδη διαμορφωθεί στο άτομο. Στους εφήβους, των οποίων η προσωπικότητα και η συναισθηματική ρύθμιση βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση, αυτή η ενεργοποίηση μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη και απορρυθμιστική. Η σύνδεση μεταξύ του ερεθίσματος και της επιθετικής ή δυσφορικής αντίδρασης δεν είναι απαραίτητα συνειδητή· μπορεί να εκδηλωθεί ως αυξημένη ευερεθιστότητα, απότομες συναισθηματικές μεταπτώσεις ή ακόμα και ως εσωτερίκευση του άγχους και της θλίψης. Επιπλέον, η θεωρία υποστηρίζει ότι όσο πιο συχνά ενεργοποιείται αυτό το δίκτυο, τόσο πιο ισχυρές και αυτόματες γίνονται οι αντιδράσεις, γεγονός που καθιστά τους νέους ευάλωτους σε χρόνιες μορφές συναισθηματικής δυσφορίας ή επιθετικής συμπεριφοράς, ειδικά όταν δεν υπάρχουν μηχανισμοί ψυχικής ενδυνάμωσης ή υποστηρικτικό περιβάλλον.

Αν στα παραπάνω προσθέσουμε και την ψυχολογική υπερφόρτωση, η οποία μπορεί να προκληθεί από τη συνεχή ροή τραυματικών εικόνων, όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος αδυνατεί να επεξεργαστεί και να ενσωματώσει τις προσλαμβάνουσες πληροφορίες με υγιή τρόπο, αντιλαμβανόμαστε ότι οι νέοι χρήστες, που βρίσκονται σε στάδια γνωστικής και συναισθηματικής ανάπτυξης, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτή την υπερδιέγερση. Σε αυτή την περίπτωση παρατηρούνται ψυχοσωματικά προβλήματα όπως άγχος, αποδιοργάνωση της καθημερινότητας, δυσκολία συγκέντρωσης και συναισθηματική αστάθεια.

Έχοντας αντιληφθεί τον κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι νέοι χρήστες του διαδικτύου σε σχέση με τις υπερβολικά συχνές σκηνές βίας που εμφανίζονται, όλοι οι διεθνής και Ευρωπαϊκοί οργανισμοί (UNICEF 2024 [6], UNESCO [7] 2024, European Commission [8] 2021, και Better Internet for Kids (BIK+) Strategy – European Union [9]) που ασχολούνται με τα παιδιά, τα δικαιώματα τους σε ασφαλή και υγιή περιβάλλοντα διαβίωσης και έκφρασης αλλά και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν εντός και εκτός διαδικτύου, υπογραμμίζουν την ανάγκη για ψυχοεκπαίδευση των παιδιών και των εφήβων, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν, να διαχειρίζονται και να προστατεύονται από τραυματικό περιεχόμενο. Η ενεργή συμμετοχή γονέων και εκπαιδευτικών, η χρήση φίλτρων περιεχομένου, η δημιουργία ασφαλών χώρων συζήτησης και η ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι κρίσιμες στρατηγικές πρόληψης και παρέμβασης. Παράλληλα, είναι σημαντικό οι ενήλικες να εφαρμόζουν πρακτικές ελέγχου του περιεχομένου που καταναλώνουν τα παιδιά, να επιλέγουν πλατφόρμες με κατάλληλες ρυθμίσεις ασφαλείας και να αποφεύγουν — όσο είναι εφικτό — την έκθεση σε βίαιο ή σοκαριστικό υλικό. Εξίσου ουσιαστική είναι η ανοιχτή επικοινωνία: οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να μιλούν για όσα είδαν και τους στεναχώρησαν, να ακούν χωρίς κριτική και να τα βοηθούν να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους με ασφάλεια και κατανόηση.

[1] Donnerstein, E., & Smith, S. L. (1997). Impact of media violence on children, adolescents, and adults. In S. Kirschner & D. A. Kirschner (Eds.), Perspectives on psychology and the media (pp. 29–68). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10509-002

[2] Figley, C. R. (1995). Compassion Fatigue: Coping with Secondary Traumatic Stress Disorder in Those Who Treat the Traumatized. New York: Brunner/Mazel. https://bitly.cx/aNlOB

[3] Mrug, S., Madan, A., & Windle, M. (2016) Emotional desensitization to violence contributes to adolescents’ violent behavior.
Journal of Abnormal Child Psychology, 44, 75–86. https://doi.org/10.1007/s10802-015-9986-x

[4] Carnagey, N. L., Anderson, C. A., & Bushman, B. J. (2007). The effect of video game violence on physiological desensitization to real-life violence.
Journal of Experimental Social Psychology, 43(3), 489–496. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2006.05.003

[5] Berkowitz, L. (1993). Pain and aggression: Some findings and implications. Motivation and Emotion, 17(3), 277–293. Springer. https://doi.org/10.1007/BF00992223

[6] UNICEF (2024). Protecting children from violence and exploitation in relation to the digital environment: Policy Brief. United Nations Children’s Fund (UNICEF), New York. https://www.unicef.org/media/164421/file/ChildProtectionDigitalAge.pdf

[7] UNESCO (2024). Safe to Learn and Thrive: Ending Violence in and Through Education. UNESCO, Paris. https://www.unesco.org/en/articles/safe-learn-and-thrive-ending-violence-and-through-education

[8] European Commission (2021). EU Strategy on the Rights of the Child and the European Child Guarantee. https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/rights-child/eu-strategy-rights-child-and-european-child-guarantee_en

[9] Better Internet for Kids (BIK+) Strategy – European Union. https://better-internet-for-kids.europa.eu/en

 

 

Ασφάλεια παιδιών στο διαδίκτυο: Η Ελλάδα μεταξύ των πρώτων χωρών που υιοθετεί το Ευρωπαϊκό πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας

Το διαδίκτυο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των παιδιών, προσφέροντάς τους ευκαιρίες για μάθηση, επικοινωνία με φίλους και οικογένεια, αλλά και χώρο για παιχνίδι και δημιουργική έκφραση. Ωστόσο, το διαδίκτυο εξακολουθεί να ενέχει σημαντικούς κινδύνους, καθώς φιλοξενεί ποικίλο επιβλαβές και ακατάλληλο περιεχόμενο. Ένα κρίσιμο μέτρο για τη δημιουργία καλύτερων και ασφαλέστερων διαδικτυακών εμπειριών για παιδιά και νέους είναι να εξασφαλιστεί ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πλατφόρμες και περιεχόμενο που είναι κατάλληλο για την ηλικία τους και, ταυτόχρονα, να προστατεύονται από την πρόσβαση σε επικίνδυνο ή επιβλαβές περιεχόμενο και επαφές με αγνώστους στο διαδίκτυο.

Γι’ αυτόν τον λόγο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας, μαζί με τις κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Και τα δύο αυτά εργαλεία υπηρετούν έναν από τους βασικούς στόχους του DSA: την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Πώς θα λειτουργήσει το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας

Το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας  είναι μία εφαρμογή (app) που περιλαμβάνει όλες τις τεχνικές προδιαγραφές για προσιτή, εύχρηστη και ταυτόχρονα ασφαλή ως προς την ιδιωτικότητα μέθοδο επαλήθευσης ηλικίας. Εφόσον οι προδιαγραφές αυτές είναι εναρμονισμένες σε επίπεδο ΕΕ, θα επιτρέψουν τη διαλειτουργικότητα των λύσεων επαλήθευσης ηλικίας που θα εφαρμοστούν σε όλα τα κράτη μέλη. Αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι διαδικτυακών πλατφορμών θα μπορούν σύντομα να εφαρμόζουν, όπου χρειάζεται, περιορισμούς ηλικίας για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο σε ολόκληρη την ΕΕ.

Οι λύσεις αυτές μπορούν να έχουν τη μορφή είτε μιας αυτόνομης εφαρμογής διαθέσιμης στα μεγάλα app stores είτε να ενσωματώνονται σε άλλες λύσεις, όπως στο Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας (EU Digital Identity Wallet).

Εκτός από τις τεχνικές προδιαγραφές, το πρότυπο περιλαμβάνει και έτοιμο πηγαίο κώδικα για την υλοποίηση μιας εφαρμογής, η οποία μπορεί να προσαρμοστεί στα εθνικά πλαίσια με ιδιαίτερη προσοχή στα χαρακτηριστικά προστασίας της ιδιωτικότητας. Αυτό απλοποιεί σημαντικά το έργο των παρόχων υπηρεσιών και τελικά τη διάθεση συμβατών λύσεων επαλήθευσης ηλικίας.

Η τεχνολογία ανοικτού κώδικα θα επιτρέψει στους χρήστες να αποδεικνύουν ότι είναι άνω των 18 ετών όταν αποκτούν πρόσβαση σε περιεχόμενο περιορισμένο για ενήλικες (π.χ. διαδικτυακή πορνογραφία ή τυχερά παιχνίδια), χωρίς να αποκαλύπτουν άλλα προσωπικά δεδομένα, σεβόμενοι έτσι τα δικαιώματά τους στην ιδιωτικότητα και στην προστασία των δεδομένων.

Τεχνικά, είναι επίσης δυνατό να επεκταθεί η λύση επαλήθευσης ηλικίας και σε άλλα ηλικιακά όρια ή σε άλλες χρήσεις, όπως η αγορά αλκοόλ τόσο σε ηλεκτρονικά καταστήματα όσο και σε φυσικά σημεία πώλησης. Τα κράτη μέλη ή άλλοι φορείς μπορούν να το αποφασίσουν κατά την προσαρμογή της λύσης στις εθνικές τους ανάγκες.

Το πρότυπο βασίζεται στις ίδιες τεχνικές προδιαγραφές με τα Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Πορτοφόλια Ταυτότητας (EUDI Wallets), τα οποία θα είναι διαθέσιμα έως το τέλος του 2026 σε όλα τα κράτη μέλη, και επομένως, είναι πλήρως διαλειτουργικό με αυτά.

Η ανάπτυξη και η δοκιμή του προτύπου θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τις διαδικτυακές πλατφόρμες και τους ίδιους τους χρήστες. Η Δανία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία είναι τα πρώτα κράτη μέλη που θα δοκιμάσουν και θα αναπτύξουν εφαρμογές βασισμένες σε αυτό το πρότυπο. 

Γιατί τα παιδιά χρειάζονται προστασία στο διαδίκτυο

Τα παιδιά χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο τα smartphones και έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, περνώντας σημαντικό χρόνο online. Ωστόσο, το ψηφιακό περιβάλλον δεν είναι πάντα ασφαλές. Αντιμετωπίζουν απειλές όπως:

Η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στις 10 Σεπτεμβρίου 2025, υπογράμμισε την ανάγκη να προστατευθούν τα παιδιά από τους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως ο εκφοβισμός, το ακατάλληλο περιεχόμενο, η προώθηση αυτοτραυματισμού και οι εθιστικοί αλγόριθμοι. Τόνισε τη σημασία της ενδυνάμωσης των γονέων και ανακοίνωσε τη σύσταση ειδικής ομάδας εμπειρογνωμόνων μέχρι το τέλος του 2025 για να προτείνει την καλύτερη προσέγγιση για την Ευρώπη.

Προστασία ανηλίκων και επαλήθευση ηλικίας στις κατευθυντήριες γραμμές

Σύμφωνα με το Άρθρο 28(1) του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), οι πλατφόρμες που είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους υποχρεούνται να λαμβάνουν κατάλληλα και αναλογικά μέτρα για την προστασία της ιδιωτικότητας, της ασφάλειας και της προστασίας τους. Ένα εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η εφαρμογή αποτελεσματικών μεθόδων διασφάλισης ηλικίας, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος έκθεσης των παιδιών σε πορνογραφία ή σε άλλο περιεχόμενο ακατάλληλο για την ηλικία τους.

Οι κατευθυντήριες γραμμές προτείνουν δύο τύπους μεθόδων διασφάλισης ηλικίας, ανάλογα με την περίπτωση:

Το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας συνιστά το προτεινόμενο σημείο αναφοράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υλοποίηση διαδικασιών επαλήθευσης ηλικίας. Οι κατευθυντήριες γραμμές αναφέρουν περιπτώσεις στις οποίες η επαλήθευση ηλικίας θα πρέπει να χρησιμοποιείται. Η αυτοδήλωση (δηλαδή όταν ένα άτομο δηλώνει απλώς την ηλικία του χωρίς περαιτέρω απόδειξη) δεν θεωρείται κατάλληλη μέθοδος.

Η επαλήθευση ηλικίας αναμένεται να χρησιμοποιείται στις εξής περιπτώσεις:

Η εκτίμηση ηλικίας προτείνεται στις εξής περιπτώσεις (εφόσον γίνεται από τρίτο φορέα ή έχει ελεγχθεί ανεξάρτητα):

Οι κατευθυντήριες γραμμές απαιτούν επίσης οι μέθοδοι διασφάλισης ηλικίας να τηρούν ελάχιστα πρότυπα ακρίβειας, ανθεκτικότητας, αξιοπιστίας, μη παρεμβατικότητας και μη διάκρισης.

Πώς τα ευρωπαϊκά ψηφιακά πορτοφόλια ταυτότητας προετοίμασαν το έδαφος για το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας

Το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ψηφιακής Ταυτότητας (Κανονισμός (ΕΕ) 910/2014, όπως τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1183) τέθηκε σε ισχύ στις 20 Μαΐου 2024. Εισάγει νέα εργαλεία και μηχανισμούς που ανταποκρίνονται στις ανάγκες που δημιουργεί η αυξανόμενη ψηφιοποίηση της κοινωνίας. Καλύπτει την επιθυμία των πολιτών για απρόσκοπτες ψηφιακές εμπειρίες, παράλληλα με την αυξανόμενη ανάγκη για ασφάλεια και προστασία της ιδιωτικότητας.

Ο τροποποιητικός κανονισμός δημιούργησε την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να προσφέρουν Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Πορτοφόλια Ταυτότητας (EUDI Wallets) με υψηλό επίπεδο προστασίας της ιδιωτικότητας. Τα πορτοφόλια αυτά θα δώσουν ξανά στους πολίτες τον έλεγχο των δεδομένων τους, όταν ταυτοποιούνται σε διαδικτυακές ή φυσικές συναλλαγές ή όταν παρουσιάζουν αποδεικτικά, όπως π.χ. πιστοποίηση ηλικίας.

Η εργασία για τις τεχνικές προδιαγραφές των πορτοφολιών πραγματοποιήθηκε παράλληλα με τη νομοθετική διαδικασία, στο πλαίσιο που ονομάστηκε Αρχιτεκτονική και Πλαίσιο Αναφοράς (Architecture and Reference Framework). Σε αυτό συμμετείχαν εμπειρογνώμονες κρατών μελών, τεχνικοί ανάδοχοι και δημόσιο-ιδιωτικά κοινοπρακτικά σχήματα. Το έργο αυτό συνεχίζεται, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη και τελικά την υλοποίηση και διάδοση των πορτοφολιών.

Οι προδιαγραφές είναι δημόσια διαθέσιμες και περιλαμβάνουν ολοκληρωμένους μηχανισμούς που διασφαλίζουν ότι τα πορτοφόλια είναι ασφαλή και προστατευμένα από τη φύση τους (privacy by design). Καθώς όλα τα κράτη μέλη θα τα αναπτύξουν με τις ίδιες προδιαγραφές, θα εξασφαλιστεί η πλήρης διαλειτουργικότητα σε επίπεδο ΕΕ. Οι τεχνικές προδιαγραφές των EUDI Wallets αποτέλεσαν ισχυρή βάση για την ανάπτυξη του πρότυπου Επαλήθευσης Ηλικίας.

Η ανάπτυξη του προτύπου επαλήθευσης ηλικίας

Η ανάπτυξη του πρότυπου επαλήθευσης ηλικίας ξεκίνησε στις αρχές του 2025, βασισμένη στις προδιαγραφές των EUDI Wallets ως τεχνικό θεμέλιο. Η σχεδίαση και ανάπτυξη της λύσης υποστηρίζεται από σύμβαση που ανατέθηκε στο κοινοπρακτικό σχήμα T-Scy (Scytales και T-Systems).

Το πρότυπο παρέχει:

Έτσι, τα κράτη μέλη και άλλοι φορείς μπορούν να αναπτύσσουν προσαρμοσμένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις εθνικές απαιτήσεις και κανονιστικά πλαίσια, διατηρώντας παράλληλα τα χαρακτηριστικά προστασίας ιδιωτικότητας. Ήδη, τα κράτη μέλη, οι διαδικτυακές πλατφόρμες και άλλοι εμπλεκόμενοι δοκιμάζουν τον οδικό χάρτη.

Ο βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί μια σταθερή, ασφαλής, φιλική προς τον χρήστη και προστατευμένη ως προς την ιδιωτικότητα εμπειρία επαλήθευσης ηλικίας, που να ενσωματώνεται απρόσκοπτα σε ένα ευρύ φάσμα ψηφιακών υπηρεσιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Η αρθρωτή αρχιτεκτονική και η δέσμευση σε ανοιχτά πρότυπα και λογισμικό ανοιχτού κώδικα διασφαλίζουν τη διαλειτουργικότητα, αλλά και την ευελιξία για τους φορείς υλοποίησης.

Πώς θα λειτουργεί στην πράξη μια εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας

Οι εφαρμογές επαλήθευσης ηλικίας θα είναι διαθέσιμες για λήψη από τα μεγάλα app stores. Η λειτουργία επαλήθευσης μπορεί επίσης να ενσωματωθεί σε άλλες εφαρμογές, όπως στα Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Πορτοφόλια Ταυτότητας (EUDI Wallets). Σε αυτή την περίπτωση, ο χρήστης θα χρειάζεται μόνο να κατεβάσει το EUDI Wallet, χωρίς να εγκαταστήσει ξεχωριστή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας.

Όποιο κι αν είναι το μοντέλο διάθεσης, όλες οι εφαρμογές θα είναι διαλειτουργικές.

Ένα πρακτικό παράδειγμα

Ας δούμε την περίπτωση της Κλερ, μιας 18χρονης από τη Γαλλία, που θέλει να αγοράσει ένα ιδιαίτερο μπουκάλι κρασί online ως δώρο γενεθλίων για τον πατέρα της. Έτσι θα λειτουργούσε η διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας:

Αρχική ρύθμιση

Η αγορά

Επαλήθευση με σεβασμό της ιδιωτικότητας

Η διαδικασία επαλήθευσης παρέχει διπλή ανωνυμία: ούτε ο έμπορος μαθαίνει τα προσωπικά στοιχεία της Κλερ, ούτε ο εκδότης της ταυτότητας λαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τις αγορές της.

Μια πιο προσεκτική ματιά στο πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας

Το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας περιλαμβάνει τέσσερα βασικά σημεία, τα οποία συνεργάζονται για να δημιουργήσουν το θεμέλιο ενός ασφαλούς και ιδιωτικότητα-προστατευμένου οικοσυστήματος επαλήθευσης:

Το πρότυπο περιλαμβάνει προδιαγραφές και υλοποιήσεις για όλα τα παραπάνω, καθώς και mock services και προσομοιωτές για ισχυρό περιβάλλον δοκιμών που αντανακλά την πραγματική χρήση.

Περιλαμβάνει επίσης προηγμένες τεχνολογίες για να διατηρηθούν τα υψηλά πρότυπα ασφάλειας και ιδιωτικότητας. Για παράδειγμα, για να αποτρέψει την παρακολούθηση και το προφίλ χρηστών μέσω συσχετίσιμων συναλλαγών, χρησιμοποιεί έκδοση αποδεικτικών ηλικίας σε παρτίδες (batch issuance), ώστε κάθε αποδεικτικό να χρησιμοποιείται μόνο μία φορά, αποτρέποντας έτσι την παρακολούθηση σε διαφορετικές ιστοσελίδες.

Περαιτέρω βελτιώσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως η προσθήκη μηχανισμού απόδειξης μηδενικής γνώσης (Zero-Knowledge Proof).

Πιλοτική εφαρμογή του προτύπου επαλήθευσης ηλικίας

Το πρότυπο λειτουργεί ως ένα ολοκληρωμένο πακέτο εργαλείων ανοιχτού κώδικα, που επιτρέπει στις διαδικτυακές υπηρεσίες, στα κράτη μέλη και στους παρόχους τεχνολογίας να ενσωματώνουν απρόσκοπτα δυνατότητες επαλήθευσης ηλικίας στα συστήματά τους. Η πρώτη έκδοση, τον Ιούλιο του 2025, σηματοδότησε την έναρξη μιας συνεργατικής πιλοτικής φάσης, κατά την οποία η λύση υποβάλλεται σε δοκιμές και βελτιώσεις. Αυτή η επαναληπτική προσέγγιση, που υλοποιείται σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, τις διαδικτυακές πλατφόρμες και τους τελικούς χρήστες, διασφαλίζει ότι η τεχνολογία ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες και απαιτήσεις.

Πέντε κράτη μέλη της ΕΕ —η Δανία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία— ηγούνται της υλοποίησης, αναπτύσσοντας προσαρμοσμένες εθνικές εφαρμογές επαλήθευσης ηλικίας βάσει του τεχνικού πλαισίου. Το πρότυπο περιλαμβάνει προγραμματισμένες βελτιώσεις πέρα από την αρχική εφαρμογή, με πρόσθετες μεθόδους έκδοσης αποδεικτικών και διευρυμένες λειτουργίες που θα παρουσιαστούν σε μελλοντικές εκδόσεις.

Παράλληλα, πραγματοποιούνται εκτενείς δοκιμές με διαδικτυακές πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παρέχουν περιεχόμενο για ενήλικες. Οι πλατφόρμες που δεν συμμετέχουν ακόμη προσκαλούνται να λάβουν μέρος στο πιλοτικό έργο και στη φάση δοκιμών. Οι δοκιμές με χρήστες ξεκίνησαν στα τέλη Ιουνίου 2025 και θα ενισχυθούν με τη στήριξη των Ευρωπαϊκών Κέντρων Ασφαλούς Διαδικτύου.

Με βάση τα διδάγματα από αυτές τις πρώτες εφαρμογές, η Επιτροπή θα αναπτύξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική κλιμάκωσης, ώστε να επεκτείνει το πιλοτικό πρόγραμμα και σε άλλα κράτη μέλη, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές και τους συντονιστές ψηφιακών υπηρεσιών, διασφαλίζοντας τον συντονισμένο τρόπο υλοποίησης σε ολόκληρη την ΕΕ.

Ανακαλύψτε το πρότυπο επαλήθευσης ηλικίας !

 

Το παρόν άρθρο αποτελεί συνεισφορά της Γενικής Διεύθυνσης Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογίας (CNECT) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συνυπογράφεται από τις ομάδες: Προσβασιμότητα, Πολυγλωσσία και Ασφαλές Διαδίκτυο (CNECT.G.3), Προστασία Ανηλίκων και άλλοι Κοινωνικοί Κίνδυνοι στο πλαίσιο του DSA (CNECT.F.3), και Ψηφιακή Ταυτότητα και Εμπιστοσύνη (CNECT.H.4).

Πηγή: Better Internet For Kids

 

Όταν η Οθόνη Αντικαθιστά τις Ανθρώπινες Σχέσεις – Διαδικτυακή Επικοινωνία και οι Κίνδυνοι για Παιδιά και Εφήβους

Η επικοινωνία μέσω διαδικτύου έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών και των εφήβων. Από τα κοινωνικά δίκτυα μέχρι τις εφαρμογές μηνυμάτων, η ψηφιακή αλληλεπίδραση συχνά υπερβαίνει την πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία. Αν και προσφέρει ευκαιρίες για κοινωνικοποίηση και έκφραση, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους όταν αντικαθιστά τις ουσιαστικές σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους.

 

Κίνδυνοι της Υπερβολικής Διαδικτυακής Επικοινωνίας

Στην εποχή της ψηφιακής συνδεσιμότητας, η διαδικτυακή επικοινωνία έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας παιδιών και εφήβων. Αν και προσφέρει ευκαιρίες για κοινωνική αλληλεπίδραση και πρόσβαση στη γνώση, η υπερβολική της χρήση ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των νέων. Έχοντας στόχο την ευαισθητοποίηση των γονέων και των εκπαιδευτικών για την προστασία των παιδιών, αναφέρουμε τις βασικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η υπερβολική διαδικτυακή επικοινωνία:

  1. Απομόνωση και Μοναξιά
    Η υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από την οικογένεια και τους φίλους, μειώνοντας την ποιότητα των σχέσεων και ενισχύοντας τα αισθήματα μοναξιάς.
  2. Ψυχολογικές Επιπτώσεις
    Έρευνες δείχνουν ότι η συνεχής έκθεση σε διαδικτυακή επικοινωνία συνδέεται με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και χαμηλής αυτοεκτίμησης, ειδικά όταν η επικοινωνία βασίζεται σε επιφανειακές ή συγκρουσιακές σχέσεις [1].
  3. Διαδικτυακή Βία και Εκφοβισμός
    Τα παιδιά μπορεί να εκτεθούν σε cyberbullying, προσβλητικά μηνύματα ή αποκλεισμό από ομάδες, με σοβαρές συνέπειες στην ψυχική τους υγεία [2].
  4. Εθισμός και Απώλεια Ελέγχου
    Η ανάγκη για συνεχή διαδικτυακή παρουσία μπορεί να εξελιχθεί σε εθισμό, επηρεάζοντας τον ύπνο, τη συγκέντρωση και την ακαδημαϊκή απόδοση [3].
  5. Αποπλάνηση και Παραπλάνηση
    Οι ανήλικοι είναι ευάλωτοι σε επαφές με αγνώστους που μπορεί να έχουν κακόβουλες προθέσεις, όπως το grooming ή παραπλάνηση, θέτοντας τους εαυτούς τους σε σημαντικούς κινδύνους. 

 

Όταν το Διαδίκτυο Γίνεται Σύμβουλος – Πληροφορίες και Εκμυστηρεύσεις Μακριά από την Οικογένεια

Πολλά παιδιά και έφηβοι, όταν αντιμετωπίζουν ερωτήματα, ανησυχίες ή ψυχολογικές δυσκολίες, στρέφονται πρώτα στο διαδίκτυο αντί να απευθυνθούν στους γονείς τους ή τους φίλους τους. Οι βασικοί λόγοι επικοινωνίας ή αναζήτησης πληροφοριών στο διαδίκτυο είναι η ψυχική υγεία με 38,4%, η βία με 16,5% και οι οικογενειακές/ φιλικές σχέσεις με 15,4%. Οι πλατφόρμες που χρησιμοποιούν πιο συχνά είναι η Google, το YouTube ή το TikTok. Παράλληλα, αυξάνεται η χρήση γραμμών βοήθειας και ανώνυμων chat για εκμυστηρεύσεις και ψυχολογική υποστήριξη [4].

 

Γιατί συμβαίνει αυτό;

 

Πλεονεκτήματα και Κίνδυνοι

Κάποια από τα θετικά στοιχεία της διαδικτυακής επικοινωνίας είναι ότι μπορεί να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα και την αυτογνωσία των παιδιών και των εφήβων. Όταν η χρήση του διαδικτύου συνοδεύεται από κατάλληλη καθοδήγηση και πρόσβαση σε αξιόπιστες πηγές, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ενδυνάμωσης και υποστήριξης. Οι παρακάτω θετικές πλευρές αναδεικνύουν τις δυνατότητες του ψηφιακού κόσμου όταν αξιοποιείται με ασφάλεια και επίγνωση.

Παρότι η διαδικτυακή επικοινωνία μπορεί να προσφέρει υποστήριξη και αίσθημα κοινότητας, δεν είναι πάντα ασφαλής ή αξιόπιστη. Πολλές φορές, τα παιδιά και οι έφηβοι στρέφονται σε πηγές που δεν διαθέτουν επιστημονική εγκυρότητα ή σε πρόσωπα που δεν έχουν την κατάλληλη κατάρτιση για να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια. Οι παρακάτω κίνδυνοι αναδεικνύουν την ανάγκη για κριτική σκέψη και καθοδήγηση από ενηλίκους, ώστε οι νέοι να μπορούν να διακρίνουν την αξιόπιστη πληροφορία από την παραπληροφόρηση και να διατηρούν υγιείς σχέσεις με το οικογενειακό τους περιβάλλον.

 

Συμβουλές για Γονείς και Εκπαιδευτικούς

Η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους της υπερβολικής διαδικτυακής επικοινωνίας απαιτεί ενεργή συμμετοχή και συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών. Με ενσυναίσθηση, γνώση και ανοιχτή επικοινωνία, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα ασφαλές περιβάλλον όπου τα παιδιά νιώθουν ότι ακούγονται, κατανοούνται και υποστηρίζονται. Οι παρακάτω πρακτικές συμβουλές στοχεύουν στην ενδυνάμωση των ενηλίκων ώστε να καθοδηγούν τα παιδιά με τρόπο ουσιαστικό και προστατευτικό.

  1. Ανοιχτός Διάλογος
    Ενθαρρύνετε τα παιδιά να μιλούν για τις διαδικτυακές τους εμπειρίες. Μην τα κρίνετε, αλλά ακούστε με ενδιαφέρον και ενσυναίσθηση.
  2. Δημιουργήστε χώρο για δύσκολες συζητήσεις
    Μιλήστε ανοιχτά για θέματα όπως η ψυχική υγεία, η σεξουαλικότητα, οι σχέσεις, χωρίς ντροπή ή θυμό.
  3. Εκπαίδευση στην Ψηφιακή Νοημοσύνη
    Διδάξτε στα παιδιά πώς να αναγνωρίζουν επικίνδυνες συμπεριφορές, να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα και να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις.
  4. Όρια και Ισορροπία
    Θέστε σαφή όρια στη χρήση συσκευών και ενθαρρύνετε δραστηριότητες εκτός οθόνης, όπως αθλητισμό, τέχνη και κοινωνικές επαφές.
  5. Υποστηρίξτε τη χρήση γραμμών βοήθειας
    Αν το παιδί δεν νιώθει άνετα να μιλήσει σε εσάς, παροτρύνετε το να απευθυνθεί σε ειδικούς ή σε γραμμές βοήθειας, δείχνοντας του ότι στις δυσκολίες πρέπει να δεχόμαστε τη βοήθεια από επαγγελματίες. Το σημαντικό είναι να μην μείνει μόνο του.
  6. Συνεργασία με το Σχολείο
    Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εντοπίσουν σημάδια απομόνωσης ή εκφοβισμού. Η συνεργασία με τους γονείς είναι κρίσιμη για την πρόληψη και την παρέμβαση.

 

Επιστημονικές Επισημάνσεις

Η επιστημονική κοινότητα έχει αναδείξει με σαφήνεια τις επιπτώσεις της υπερβολικής διαδικτυακής επικοινωνίας στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Μέσα από έρευνες και αναφορές διεθνών οργανισμών, προκύπτει η ανάγκη για προσεκτική διαχείριση της ψηφιακής παρουσίας των νέων, καθώς και για ενίσχυση δεξιοτήτων που προάγουν την υγιή κοινωνική αλληλεπίδραση. Οι παρακάτω επισημάνσεις βασίζονται σε αξιόπιστες πηγές και προσφέρουν τεκμηριωμένη γνώση για όσους επιθυμούν να κατανοήσουν βαθύτερα το φαινόμενο.

 

Συμπεράσματα

Η διαδικτυακή επικοινωνία δεν είναι από μόνη της αρνητική. Όταν γίνεται με μέτρο και συνείδηση, μπορεί να ενισχύσει τις κοινωνικές δεξιότητες και να προσφέρει ευκαιρίες. Ωστόσο, η αντικατάσταση της ουσιαστικής ανθρώπινης επαφής με ψηφιακές σχέσεις ή ανώνυμες πηγές υποστήριξης μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες καθώς, ενώ προσφέρουν πληροφορίες και υποστήριξη, δεν μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά από τους κινδύνους που υπάρχουν [8]. Ο ρόλος των γονέων αλλά και των εκπαιδευτικών είναι καθοριστικός στην καθοδήγηση των παιδιών προς μια ισορροπημένη και ασφαλή χρήση του διαδικτύου, με υγιή όρια και πρότυπα συμπεριφοράς που ενισχύουν την εμπιστοσύνη και την ανοιχτή επικοινωνία ανάμεσα στους νεαρούς χρήστες. Η πρόκληση που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν είναι να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, ενσυναίσθησης και ανοιχτής επικοινωνίας, ώστε τα παιδιά να νιώθουν ότι μπορούν να στραφούν πρώτα στους ανθρώπους που τα αγαπούν. Το διαδίκτυο μπορεί να είναι εργαλείο, αλλά δεν πρέπει να γίνει υποκατάστατο της ανθρώπινης σχέσης.

 

Βιβλιογραφία

  1. European Commission, Joint Research Centre, Bertoni, E., Centeno, C., Cachia, R., Social media usage and adolescents’ mental health in the EU, European Commission, Ispra, 2025, JRC141047.
  2. World Health Organization. (2024, March 27). One in six school-aged children experiences cyberbullying—finds new WHO Europe study. WHO Europe. https://bit.ly/4mPytPq
  3.  Max L. Y. Chang, Irene O. Lee. Functional connectivity changes in the brain of adolescents with internet addiction: A systematic literature review of imaging studies. PLOS Mental Health, 2024; 1 (1): e0000022 DOI: 10.1371/journal.pmen.0000022.
  4. Child Helpline International. (n.d.). Amplifying the voices of children and young people in Europe. https://bit.ly/4pMxi5J                                                                                                  
  5.  Gwenn Schurgin O’Keeffe, MD; Kathleen Clarke-Pearson, MD; Council on Communications and Media Pediatrics (2011) 127 (4): 800–804.                                                                                                                                                                                
  6. Pew Research Center. (2025, April 22). Teens, social media and mental health. https://bit.ly/4nYbr9Z                                                                                                                                                                                                                                                                 
  7. UNICEF. (n.d.). Mission 3: Empathy. https://www.unicef.org/lac/en/mission-3-empathy                                                                                                                                                                                                                                                                                 
  8. World Health Organization. (2025, May 23). Online lives—offline consequences. WHO Europe. https://www.who.int/europe/news/item/23-05-2025-online-lives–offline-consequences

Your Safe Place: Μια πλατφόρμα υποστήριξης για παιδιά και εφήβους

Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου παρουσιάζει την καινοτόμα πλατφόρμα “Your Safe Place”, έναν μοναδικό διαδικτυακό χώρο ειδικά σχεδιασμένο για παιδιά και εφήβους. Στόχος της είναι να ενισχύσει την ασφάλεια, την αυτοπεποίθηση και την υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου, παρέχοντας ένα φιλικό περιβάλλον όπου κάθε παιδί μπορεί να βρει στήριξη, καθοδήγηση και φωνή.

Γιατί ξεχωρίζει η πλατφόρμα

Με απλό και ελκυστικό σχεδιασμό, κατανοητή γλώσσα, διαδραστικά εργαλεία και εικονοποιημένο περιεχόμενο, η πλατφόρμα γίνεται ένα ασφαλές καταφύγιο για κάθε παιδί και έφηβο. Εκεί μπορούν να:

Συνεργασία με τη SafeLine

Η πλατφόρμα συνεργάζεται άμεσα με τη SafeLine, τη γραμμή καταγγελιών του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου. Μέσα από μια φιλική για παιδιά φόρμα, μπορούν εύκολα και ανώνυμα να αναφέρουν ό,τι τα ανησυχεί. Δεν απαιτούνται προσωπικά στοιχεία, ενώ κάθε αναφορά εξετάζεται από ειδικούς που φροντίζουν να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα με υπευθυνότητα και σεβασμό.

Συνεργασία με τη Help-line:

Οι μικροί χρήστες που νιώθουν ότι θέλουν να μιλήσουν σε κάποιον για ό,τι τους προβληματίζει σχετικά με το διαδίκτυο έχουν τη δυνατότητα να απευθυνθούν στη γραμμή Help-line του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου.
Εκεί τους περιμένουν εξειδικευμένοι ψυχολόγοι, έτοιμοι να ακούσουν με προσοχή, κατανόηση και σεβασμό. Οι ειδικοί παρέχουν άμεση υποστήριξη και καθοδήγηση για όλα τα θέματα που άπτονται της ασφαλούς χρήσης ενώ και σε αυτήν την περίπτωση η επικοινωνία είναι ανώνυμη και εμπιστευτική, ώστε κάθε παιδί να νιώθει ασφαλές να μιλήσει ανοιχτά.
Με αυτόν τον τρόπο, η Help-line λειτουργεί ως ένα σημαντικό δίκτυ προστασίας και ενδυνάμωσης για τους νέους χρήστες, δίνοντάς τους τη βεβαιότητα ότι δεν είναι μόνοι στον ψηφιακό κόσμο.

Τι κερδίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι:

Το “Your Safe Place” δημιουργήθηκε με βάση τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές για την παιδική προστασία στο διαδίκτυο. Αποτελεί μέρος της αποστολής του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου να προσφέρει σε κάθε παιδί και έφηβο στην Ελλάδα ένα ασφαλές, αξιόπιστο και δημιουργικό ψηφιακό περιβάλλον.

Ας φροντίσουμε να το γνωρίσει κάθε παιδί και έφηβος, ώστε να νιώθει ότι δεν είναι μόνος/η στο διαδίκτυο!

Mπορείτε να περιηγηθείτε στην πλατφόρμα από εδώ: https://saferinternet4kids.gr/your_safe_place/

 

 

Νέο εκπαιδευτικό υλικό “Back to school”

Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, το SaferInternet4Kids.gr παρουσιάζει το νέο «Back to School», ένα ολοκληρωμένο πακέτο εκπαιδευτικού υλικού που απευθύνεται σε μαθητές όλων των βαθμίδων, γονείς και εκπαιδευτικούς.

Φέτος, η έμφαση δίνεται στην ασφαλή και υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ), της τεχνολογίας που αλλάζει ταχύτατα το τοπίο της εκπαίδευσης, της επικοινωνίας και της καθημερινής ζωής. Το νέο υλικό έρχεται να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες ενημέρωσης, επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης γύρω από τους αναδυόμενους ψηφιακούς κινδύνους.


 

 

Εκπαίδευση στην Κυβερνοασφάλεια

Οι μαθητές και οι μαθήτριες μεγαλώνουν σε έναν ψηφιακό κόσμο γεμάτο οθόνες, εφαρμογές και διαδικτυακές δυνατότητες που εξελίσσονται με ραγδαίο ρυθμό. Μαζί με τις ευκαιρίες, όμως, εμφανίζονται και νέες προκλήσεις:
Πώς προστατεύουμε τα προσωπικά μας δεδομένα;
Πώς αναγνωρίζουμε και αποφεύγουμε κινδύνους που δεν είναι πάντα ορατοί;

Η κυβερνοασφάλεια δεν αφορά μόνο ειδικούς ή προγραμματιστές — είναι πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής όλων μας. Ως εκπαιδευτικοί, έχουμε την ευθύνη να βοηθήσουμε τα παιδιά να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται ώστε:
✅ να πλοηγούνται με ασφάλεια στο διαδίκτυο,
✅ να χειρίζονται υπεύθυνα τις συσκευές τους,
✅ να αναγνωρίζουν παραπληροφόρηση, εκφοβισμό και κακόβουλες πρακτικές.

Όσο βαθύτερα κατανοούμε εμείς οι ίδιοι την έννοια της ψηφιακής ασφάλειας, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούμε να την ενσωματώσουμε στη διδακτική μας πρακτική — καλλιεργώντας μια νέα γενιά ενημερωμένων, υπεύθυνων και ενεργών ψηφιακών πολιτών.

 

Τι είναι η κυβερνοασφάλεια;

Με την πιο απλή της μορφή, η κυβερνοασφάλεια είναι όλοι μαζί να εργαζόμαστε για να διατηρούμε τις πληροφορίες μας ασφαλείς και τα συστήματα υπολογιστών μας προστατευμένα.
Πιο συγκεκριμένα, η κυβερνοασφάλεια είναι η πρακτική προστασίας των συστημάτων υπολογιστών, των δικτύων και των ευαίσθητων πληροφοριών από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την εμπιστευτικότητα, την ακεραιότητα και τη διαθεσιμότητά τους.

 

Είναι διαφορετική από την διαδικτυακή ιδιωτικότητα; Αν ναι, πώς;

Η διαδικτυακή ιδιωτικότητα είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι της κυβερνοασφάλειας, η οποία περιλαμβάνει πολύ περισσότερα. Η ιδιωτικότητα αφορά περισσότερο τα προσωπικά δεδομένα και τον έλεγχο που έχετε πάνω σε αυτά. Η ασφάλεια αφορά περισσότερο τα συστήματα που περιέχουν αυτά τα δεδομένα και την πρόληψη μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης σε πληροφορίες.

 

Ποια είναι τα απολύτως βασικά που πρέπει να γνωρίζω;

Όλοι όσοι χρησιμοποιούν τεχνολογία, ακόμα και απλώς ένα smartphone, θα πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τους πιο συνηθισμένους τύπους απάτης και να γνωρίζουν πώς να προστατεύουν τον εαυτό τους, τα δεδομένα τους και τις συσκευές τους. Και όταν είμαστε ενήμεροι για τους πιο πρόσφατους τύπους επιθέσεων και μπορούμε να προστατευθούμε, τότε μπορούμε επίσης να βοηθήσουμε τους/τις μαθητές/τριες και τα σχολεία μας. Για παράδειγμα, η δημιουργία ενός ισχυρού κωδικού πρόσβασης και η ενεργοποίηση της πολυπαραγοντικής ταυτοποίησης (2 Factor Authentication) είναι απλά βήματα που μπορούν να έχουν τεράστιο αντίκτυπο.

 

Ποιους κανόνες πρέπει να ακολουθώ στην τάξη μου;

Αυτά τα βασικά βήματα ισχύουν για όλους:

 

Διδάσκω μικρά παιδιά. Τι μπορώ να τους διδάξω για την κυβερνοασφάλεια;

Η κυβερνοασφάλεια μπορεί να φαίνεται πολύπλοκο θέμα, αλλά υπάρχουν απλά στοιχεία που μπορείτε να συμπεριλάβετε στη διδασκαλία σας. Επιπλέον, η διδασκαλία μικρών παιδιών για την κυβερνοασφάλεια είναι ένα σημαντικό βήμα για να τα βοηθήσετε να αναπτύξουν ασφαλείς και υπεύθυνες διαδικτυακές συνήθειες.

Μερικές βασικές έννοιες που μπορούν να διδαχθούν στους/στις μαθητές/τριες Δημοτικού:

 

Διδάσκω μαθητές Γυμνασίου. Τι μπορώ να τους διδάξω για την κυβερνοασφάλεια;

Σε αυτό το στάδιο, οι μαθητές/τριες είναι πολύ συνδεδεμένοι διαδικτυακά. Έχουν πρόσβαση σε συσκευές, ίσως χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παίζουν παιχνίδια στο διαδίκτυο κ.λπ. Η διδασκαλία για την κυβερνοασφάλεια είναι ένα σημαντικό βήμα για να συνεχίσουν να αναπτύσσουν υγιείς διαδικτυακές συνήθειες.

Μερικές βασικές έννοιες που μπορούν να διδαχθούν στους/στις μαθητές/τριες του Γυμνασίου:

 

Διδάσκω μαθητές Λυκείου. Τι μπορώ να τους διδάξω για την κυβερνοασφάλεια;

Οι μαθητές/τριες Λυκείου μπορούν να επωφεληθούν από μια πιο εις βάθος κατανόηση των εννοιών της κυβερνοασφάλειας. Είναι σημαντικό να τους παρέχετε βιωματικές δραστηριότητες, προσομοιώσεις και πραγματικά παραδείγματα.

Μερικές έννοιες που μπορούν να διδαχθούν είναι:

 

Υπάρχουν άλλες πτυχές της κυβερνοασφάλειας που πρέπει να γνωρίζουμε;

Η κυβερνοασφάλεια είναι ένα συνεχώς εξελισσόμενο πεδίο, καθώς τα συστήματα και τα δίκτυα γίνονται πιο προηγμένα και η επόμενη γενιά θα καινοτομεί, θα διατηρεί και θα ενισχύει αυτές τις προσπάθειες. Είμαστε πιο συνδεδεμένοι με συσκευές και με άλλους ανθρώπους από ποτέ, και μεγάλο μέρος των πληροφοριών μας  βρίσκεται στον κυβερνοχώρο. Όπως η φυσική ασφάλεια παραμένει απαραίτητη για την προστασία μας, έτσι και η κυβερνοασφάλεια είναι ακόμη πιο απαραίτητη στον σημερινό κόσμο.

 

Πηγή: Common Sense Education

Υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας για την Ενίσχυση της Κυβερνοασφάλειας στην Ελλάδα

Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και το Ινστιτούτο Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας μέσω του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου ενώνουν δυνάμεις για την ενίσχυση της ψηφιακής ασφάλειας των πολιτών.

 

Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και το Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ προχώρησαν στην  υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας, θέτοντας τις βάσεις για μια στρατηγική και πολυεπίπεδη συνεργασία στον τομέα της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών σε θέματα κυβερνοασφάλειας.

Με γνώμονα τις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και τις αυξανόμενες απειλές στον κυβερνοχώρο, τα δύο μέρη δεσμεύονται για τον από κοινού σχεδιασμό και υλοποίηση δράσεων που προάγουν την ασφαλή χρήση του διαδικτύου και των ψηφιακών υπηρεσιών, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία ευάλωτων ομάδων πληθυσμού, όπως τα παιδιά, οι γονείς και οι ηλικιωμένοι.

Η συνεργασία εντάσσεται στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής Κυβερνοασφάλειας 2020–2025, αξιοποιώντας την πολύτιμη εμπειρία, τη διεθνή δικτύωση και την ειδική τεχνογνωσία του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ, το οποίο αποτελεί τον επίσημο εκπρόσωπο των ευρωπαϊκών οργανισμών INSAFE/INHOPE στην Ελλάδα και εταίρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Expert Group on Safer Internet for Children. Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ διαθέτει αποδεδειγμένη ικανότητα εκπόνησης στοχευμένων εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για θέματα ασφαλούς διαδικτύου, ιδιαίτερα προς παιδιά και γονείς. Παράλληλα, έχει εδραιώσει συνεργασία με αρμόδιους εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος για όλους.

 

Οι βασικοί άξονες της συνεργασίας περιλαμβάνουν:

 

Ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Μιχαήλ Μπλέτσας, δήλωσε:

«Η συνεργασία μεταξύ επιστημονικών και θεσμικών φορέων είναι αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε στο σημερινό ψηφιακό περιβάλλον όπου οι κυβερνοεπιθέσεις λαμβάνουν καταιγιστικούς ρυθμούς. Στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας επενδύουμε και προάγουμε τις συνέργειες, θεωρώντας ότι το μόνο ανάχωμα στο κλιμακούμενο κυβερνοέγκλημα, είναι η εδραίωση κουλτούρας κυβερνοασφάλειας από όλους τους πολίτες. Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με το Ινστιτούτο Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο ασφαλή και ενημερωμένη, ψηφιακά κοινωνία. Μέσα από κοινές δράσεις ενημέρωσης, εκπαίδευσης και έρευνας, ενισχύουμε την ψηφιακή θωράκιση των πολιτών —με έμφαση στους πιο ευάλωτους. Παράλληλα ενδυναμώνουμε τη θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό και διεθνές οικοσύστημα κυβερνοασφάλειας. Στόχος μας άλλωστε παραμένει πάντα η εμπέδωση της κυβερνοανθεκτικότητας για όλους».

Ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, Δημήτριος Πλεξουσάκης, σημείωσε:

«Το Ινστιτούτο Πληροφορικής του ΙΤΕ αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους βασικούς πυλώνες έρευνας και καινοτομίας στον τομέα της πληροφορικής και των ψηφιακών τεχνολογιών στην Ελλάδα. Η υπογραφή του Μνημονίου με την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας ενισχύει τον ρόλο μας στη θωράκιση του ψηφιακού οικοσυστήματος της χώρας, μέσα από δράσεις με απτό αντίκτυπο στην κοινωνία. Η στρατηγική αυτή σύμπραξη επιβεβαιώνει τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας για την αποτελεσματική προώθηση της κυβερνοασφάλειας σε εθνικό επίπεδο.»

Αντίστοιχα η Επιστημονική Υπεύθυνη του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου Παρασκευή Φραγκοπούλου δήλωσε: «Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ έχει αποστολή την καλλιέργεια ψηφιακής συνείδησης και υπεύθυνης διαδικτυακής συμπεριφοράς, με επίκεντρο τα παιδιά, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Η συνεργασία μας με την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση και εμβάθυνση των δράσεων ευαισθητοποίησης, με στόχο μια κοινωνία όπου όλοι –και κυρίως οι πιο ευάλωτοι– θα μπορούν να πλοηγούνται με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στον ψηφιακό κόσμο.»

Το Μνημόνιο τίθεται σε ισχύ από την ημερομηνία υπογραφής του και θα έχει διάρκεια τριών ετών, με δυνατότητα επέκτασης κατόπιν κοινής συμφωνίας.

Μπορείτε να κατεβάσετε το έγγραφό απο εδώ

Μνημόνιο Συνεργασίας ΕΑΚ ΙΤΕ - 1

Κατευθυντήριες οδηγίες από την Ε.Ε για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες  για την προστασία των ανηλίκων στο πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), με στόχο να διασφαλιστεί ένα πιο ασφαλές και υγιές διαδικτυακό περιβάλλον για παιδιά και εφήβους.

 Περιγράφονται συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να λάβουν οι ψηφιακές πλατφόρμες για να προστατεύσουν τους νέους χρήστες από κινδύνους όπως η αθέμιτη προσέγγιση, το επιβλαβές περιεχόμενο, οι εθιστικές συμπεριφορές, ο κυβερνοεκφοβισμός και οι παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές.

 

Τι προβλέπεται:

Οι οδηγίες ισχύουν για όλες τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες που έχουν πρόσβαση ανήλικοι  και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

 

Ηλικιακή επαλήθευση με σεβασμό στην ιδιωτικότητα

Οι κατευθυντήριες γραμμές προτείνουν τη χρήση αποτελεσματικών τρόπων επαλήθευσης ηλικίας, με την προϋπόθεση ότι είναι ακριβείς, αξιόπιστοι, ασφαλείς, δεν παραβιάζουν την ιδιωτικότητα και δεν κάνουν διακρίσεις. Ειδικότερα, συστήνουν τη χρήση μεθόδων επαλήθευσης ηλικίας για να περιορίζεται η πρόσβαση σε περιεχόμενο μόνο για ενήλικες, όπως η πορνογραφία και τα τυχερά παιχνίδια, ή σε περιπτώσεις όπου η εθνική νομοθεσία θέτει ελάχιστη ηλικία για τη χρήση ορισμένων υπηρεσιών – όπως συγκεκριμένες κατηγορίες κοινωνικών δικτύων.

Το Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας της Ε.Ε (Kids Wallet) μαζί με το πρότυπο πάνω στο οποίο βασίζεται η επαλήθευση ηλικίας για εφαρμογές, θα λειτουργούν ως παραδείγματα καλής πρακτικής. Θα δείχνουν πώς μπορεί να γίνεται επαλήθευση ηλικίας με ασφάλεια και αξιοπιστία, χρησιμοποιώντας τη συσκευή του χρήστη, χωρίς να απαιτούνται προσωπικά έγγραφα ή παρεμβατικές διαδικασίες.

Οι κατευθυντήριες γραμμές προτείνουν επίσης τη χρήση εκτίμησης ηλικίας (όχι επαλήθευσης με έγγραφα) σε άλλες περιπτώσεις, όπως όταν οι όροι χρήσης απαιτούν μια ελάχιστη ηλικία κάτω των 18 ετών, επειδή έχουν εντοπιστεί πιθανοί κίνδυνοι για ανηλίκους.

 

Προσέγγιση βάσει κινδύνου – με επίκεντρο τα δικαιώματα του παιδιού

Όπως και ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), οι κατευθυντήριες γραμμές υιοθετούν μια προσέγγιση βασισμένη στην εκτίμηση κινδύνου, αναγνωρίζοντας ότι οι διαδικτυακές πλατφόρμες ενδέχεται να ενέχουν διαφορετικούς τύπους κινδύνων για ανηλίκους, ανάλογα με τη φύση, το μέγεθος, τον σκοπό και τη βάση χρηστών τους. Οι κατευθυντήριες γραμμές ενσωματώνουν την προσέγγιση της «ασφάλειας και της ιδιωτικότητας από τον σχεδιασμό» και βασίζονται στα δικαιώματα του παιδιού. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα που λαμβάνουν δεν περιορίζουν δυσανάλογα ή αδικαιολόγητα τα δικαιώματα των παιδιών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές για να αξιολογήσει τη συμμόρφωση με το Άρθρο 28(1) του DSA. Θα λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για τον έλεγχο του κατά πόσο οι διαδικτυακές πλατφόρμες που επιτρέπουν την πρόσβαση σε ανηλίκους πληρούν τα απαραίτητα πρότυπα, και μπορεί να αξιοποιηθούν από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές στις ενέργειες εποπτείας τους. Ωστόσο, η εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών είναι προαιρετική και δεν εγγυάται αυτόματα τη συμμόρφωση με τον κανονισμό.

Η διαμόρφωση των κατευθυντήριων γραμμών βασίστηκε σε:

 

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 

Ελληνική πρωτοβουλία για την ψηφιακή ασφάλεια των ανηλίκων υιοθετείται από την Κομισιόν

Η Ελλάδα αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή προσπάθεια για ασφαλέστερο διαδίκτυο, με την εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας να θέτει νέα πρότυπα ιδιωτικότητας και χρήσης. Το εγχείρημα ευθυγραμμίζεται με τις ευρύτερες πολιτικές του DSA και τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή, όπου τα ψηφιακά πορτοφόλια γίνονται πυλώνας για την προστασία των πολιτών. 

Στις 14 Ιουλίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την κυκλοφορία ενός νέου πρωτοτύπου εφαρμογής για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών στο διαδίκτυο, στο πλαίσιο του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Η Ελλάδα, μαζί με τη Δανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, επιλέχθηκε ως μία από τις πρώτες χώρες για την πιλοτική φάση και τη μελλοντική ενσωμάτωση του συστήματος σε εθνικά ψηφιακά πορτοφόλια ή ανεξάρτητες εφαρμογές.

Ευέλικτη και ασφαλής επαλήθευση

Η εφαρμογή έχει σχεδιαστεί με βασική προτεραιότητα την προστασία της ιδιωτικότητας. Επιτρέπει στους χρήστες να αποδείξουν ότι είναι άνω των 18 ετών χωρίς να αποκαλύπτουν την ημερομηνία γέννησής τους ή την ταυτότητά τους. Με απλά λόγια, κάποιος μπορεί να αποδείξει ότι είναι ενήλικος, χωρίς να κοινοποιεί προσωπικά στοιχεία στις πλατφόρμες που χρησιμοποιεί.

Η ελληνική πρόταση, με την ονομασία Kids Wallet, αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία του ευρωπαϊκού συστήματος επαλήθευσης ηλικίας. Συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση για τη λεγόμενη «ψηφιακή ενηλικίωση», στο πλαίσιο της οποίας η Ελλάδα και η Γαλλία έχουν προτείνει να τεθούν περιορισμοί στη χρήση των κοινωνικών δικτύων από παιδιά κάτω των 15 ετών.

Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται βασίζεται στις ίδιες προδιαγραφές με τις νέες ευρωπαϊκές ψηφιακές ταυτότητες (eID Wallets), οι οποίες αναμένεται να είναι πλήρως λειτουργικές μέχρι το τέλος του 2026. Αυτό διασφαλίζει ότι η εφαρμογή είναι συμβατή με το ευρύτερο ευρωπαϊκό ψηφιακό οικοσύστημα και μπορεί εύκολα να ενσωματωθεί σε άλλες ψηφιακές υπηρεσίες στο μέλλον.

Παράλληλα, το λογισμικό είναι ανοικτού κώδικα, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να ελεγχθεί και να αξιολογηθεί από οποιονδήποτε. Χρησιμοποιεί μια πρωτοποριακή τεχνολογία που ονομάζεται «απόδειξη μηδενικής γνώσης» (zero-knowledge proof), η οποία επιτρέπει την επαλήθευση της ηλικίας χωρίς να αποθηκεύονται ή να ανταλλάσσονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Κάθε απόδειξη χρησιμοποιείται μόνο μία φορά, γεγονός που αποτρέπει οποιαδήποτε δυνατότητα εντοπισμού ή σύνδεσης των ενεργειών του ίδιου χρήστη ανάμεσα σε διαφορετικές πλατφόρμες.

«Το πρότυπο της εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας είναι φιλικό προς τον χρήστη και προστατεύει την ιδιωτική ζωή θέτοντας έναν χρυσό κανόνα για τη διασφάλιση της ηλικίας χρήσης στο διαδίκτυο», αναφέρει η Κομισιόν. «Οι πλατφόρμες δεν έχουν καμία δικαιολογία για να συνεχίσουν τις πρακτικές, που θέτουν τα παιδιά σε κίνδυνο», τονίζει από την πλευρά της η επικεφαλής τεχνολογίας της ΕΕ Χένα Βίρκουνεν, ενώ παροτρύνει τους τεχνολογικούς κολοσσούς να υιοθετήσουν εθελοντικά τα προτεινόμενα μέτρα για την καλύτερη προστασία των παιδιών αντί να περιμένουν από εθνικές κυβερνήσεις να παρέμβουν. 

Ταυτόχρονα παρουσιάστηκαν και οι κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. 

Μεταξύ άλλων, οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν συστάσεις για την αντιμετώπιση:

Οι κατευθυντήριες γραμμές υιοθετούν μια προσέγγιση βάσει κινδύνου, όπως ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, αναγνωρίζοντας ότι οι επιγραμμικές πλατφόρμες ενδέχεται να ενέχουν διαφορετικούς τύπους κινδύνων για τους ανηλίκους, ανάλογα με τη φύση, το μέγεθος, τον σκοπό και τη βάση χρηστών τους. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα μέτρα που λαμβάνουν είναι κατάλληλα και δεν περιορίζουν δυσανάλογα ή αδικαιολόγητα τα δικαιώματα των παιδιών.

 

Πηγές

 

Παιδιά και ψηφιακές πλατφόρμες: Δικαιώματα, προστασία και εθιστικός σχεδιασμός

Η ψηφιακή εποχή έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι νέοι επικοινωνούν, μαθαίνουν και εκφράζονται. Παρότι το διαδίκτυο και οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν μοναδικές ευκαιρίες για γνώση και δημιουργία, η υπερβολική χρήση τους μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες. Η «ατελείωτη κύλιση» σε κοινωνικά δίκτυα και οι εθιστικοί αλγόριθμοι που κρατούν τους χρήστες διαρκώς online, αποτελούν αυξανόμενη ανησυχία.

Όπως αναγνωρίζει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, κάθε παιδί έχει το δικαίωμα στην πληροφόρηση, την ελευθερία της έκφρασης και τη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Τα δικαιώματα αυτά επεκτείνονται ρητά και στο ψηφιακό περιβάλλον, σύμφωνα με το Γενικό Σχόλιο Αρ. 25 (GC25, 2021), το οποίο τονίζει ότι τα δικαιώματα του παιδιού ισχύουν τόσο στον ψηφιακό όσο και στον φυσικό κόσμο.

Το πλαίσιο αυτό υπογραμμίζει ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην υλοποίηση πολλών δικαιωμάτων, όπως:
– το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης και της σκέψης (άρθρα 13 & 14),
– το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα (άρθρο 16),
– η πρόσβαση σε ποικιλία πληροφοριών και η προστασία από επιβλαβές περιεχόμενο (άρθρο 17),
– το δικαίωμα στο παιχνίδι και στον ελεύθερο χρόνο (άρθρο 31),
– και η προστασία από οικονομική εκμετάλλευση (άρθρο 32).

Ωστόσο, η δίκαιη εφαρμογή αυτών των δικαιωμάτων στο διαδίκτυο συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, ιδιαίτερα ως προς την ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία και την ανάγκη προστασίας των παιδιών από βλάβες.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για ένα Καλύτερο Διαδίκτυο για τα Παιδιά (BIK+), και ειδικά ο πρώτος πυλώνας της που εστιάζει στην ασφαλή ψηφιακή εμπειρία, στοχεύει στη δημιουργία ενός διαδικτύου ασφαλούς, κατάλληλου για την ηλικία των παιδιών και με σεβασμό στα δικαιώματά τους. Βασική της προτεραιότητα είναι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Η στρατηγική BIK+ αναγνωρίζει ότι τα παιδιά και οι νέοι είναι πλέον ενεργοί και αυτόνομοι χρήστες του διαδικτύου, γεγονός που τους καθιστά εκτεθειμένους σε διάφορους κινδύνους – συχνά με εμπορικά κίνητρα που εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητά τους.

Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του εθιστικού σχεδιασμού ψηφιακών υπηρεσιών, το οποίο περιλαμβάνεται στις προτεραιότητές της για την περίοδο 2024–2029.

Εθιστικός σχεδιασμός και παραπλανητικό ψηφιακό περιβάλλον: Κίνδυνοι για το δικαίωμα στο παιχνίδι και την προστασία από εμπορική εκμετάλλευση

Η χρήση εθιστικών τεχνικών σχεδιασμού σε ψηφιακές πλατφόρμες – όπως η ατελείωτη κύλιση, οι προσωποποιημένοι αλγόριθμοι που κρατούν τον χρήστη «κολλημένο» στην οθόνη και οι συνεχείς ειδοποιήσεις – προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία για την ψυχική υγεία, την ευημερία και την ανάπτυξη των παιδιών.

Έρευνες δείχνουν ότι τέτοιοι μηχανισμοί μπορούν να ενισχύσουν την υπερβολική χρήση, συνδέονται με προβλήματα όπως ο διαταραγμένος ύπνος, το άγχος και η δυσκολία συγκέντρωσης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότητα του προβλήματος εντάσσοντας τη «διαταραχή gaming» στη Διεθνή Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD-11).

Ακαδημαϊκοί όπως η Sonia Livingstone και η Kruakae Pothong από το LSE επισημαίνουν ότι οι τεχνολογίες αυτές θέτουν σε κίνδυνο βασικά δικαιώματα των παιδιών, όπως το δικαίωμα στο ελεύθερο παιχνίδι, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αναγνωρίσει τη σταδιακή εμπορευματοποίηση της παιδικής ηλικίας μέσα από τον ψηφιακό σχεδιασμό.

Τα ευρήματα της έκθεσης του Better Internet for Kids, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής καμπάνιας AdWiseOnline, επιβεβαιώνουν αυτούς τους προβληματισμούς. Η έκθεση εντοπίζει εκτεταμένες παραπλανητικές πρακτικές ψηφιακού μάρκετινγκ που εκμεταλλεύονται τη γνωστική και συναισθηματική ευαλωτότητα των παιδιών. Τα λεγόμενα dark patterns, τα loot boxes και τα κίνητρα για in-app αγορές (όπως τα battle passes) λειτουργούν ύπουλα, ενθαρρύνοντας καταναγκαστικές συμπεριφορές και περιορίζοντας την αυτονομία του παιδιού.

Ακόμη, τα παιδιά δυσκολεύονται να διακρίνουν τη διαφήμιση από το κανονικό περιεχόμενο, γεγονός που ενισχύει την ευαλωτότητά τους απέναντι σε εμπορικές επιρροές. Οι πρακτικές αυτές δεν υπονομεύουν μόνο το δικαίωμα στο παιχνίδι (άρθρο 31), αλλά και το δικαίωμα στην προστασία από οικονομική εκμετάλλευση (άρθρο 32).

Ως απάντηση, η καμπάνια AdWiseOnline στοχεύει στην ενδυνάμωση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών μέσα από κατάλληλα εργαλεία ψηφιακού γραμματισμού. Μέσα από διαδραστικό υλικό, επεξηγηματικά βίντεο και podcasts με ειδικούς, προσφέρει πρακτικές στρατηγικές για μια πιο συνειδητή και ασφαλή πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο. Παράλληλα, ενισχύει την ικανότητα των ενηλίκων να στηρίζουν τα παιδιά μέσα από ουσιαστική, ειλικρινή και ισότιμη επικοινωνία.

Αλλάζοντας το Ψηφιακό Τοπίο για τα Παιδιά: Ευρωπαϊκές Πολιτικές και Δράσεις

Πέρα από τις επιμέρους πρωτοβουλίες, ο πρώτος πυλώνας της στρατηγικής BIK+ – Ασφαλείς Ψηφιακές Εμπειρίες – υποστηρίζεται από ένα ισχυρό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο. Η προστασία των ανηλίκων από κινδύνους όπως ο εθιστικός σχεδιασμός και οι παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές αποτελεί σήμερα βασική προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο με μια ματιά:

 

Εθνικά μέτρα και συνεργασίες

Ως απόκριση στις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις, πολλά κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει εθνικούς κώδικες δεοντολογίας για παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών. Σύμφωνα με την έκθεση του BIK Policy Monitor (2024):

 

Ένα ψηφιακό περιβάλλον με επίκεντρο το παιδί

Ο δημόσιος διάλογος για τον εθιστικό σχεδιασμό και την υπερβολική χρήση του διαδικτύου από παιδιά και εφήβους πρέπει να ενταχθεί στο ευρύτερο πλαίσιο των δικαιωμάτων του παιδιού, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η προστασία από επιβλαβές περιεχόμενο είναι κρίσιμη – όμως δεν πρέπει να απομονώνεται από την προώθηση των δικαιωμάτων των παιδιών στην πληροφόρηση, τη συμμετοχή και την αυτοέκφραση στο διαδίκτυο. Η ισορροπία αυτή απαιτεί συνδυασμένες ενέργειες προστασίας και ενδυνάμωσης:

Τα πρόσφατα ρυθμιστικά μέτρα της ΕΕ ενισχύουν τη δυνατότητα για την ανάπτυξη πολιτικών που στοχεύουν σε ένα ασφαλέστερο και περισσότερο προσανατολισμένο στα δικαιώματα των παιδιών ψηφιακό περιβάλλον.

Πηγή: Better Internet for Kids

Αποτελέσματα πανελλαδικής έρευνας σε 2500 μαθητές για διαδικτυακές συνήθειες και DSA

Νέα στοιχεία για την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας ανηλίκων στο διαδίκτυο.

 Οι προκλήσεις εφαρμογής του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) μέσα από τα μάτια της νέας γενιάς.

Σύμφωνα με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή πανευρωπαϊκά τον Φεβρουάριο του 2024, οι διαδικτυακές πλατφόρμες φέρουν την ευθύνη για τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για τους ανήλικους χρήστες, εφαρμόζοντας μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, περιορίζοντας την προώθηση εθιστικών συμπεριφορών και αποκλείοντας ακατάλληλο περιεχόμενο.

Ωστόσο, ένα χρόνο μετά την εφαρμογή του Νόμου, μεγάλη έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, με τη συμμετοχή 2.500 μαθητών, αποκαλύπτει ότι παραμένουμε μακριά από την επίτευξη των στόχων που θέτει ο DSA για την προστασία ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο.

 

Βασικά αποτελέσματα της έρευνας

Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) πραγματοποίησε πανελλαδική έρευνα με στόχο τη διερεύνηση των διαδικτυακών συνηθειών των παιδιών και εφήβων, σε συνάρτηση με τις προβλέψεις του Nόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).

Η έρευνα διεξήχθη τον Φεβρουάριο του 2025, σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 2.500 μαθητών και μαθητριών ηλικίας 10 έως 18 ετών από τις πόλεις Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο και Λάρισα, και επικεντρώνεται στην πρόσβαση των ανηλίκων σε πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες (VLOPs), όπως το TikTok, Instagram, YouTube και Facebook, καθώς και στις σχετικές πρακτικές που αφορούν:

Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι μηχανισμοί προστασίας που εφαρμόζονται από τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες δεν είναι επαρκείς για να αποτρέψουν την πρώιμη χρήση, την υπερέκθεση και την επαφή με βλαβερό περιεχόμενο από ανήλικους χρήστες.

Τα ευρήματα της έρευνας υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.

Αναλυτικά τα αποτελέσματα:

Εκτεταμένη χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους – Παραβίαση των ηλικιακών ορίων

Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους είναι καθολική και ξεκινά ήδη πριν την ηλικία των 13 ετών, παραβιάζοντας τις ηλικιακές προϋποθέσεις πρόσβασης που έχουν ορίσει οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες (VLOPs).

Συγκεκριμένα, το 41% των μαθητών Δημοτικού και το 51% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσαν ότι ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα μεταξύ 10 και 12 ετών, ενώ από τους μαθητές που χρησιμοποιούν κοινωνικά δίκτυα το 66% στο Δημοτικό  και το 74% στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση παραδέχονται ότι δήλωσαν ψευδή ηλικία κατά την εγγραφή τους, παρακάμπτοντας με ευκολία τους μηχανισμούς ελέγχου ηλικίας (age gates).

Αυτή η πρακτική εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την επαρκή εφαρμογή των υποχρεώσεων age assurance που προβλέπει ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.

 

Υπερβολικός χρόνος οθόνης – Ανάγκη για λειτουργίες αυτορρύθμισης

Η έρευνα καταγράφει σημαντικά ποσοστά υπερβολικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ανήλικους, με το 56% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου και το 29% των μαθητών Δημοτικού να δηλώνουν ότι περνούν πάνω από 3 ώρες τα σαββατοκύριακα online, ενώ και τις καθημερινές τα ποσοστά είναι ανησυχητικά αυξημένα. Στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση το 39% των μαθητών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί το διαδίκτυο περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα και στο Δημοτικό το 18% .

Επιπλέον, 1 στους 4 μαθητές Γυμνασίου/Λυκείου δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση και ότι χρειάζεται βοήθεια για να τη μειώσει. Το εύρημα αυτό συνδέεται άμεσα με τις προβλέψεις του DSA για την ανάγκη εφαρμογής εργαλείων αυτορρύθμισης, ειδοποιήσεων χρήσης και διακοπών πρόσβασης, με στόχο τη μείωση της εθιστικής χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών.

 

Γονική επίβλεψη: Ελλιπής στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Παρότι στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση σύμφωνα με τους μαθητές το 50% των γονέων  χρησιμοποιεί εργαλεία γονικού ελέγχου, στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση η απουσία εποπτείας είναι εμφανής: οι μαθητές/τριες δηλώνουν ότι το 71% των γονέων δεν χρησιμοποιεί κανένα εργαλείο.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το 26,2% των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσε πως δημιούργησε λογαριασμό χωρίς τη γνώση ή συγκατάθεση των γονιών του, αναδεικνύοντας την ανάγκη για ενίσχυση μηχανισμών γονικής συναίνεσης, ειδικά για χρήστες κάτω των 13 ετών, όπως προβλέπει το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο.

Έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο

Το 34% των παιδιών Δημοτικού και το 61% των παιδιών Γυμνασίου/Λυκείου δήλωσε ότι έχει δει βλαβερό ή ακατάλληλο περιεχόμενο, και στην πλειονότητα των περιπτώσεων (πάνω από 60%) αυτό προέκυψε τυχαία.

Στην ερώτηση «αν σε ενοχλεί όταν η πλατφόρμα προβάλλει συνεχώς παρόμοιο περιεχόμενο με αυτό που ήδη παρακολουθείς», οι απόψεις των μαθητών Γυμνασίου / Λυκείου διίστανται: το 43% απαντά θετικά, ενώ το 56% δηλώνει πως δεν το θεωρεί ενοχλητικό. Ωστόσο, το 49% των μαθητών εντοπίζει έναν πιθανό κίνδυνο σε αυτή την τακτική των πλατφορμών. Από αυτούς, το 39% επισημαίνει ότι η πρακτική αυτή τούς οδηγεί στο να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο διαδίκτυο απ’ ό,τι είχαν αρχικά σκοπό. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τον λεγόμενο εθιστικό σχεδιασμό (addictive design) των πλατφορμών, που στοχεύει στο να κρατά τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο ενεργό και συνδεδεμένο, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Το εύρημα αυτό ενισχύει την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία στους μηχανισμούς σύστασης περιεχομένου, όπως ρητά απαιτεί ο DSA για τις VLOPs, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανήλικους χρήστες.

Διαδικτυακός εκφοβισμός

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός αφορά τόσο μαθητές Δημοτικού όσο και τους μαθητές της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Δημοτικό, το 6 % δηλώνει ότι έχει πέσει θύμα και το 9 %  ότι έχει υπάρξει μάρτυρας. Στο Γυμνάσιο/Λύκειο, το 6 % έχει πέσει θύμα και το 15 % έχει γίνει μάρτυρας, όμως οι περισσότεροι προσπαθούν να το διαχειριστούν μόνοι τους ή να στηρίξουν το θύμα χωρίς να το αναφέρουν. Τα στοιχεία δείχνουν την ανάγκη για ενίσχυση της ενημέρωσης και στήριξης σε όλες τις ηλικίες.

Κίνδυνοι Διαδικτύου

Αν και τα παιδιά Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αισθάνονται ότι έχουν επαρκή ενημέρωση για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, η πραγματικότητα φαίνεται να απέχει. Το 18 % έχει δεχτεί να συναντηθεί με κάποιον που γνώρισε διαδικτυακά, το 13 % αποδέχεται αιτήματα φιλίας από αγνώστους, το 12% έχει μοιραστεί πολύ προσωπικές φωτογραφίες.

Κίνδυνοι στα κοινωνικά δίκτυα

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών Γυμνασίου/Λυκείου, ο σημαντικότερος κίνδυνος που αντιλαμβάνονται από τη χρήση των κοινωνικών δικτύων είναι η κλοπή ή διασπορά προσωπικών δεδομένων (27%). Ακολουθεί η παράσυρση σε υπερβολική ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα (24%), γεγονός που υποδηλώνει ότι τα παιδιά αναγνωρίζουν τον κίνδυνο εθισμού και σπατάλης χρόνου. Στη συνέχεια, αναφέρουν ως κίνδυνο τις επαφές με αγνώστους (16 %) και τέλος η παραπληροφόρηση (15 %) αξιολογείται
ως επίσης υπαρκτός αλλά λιγότερο άμεσος κίνδυνος.

Γνώσεις και περιορισμοί στη χρήση εργαλείων αναφοράς (Report & Block)

Η πλειοψηφία των μαθητών Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (93 %) δηλώνει ότι γνωρίζει πώς να κάνει αναφορά (report) ή αποκλεισμό (block) περιεχομένου ή χρηστών, ενώ το 29 % των μαθητών Δημοτικού δηλώνει ότι δεν έχει τις ίδιες γνώσεις ή δεξιότητες.

Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τα αποτελέσματα της έρευνας, καθώς και τη σύγκριση με τα αντίστοιχα ευρήματα της πανελλαδικής μελέτης που είχε πραγματοποιήσει το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ το 2019 εδώ.  Οι δύο έρευνες βασίστηκαν σε κοινές ερωτήσεις, απευθύνθηκαν στην ίδια ηλικιακή ομάδα παιδιών και καλύπτουν τις ίδιες γεωγραφικές περιοχές, γεγονός που επιτρέπει μια αξιόπιστη σύγκριση. Τα συγκριτικά στοιχεία αναδεικνύουν ορισμένες σημαντικές τάσεις και μεταβολές στις διαδικτυακές συνήθειες των παιδιών και στη χρήση των κοινωνικών δικτύων τα τελευταία χρόνια.

Οθόνες και παιδιά: Τι λένε οι ειδικοί και τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς

Οι οθόνες είναι μέρος της καθημερινής ζωής των παιδιών: τηλεόραση, τάμπλετ, υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα. Είναι φυσικό να προκαλείται ανησυχία στους γονείς για το πόση ώρα και με ποιον τρόπο τα παιδιά χρησιμοποιούν αυτές τις συσκευές.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο πόση ώρα περνούν τα παιδιά μπροστά σε μια οθόνη, αλλά τι βλέπουν και πώς αλληλεπιδρούν με αυτό. Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της «καλή» ή «κακή» — όλα εξαρτώνται από τον τρόπο χρήσης της. Δεν είναι οι ώρες μπροστά στην οθόνη που προβληματίζουν, αλλά η απουσία ποιοτικού περιεχομένου, καθοδήγησης και ουσιαστικής αλληλεπίδρασης.

 

Ο επιτρεπτός χρόνος δεν είναι μόνο θέμα αριθμών

Η παρατεταμένη και παθητική χρήση οθονών, χωρίς συμμετοχή, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη σωματική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού. Ειδικότερα:

 

Όταν η τεχνολογία γίνεται εργαλείο μάθησης

Αντί να “δαιμονοποιούμε” την τεχνολογία, μπορούμε να την εντάξουμε δημιουργικά στην καθημερινότητα του παιδιού. Έρευνες δείχνουν ότι:

 

 Συστάσεις από τους ειδικούς

 Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής:

 Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ):

 

Ο ρόλος του γονέα

Η σχέση του παιδιού με την τεχνολογία μπορεί να γίνει ευκαιρία μάθησης και σύνδεσης. Τι μπορούμε να κάνουμε:

 

Χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη: Ευκαιρίες και προκλήσεις

Τα παιδιά και οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν ψηφιακό κόσμο, όπου εργαλεία όπως το ChatGPT, οι έξυπνες συσκευές και τα αυτοματοποιημένα συστήματα είναι πλέον μέρος της καθημερινότητάς τους.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του εκπαιδευτικού γίνεται πιο κρίσιμος από ποτέ. Δεν αρκεί να παρέχει γνώση, καλείται να αναπτύξει την ψηφιακή παιδεία, την κριτική σκέψη και την ηθική επίγνωση των μαθητών.

Ο εκπαιδευτικός σήμερα χρειάζεται να βοηθήσει τους μαθητές:

 

Προβληματισμοί και προκλήσεις για το σχολείο

Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, αναδύονται κρίσιμα ζητήματα:

 

Πώς μπορούν να δράσουν οι εκπαιδευτικοί;

 

  1. Καλλιέργεια Ψηφιακής Παιδείας

 

  1. Ενίσχυση της κριτικής σκέψης

 

  1. Ανίχνευση και πρόληψη λογοκλοπής

 

  1. Ανάπτυξη συναισθηματικής νοημοσύνης

 

  1. Αξιοποίηση της AI με παιδαγωγική προσέγγιση

 

  1. Συμμετοχή στον δημόσιο και εκπαιδευτικό διάλογο

 

Η τεχνητή νοημοσύνη ήρθε για να μείνει – και είναι στο χέρι μας να εξοπλίσουμε τους μαθητές με γνώση, ήθος και δεξιότητες, ώστε να ζήσουν, να εργαστούν και να συνυπάρξουν με αυτήν, με ασφάλεια και υπευθυνότητα.

Πηγή: common sense education

Κινητά τηλέφωνα και σχολείο: Τάσεις, ανησυχίες και πολιτικές στην Ευρώπη

Τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής, αλλά η επίδρασή τους στη μάθηση, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ευημερία των μαθητών προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα κινητά προσφέρουν δυνατότητες για δημιουργικότητα, επικοινωνία και μάθηση, αλλά η παρουσία τους στα σχολεία εγείρει ανησυχίες σχετικά με τη διάσπαση προσοχής, την ευημερία των μαθητών και τις κοινωνικές τους σχέσεις. Τα πιο πρόσφατα αποτελέσματα του PISA δείχνουν ότι η ψηφιακή απόσπαση σχετίζεται έντονα με τις μαθησιακές επιδόσεις. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης οθόνης στην εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών, ειδικά σε ευάλωτες αναπτυξιακές περιόδους, επίσης απασχολούν τους ειδικούς.

Ως απάντηση στις ανησυχίες αυτές, αρκετές χώρες έχουν ήδη θεσπίσει ή εξετάζουν την απαγόρευση ή τον περιορισμό της χρήσης κινητών στα σχολεία. Ωστόσο, η σχετική συζήτηση παραμένει σύνθετη. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι όταν χρησιμοποιούνται υπεύθυνα, τα κινητά μπορούν να είναι χρήσιμα εργαλεία για τους μαθητές.

Η παρούσα έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαική Επιτροπή με στόχο τη συλλογή απόψεων σχετικά με τη χρήση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, τις προκλήσεις, τα οφέλη και τις εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης του χρόνου οθόνης.

Στην έρευνα συμμετείχαν 1.162 άτομα, κυρίως εκπαιδευτικοί (80%), καθώς και διευθυντές σχολείων και γονείς, από χώρες όπως το Βέλγιο (12%), η Γερμανία (10%), η Ιταλία (12%) και η Ισπανία (12%).

 

Συμπεράσματα

Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η χρήση κινητών στα σχολεία θεωρείται ένα σύνθετο και πολυδιάστατο ζήτημα. Παρότι αναγνωρίζονται οι δυνατότητες για επικοινωνία και μάθηση, κυριαρχούν οι ανησυχίες για αρνητικές επιπτώσεις στη συγκέντρωση, την ευημερία και τις κοινωνικές σχέσεις των μαθητών.

Η υποστήριξη για κανονισμούς είναι ισχυρή – με προτίμηση για πλήρη απαγόρευση στα δημοτικά και περιορισμούς στα γυμνάσια/λύκεια. Παράλληλα, οι εναλλακτικές στρατηγικές –όπως η συνεργασία με γονείς, η ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και οι δραστηριότητες εκτός οθόνης– φαίνονται πολλά υποσχόμενες.

 

Αναλυτικά αποτελέσματα

 

Πώς διαχειρίζεται το σχολείο σας τη χρήση κινητών από τους μαθητές;

 

Πώς χρησιμοποιούνται τα κινητά τηλέφωνα στα σχολεία;

 

Τι επίδραση έχει η χρήση κινητών στους παρακάτω τομείς;

 

Τι άποψη έχετε για τον περιορισμό ή την απαγόρευση των κινητών;

Στα Δημοτικά:

Στα Γυμνάσια/Λύκεια:

 

Ποια είναι τα οφέλη από την απαγόρευση ή τον περιορισμό των κινητών;

 

Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις για την εφαρμογή απαγόρευσης;

 

Ποιες εναλλακτικές λύσεις θεωρείτε αποτελεσματικές;

Μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά το άρθρο εδώ: European School Education Platform

Αξιολόγηση BIK+: οι φωνές των παιδιών και οι γνώσεις εμπειρογνωμόνων διαμορφώνουν το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης

Τρία χρόνια μετά την υιοθέτηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ένα καλύτερο Διαδίκτυο για τα παιδιά (BIK+), δημοσιεύεται η πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση της στρατηγικής, προσφέροντας μια στιγμή ορόσημο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η Ευρώπη εξελίσσεται προς ένα ασφαλέστερο, πιο ενδυναμωτικό και χωρίς αποκλεισμούς ψηφιακό περιβάλλον για τα παιδιά και τους νέους.

Η στρατηγική BIK+ ξεκίνησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2022 και βασίζεται στη διαδικτυακή ασφάλεια των παιδιών. Αυτή η πρώτη αξιολόγηση συντάχθηκε με τη χρήση άμεσων πληροφοριών από περισσότερους από 750 παιδιά και νέους —συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προέρχονται από ευάλωτα υπόβαθρα— καθώς και από διαβουλεύσεις με πάνω από 360 ενήλικες ενδιαφερόμενους, όπως εκπαιδευτικούς, γονείς, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, ακαδημαϊκούς, εκπροσώπους της βιομηχανίας και εμπειρογνώμονες από τον τομέα χάραξης πολιτικής. Συνολικά, οι φωνές τους προσφέρουν μια ολοκληρωμένη άποψη για τις επιτυχίες της στρατηγικής, καθώς και για τις προκλήσεις που παραμένουν.

Ακούγοντας τους νέους

Τα παιδιά και οι νέοι χαιρέτισαν τις προσπάθειες για τη δημιουργία ασφαλέστερων διαδικτυακών χώρων, αλλά επισημάνθηκαν επίμονα ζητήματα όπως η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο, οι διαδικτυακές απάτες και οι παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής. Πολλοί ζήτησαν σαφέστερα, πιο προσβάσιμα εργαλεία αναφοράς και απλούστερες πολιτικές απορρήτου, ειδικά για τους νεότερους χρήστες και τα άτομα με αναπηρία. Η αξιολόγηση διαπίστωσε επίσης την ισχυρή θέληση των νέων να συμμετέχουν περισσότερο στη διαμόρφωση ψηφιακών περιβαλλόντων, από το σχεδιασμό των πλατφορμών έως τη χάραξη πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η ψηφιακή ενδυνάμωση αναδείχθηκε ως βασική προτεραιότητα. Οι νέοι συμμετέχοντες εξέφρασαν την ανάγκη για περισσότερη πρακτική εκπαίδευση, κατάλληλη για κάθε ηλικία, η οποία περιλαμβάνει μαθήματα για τον αλφαβητισμό στα μέσα ενημέρωσης, τη διαχείριση της ιδιωτικής ζωής και την υπεύθυνη χρήση των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη (AI).

Συστάσεις ενηλίκων

Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς συμφώνησαν με πολλές από τις ανησυχίες που εξέφρασαν τα παιδιά, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη δική τους ανάγκη για μεγαλύτερη υποστήριξη στην πλοήγηση των ψηφιακών κινδύνων. Πολλοί από τους ενήλικες που συμβουλεύτηκαν εξέφρασαν την επιθυμία για βελτιωμένη εκπαίδευση ψηφιακού αλφαβητισμού, σαφέστερη καθοδήγηση σχετικά με αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, και καλύτερα εργαλεία για την υποστήριξη των ρόλων τους ως ψηφιακών μεντόρων.

Οι εμπειρογνώμονες προσδιόρισαν συστημικά κενά που πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως η ανάγκη για διαρκή έρευνα σχετικά με τις ψηφιακές εμπειρίες των παιδιών, η βελτίωση της ρυθμιστικής συνοχής μεταξύ των κρατών μελών και η ενίσχυση των διατομεακών συνεργασιών.

Συστάσεις για μελλοντική δράση

Με βάση τα πορίσματα, η έκθεση προτείνει περαιτέρω μέτρα δράσης για την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία, περιλαμβάνοντας:

  1. Απλοποίηση μηχανισμών αναφοράς: Διασφάλιση του φιλικού προς τους γονείς σχεδιασμού εργαλείων αναφοράς σε όλες τις πλατφόρμες, με σαφείς οδηγίες και παρακολούθηση.
  2. Ενίσχυση της ψηφιακής εκπαίδευσης: Ενσωμάτωση του αλφαβητισμού στα μέσα ενημέρωσης, της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακής ανθεκτικότητας στα σχολικά προγράμματα, εξασφαλίζοντας τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και την προσβασιμότητα για τους γονείς.
  3. Προώθηση της συμμετοχής των νέων: Δημιουργία δομημένων, συνεχών ευκαιριών για τα παιδιά να συμβάλουν στην ανάπτυξη των πλατφορμών και στη διαμόρφωση της ψηφιακής πολιτικής, όπως μέσω συμβουλευτικών συμβουλίων για νέους και περιφερειακών φόρουμ.
  4. Υποστήριξη οικογενειών και εκπαιδευτικών: Προώθηση μοντέλων μάθησης peer-to-peer και διαγενεακής μάθησης, ευαισθητοποίηση σχετικά με τα εθνικά κέντρα ασφαλούς Διαδικτύου και διασφάλιση περιεκτικής επικοινωνίας σχετικά με τα χαρακτηριστικά ασφάλειας των πλατφορμών.
  5. Γεφύρωση της πολιτικής και της πρακτικής: Συνεργασία για την ευθυγράμμιση εθνικών και ευρωπαϊκών στρατηγικών, με στόχο την εναρμόνιση των ρυθμίσεων και την ενίσχυση της λογοδοσίας μεταξύ των τομέων.

Κοιτάζοντας μπροστά

Η πρώτη αξιολόγηση επιβεβαιώνει ότι το BIK+ έχει ήδη ουσιαστικό αντίκτυπο, αλλά υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη ανάγκη για δράση σε έναν ολοένα και πιο περίπλοκο ψηφιακό κόσμο. Η έκθεση ενισχύει την άποψη ότι η δημιουργία ενός καλύτερου Διαδικτύου δεν αφορά μόνο την προστασία των παιδιών, αλλά και τη συμμετοχή, την εκπαίδευση και την κοινή ευθύνη.

Καθώς οι ψηφιακές τεχνολογίες εξελίσσονται, οι φωνές των παιδιών, των οικογενειών και των εκπαιδευτικών πρέπει να παραμείνουν στο επίκεντρο της διαμόρφωσης των πολιτικών και των πλατφορμών του μέλλοντος. Τα ευρήματα και οι συστάσεις που παρουσιάζονται στην αξιολόγηση αυτή προσφέρουν έναν πολύτιμο χάρτη πορείας για την ενίσχυση της στρατηγικής BIK+ και τη διασφάλιση ότι συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των νεότερων ψηφιακών πολιτών της Ευρώπης.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη την έκθεση αξιολόγησης στρατηγικής BIK+ εδώ

Πηγή άρθρου και φωτογραφίας: Better Internet for Kids

AI Chatbots και Παιδιά: Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται επικίνδυνος συνομιλητής

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη (AI) εξαπλώνεται με γοργούς ρυθμούς, τα σχολεία παγκοσμίως προσπαθούν να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις που αυτή έχει στους μαθητές. Για να κατανοήσουμε πραγματικά την έκταση της επιρροής της AI στους νέους, είναι απαραίτητο να διαχωρίσουμε δύο βασικές μορφές που είναι πλέον διαθέσιμες στα παιδιά:

Πρώτον, υπάρχει η γενετική τεχνητή νοημοσύνη, όπως το ChatGPT και το Gemini, που μπορούν να απαντούν σε ερωτήσεις ή να δημιουργούν νέο περιεχόμενο (κείμενα, εικόνες, βίντεο κ.ά.) χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαδίκτυο. Αυτά τα εργαλεία συχνά χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Όμως, η πιο ανησυχητική και λιγότερο γνωστή μορφή είναι οι  AI φίλοι: chatbots που έχουν σχεδιαστεί για να αναπτύσσουν στενές, διαρκείς σχέσεις με τους χρήστες, προσομοιώνοντας συνομιλίες όπως αυτές που έχουμε με φίλους, μέλη της οικογένειας ή ακόμα και ρομαντικούς συντρόφους. Εταιρείες υποστηρίζουν ότι αυτά τα bots μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της μοναξιάς, και κάποιες μελέτες το επιβεβαιώνουν. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και επικίνδυνη.

 

Κίνδυνοι για Παιδιά και Εφήβους

Με βάση εκτενείς αξιολογήσεις κινδύνου, προκύπτει ότι τα εργαλεία  AI chatbots ενέχουν  κινδύνους για παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών. Παρόλο που τα σχολεία δεν ενσωματώνουν επισήμως αυτά τα εργαλεία, παρατηρείται έντονη χρήση από μαθητές. Πολλοί γονείς αναφέρουν ότι τα παιδιά τους χρησιμοποιούν AI chatbots ακόμη και μέσω των σχολικών Chromebook. Η εφαρμογή Character.AI, για παράδειγμα, έχει πάνω από 10 εκατομμύρια λήψεις, ενώ σχεδόν το 20% των κορυφαίων AI εφαρμογών αφορά AI chatbots.

Σύμφωνα με έρευνες του οργανισμού Common Sense, οι έφηβοι χρησιμοποιούν την AI τόσο για προσωπικούς όσο και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Γονείς αναφέρουν ότι σχεδόν το 40% των παιδιών ηλικίας 5 έως 8 ετών χρησιμοποιούν AI για την υποστήριξη της μάθησής τους.

 

Τι Πρέπει να Ξέρουμε για ta AI chatbot

 

Τι Μπορούν να Κάνουν τα Σχολεία και οι Οικογένειες

Η τεχνητή νοημοσύνη ήρθε για να μείνει. Είναι δική μας ευθύνη να διασφαλίσουμε ότι η παρουσία της στη ζωή των παιδιών μας θα είναι ασφαλής, υποστηρικτική και προσανατολισμένη στην ανάπτυξή τους – όχι στην απομόνωση και τη χειραγώγηση.

Τι είναι το OmeTV και τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς.

Το OmeTV είναι μια διαδικτυακή πλατφόρμα τυχαίας βιντεοσυνομιλίας (random video chat), παρόμοια με το Omegle. Οι χρήστες μπορούν να συνδεθούν με αγνώστους από όλο τον κόσμο μέσω κάμερας και μικροφώνου, χωρίς απαραίτητα να δημιουργήσουν λογαριασμό ή να αποκαλύψουν προσωπικά στοιχεία.

Πώς λειτουργεί:

  1. Είσοδος στην πλατφόρμα:
    Οι χρήστες μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση μέσω της ιστοσελίδας ή να κατεβάσουν την εφαρμογή για κινητές συσκευές. Η σύνδεση μπορεί να γίνει είτε ανώνυμα είτε μέσω λογαριασμών κοινωνικών δικτύων χωρίς όμως το OmeTV να εμφανίζει δημόσια πληροφορίες από αυτά τα προφίλ.
  2. Αλγόριθμος τυχαίας σύνδεσης:
    Μόλις ξεκινήσει η συνεδρία, ο χρήστης συνδέεται αυτόματα με έναν άλλο τυχαίο χρήστη. Κάθε συνομιλία μπορεί να διακοπεί με το πάτημα ενός κουμπιού (“Next”), οδηγώντας σε μια νέα σύνδεση. Αυτό δημιουργεί έναν συνεχή κύκλο γνωριμιών με αγνώστους.
  3. Χωρίς φίλτρα περιεχομένου:
    Αν και το OmeTV δηλώνει πως διαθέτει “φίλτρα” και “moderation”, η διαδικασία είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένη και συχνά ανεπαρκής. Δεν υπάρχει μηχανισμός ελέγχου του τι δείχνει ο κάθε χρήστης στην κάμερα σε πραγματικό χρόνο.
  4. Απουσία αυθεντικοποίησης ηλικίας:
    Η πλατφόρμα υποτίθεται ότι είναι διαθέσιμη μόνο σε χρήστες άνω των 18 ετών ή με συγκατάθεση γονέα εάν είναι 13-17, ωστόσο δεν υπάρχει πρακτικός τρόπος επαλήθευσης ηλικίας. Αυτό επιτρέπει σε παιδιά να εγγράφονται και να συνομιλούν ανώνυμα με ενήλικες.
  5. Δυνατότητα κειμενικής συνομιλίας:
    Εκτός από βίντεο, η εφαρμογή προσφέρει και δυνατότητα ανταλλαγής γραπτών μηνυμάτων, ενισχύοντας την επικοινωνία μεταξύ αγνώστων.

Η εμπειρία χρήσης είναι σχεδιασμένη ώστε να είναι γρήγορη, ανώνυμη και χωρίς φίλτρα, κάτι που μπορεί να φαίνεται ελκυστικό στους εφήβους — αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον.

Κύριοι Κίνδυνοι για τα Παιδιά

  1. Επαφή με αγνώστους

Η ανωνυμία της πλατφόρμας επιτρέπει σε παιδόφιλους και άλλους κακόβουλους χρήστες να προσεγγίζουν ανήλικους, χρησιμοποιώντας τακτικές όπως κολακείες και ψυχολογική πίεση για να αποκτήσουν την εμπιστοσύνη τους. ​

  1. Έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο

Παρά τους κανόνες της πλατφόρμας, οι χρήστες συχνά εκτίθενται σε γυμνό, σεξουαλικές πράξεις και άλλες ακατάλληλες συμπεριφορές. Η απουσία αποτελεσματικής εποπτείας καθιστά δύσκολη την πρόληψη τέτοιων περιστατικών. ​

  1. Κυβερνοεκφοβισμός

Η ανωνυμία ενθαρρύνει τον κυβερνοεκφοβισμό, με παιδιά να δέχονται προσβολές, απειλές ή να γίνονται στόχος εξευτελιστικών σχολίων. Αυτό μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία. ​

  1. Παραβίαση ιδιωτικότητας

Παρόλο που το OmeTV δεν αποκαλύπτει άμεσα την τοποθεσία των χρηστών, κακόβουλοι χρήστες μπορούν να εντοπίσουν τη γενική τοποθεσία μέσω της διεύθυνσης IP, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια των παιδιών. ​

 Οδηγίες για Γονείς

  1. Ενημέρωση και συζήτηση: Εξηγήστε στα παιδιά τους κινδύνους της πλατφόρμας και ενθαρρύνετε τα να μοιράζονται τις εμπειρίες τους.​
  2. Χρήση εργαλείων γονικού ελέγχου: Εγκαταστήστε εφαρμογές που επιτρέπουν την παρακολούθηση και τον περιορισμό της πρόσβασης σε ακατάλληλες εφαρμογές.​
  3. Καθορισμός κανόνων: Θέστε σαφείς κανόνες για τη χρήση του διαδικτύου και των εφαρμογών, όπως η αποφυγή κοινοποίησης προσωπικών πληροφοριών.​
  4. Ενθάρρυνση αναφοράς προβλημάτων: Διδάξτε στα παιδιά πώς να αναφέρουν ακατάλληλη συμπεριφορά και ενθαρρύνετέ τα να ζητούν βοήθεια όταν αισθάνονται άβολα.

πηγή: Bitdefender

Ρεκόρ αναφορών υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών παγκοσμίως το 2024

Κατά το 2024, καταγράφηκαν 2.508.311 αναφορές ύποπτου περιεχομένου σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSAM) παγκοσμίως, σημειώνοντας αύξηση 218% σε σχέση με το 2023. Πρόκειται για την υψηλότερη ετήσια καταγραφή στην ιστορία του INHOPE, του διεθνούς δικτύου ανοικτών γραμμών καταγγελιών, στο οποίο συμμετέχουν 55 γραμμές σε 51 χώρες, ανάμεσά τους και η SafeLine.gr, επίσημο μέλος του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.

Η σημαντική αυτή αύξηση αντικατοπτρίζει αφενός τη ραγδαία εξάπλωση του παράνομου περιεχομένου, αφετέρου την ενισχυμένη ευαισθητοποίηση των πολιτών, οι οποίοι αναγνωρίζουν τη σημασία της έγκαιρης αναφοράς.

Από τις συνολικές αναφορές, το 65% αξιολογήθηκε ως νομικά παράνομο, αποδεικνύοντας τη σοβαρότητα και την αξιοπιστία των καταγγελιών.

Το 93% των θυμάτων ανήκε στην ηλικιακή ομάδα 3 έως 13 ετών, ενώ το 99% ήταν κορίτσια, γεγονός που αναδεικνύει τον έμφυλο χαρακτήρα της κακοποίησης και της σχετικής εγκληματικότητας.

Επιπλέον, CSAM περιεχόμενο εντοπίστηκε σε 86 χώρες, καταδεικνύοντας τον παγκόσμιο χαρακτήρα του φαινομένου και τις πολύπλευρες κοινωνικές και νομικές του προεκτάσεις.

 

Η εικόνα στην Ελλάδα

 

Στην Ελλάδα, κατά το 2024, οι καταγγελίες για υλικό παιδικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης και για οικονομικές απάτες αντιστοιχούσαν στο 77% του συνόλου των αναφορών που έλαβε η SafeLine.gr. Ειδικότερα, οι καταγγελίες για CSAM/CSEM υλικό σημείωσαν αύξηση 26% σε σχέση με το 2023, γεγονός που καταδεικνύει την αυξανόμενη ανησυχία των χρηστών και την ετοιμότητα της SafeLine να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά.

Αξιοσημείωτο είναι ότι σχεδόν οι μισές αναφορές αφορούσαν ψηφιακά παραγόμενο περιεχόμενο, όπως manga και anime, φανερώνοντας μια νέα, ανησυχητική διάσταση του προβλήματος: τη χρήση τεχνολογίας για τη δημιουργία εικονικού CSAM, το οποίο παρότι δεν αφορά πραγματικό θύμα, παραμένει παράνομο και επιβλαβές.

Επιπλέον, παρατηρήθηκε αύξηση άνω του 40% στις καταγγελίες που προωθήθηκαν από τη SafeLine στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, ενισχύοντας τον ρόλο της ως αξιόπιστου και ουσιαστικού συνεργάτη των διωκτικών αρχών.

Η SafeLine.gr συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων οργανισμών στην Ελλάδα που έλαβε την αναγνώριση του Trusted Flagger στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Ο τίτλος αυτός ενισχύει τη δυνατότητά της να συμβάλλει καθοριστικά στην ταχεία αφαίρεση παράνομου περιεχομένου από το διαδίκτυο, προστατεύοντας παιδιά και ενήλικες από τις παγίδες του ψηφιακού εγκλήματος. 

Ο πρόεδρος του INHOPE, Robbert Hoving, δηλώνει:
«Ο δρόμος μπροστά απαιτεί αφοσίωση και αντοχή. Είμαστε ενωμένοι πίσω από την αποστολή του INHOPE, αποδεικνύοντας καθημερινά ότι η συνεργασία φέρνει αποτελέσματα.»

Η συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του INHOPE, Βιβή Φραγκοπούλου επισημαίνει:
«Η εκθετική αύξηση των αναφορών αποδεικνύει ότι οι πολίτες είναι πλέον πιο ευαισθητοποιημένοι και πρόθυμοι να δράσουν. Παράλληλα, η τεχνολογία εξελίσσεται με ρυθμούς που απαιτούν διαρκή επαγρύπνηση και προσαρμογή των μηχανισμών προστασίας. Η SafeLine συνεχίζει να εργάζεται με συνέπεια, ώστε κάθε καταγγελία να οδηγεί σε πραγματικό αποτέλεσμα και κάθε παιδί να νιώθει ασφαλές στο διαδίκτυο.»

 

 

 

Η επίδραση των Reels, Shorts, και Stories στη συγκέντρωση της προσοχής μας

Στην ψηφιακή εποχή που διανύουμε, παρατηρείται μια αλλαγή στον τρόπο και στους κώδικες επικοινωνίας των ανθρώπων όλων των ηλικιακών ομάδων. Τα τελευταία 3 χρόνια, αυτό που ακούγεται συχνά σε συζητήσεις μικρών και μεγάλων σε ηλικία χρηστών, είναι τα σύντομα βίντεο που μπορούν να δημιουργήσουν και να δημοσιοποιήσουν μέσω των προσωπικών τους λογαριασμών οι ίδιοι οι χρήστες των μέσων κοινωνικών δικτύων με περιεχόμενο της επιλογής τους. Για παράδειγμα, μπορούν να δημιουργηθούν από έναν απλό χρήστη για να αναδείξει στιγμές της καθημερινότητας του, από κάποιον καλλιτέχνη που θέλει να δημοσιοποιήσει το ταλέντο του, ή από κάποιον influencer με σκοπό τη διαφήμιση ενός αγαθού. Ανεξάρτητα πάντως από τον σκοπό για τον οποίο δημιουργούνται, τα Reels είναι πλέον παντού, έχουν κυριαρχήσει στις διαδικτυακές ζωές μας και φαίνεται ότι έχουν καταφέρει να εγκλωβίσουν την προσοχή των χρηστών.

 

Χαρακτηριστικά των Reels, Shorts και Stories

Τα σύντομα βίντεο reels, shorts ή Stories από το 2020 που πρωτοεμφανίστηκαν, μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό, που είναι ο σύντομος χρόνος διάρκειας τους. Πιο συγκεκριμένα, τα reels διαρκούν πλέον έως 90 δευτερόλεπτα ενώ τα Stories είναι μικρότερα, αλλά και οι δύο μορφές έχουν κάθετη μορφή στις συσκευές, ενώ οι χρήστες μπορούν να ελέγξουν απόλυτα το περιεχόμενο τους, ρυθμίζοντας κατά βούληση την εμφάνιση τους, τα οπτικά εφέ έως και τη μουσική υπόκρουση που θα τα συνοδεύει. Η βασική διαφορά τους είναι ότι τα reels είναι δημόσια, δηλαδή ορατά σε όλους τους χρήστες, σε αντίθεση με τα Stories που μπορούν να τα δουν μόνο οι ακόλουθοι του δημιουργού τους. Το πρώτο μέσο κοινωνικής δικτύωσης που τα σύστησε στους ψηφιακούς χρήστες είναι το TikTok, στη συνέχεια ακολούθησε το Instagram, ενώ πλέον κάθε εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης προσφέρει τη δυνατότητα δημιουργίας και δημοσιοποίησης τέτοιων αρχείων.

 

Η πιο επιρρεπής ηλικιακή ομάδα

Η εξάπλωση και η επίδραση τους είναι εντυπωσιακή αλλά φαίνεται ότι έχει αρχίσει να εντοπίζεται μια ανησυχητική χροιά που συνδέεται με αυτή τη λειτουργία, ειδικά στους νεαρούς χρήστες. Όπως έχει ήδη αποδειχθεί σε έρευνες, η υπερβολικός χρόνος θέασης των reels μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του χρόνου συγκέντρωσης σε όλους τους χρήστες, ιδιαιτέρως όμως τη νεαρότερη ηλικιακά ομάδα τους.

Οι ηλικιακές ομάδες χρηστών που φαίνεται να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο αλλά και να επηρεάζονται ιδιαίτερα από την υπερβολικό χρόνο παρακολούθησης σύντομων βίντεο είναι οι έφηβοι έως και οι νεαροί ενήλικες. Η ακολουθία των βίντεο που παρακολουθεί ο κάθε χρήστης είναι επηρεασμένη από τα cookies που συλλέγονται κατά την περιήγηση του στο διαδίκτυο, βάσει των προτιμήσεων του. Είναι απόλυτα εξατομικευμένη επιλογή και καθορίζεται από προηγούμενες αναζητήσεις του εκάστοτε χρήστη, αλληλεπιδράσεις και το ιστορικό θέασης του. Οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης επεξεργάζονται αυτά τα δεδομένα, προτείνοντας εστιασμένο περιεχόμενο που πιθανώς να απορροφήσει περισσότερο τον χρήστη. Ακολουθώντας το λογισμικό των cookies, παρατηρούμε ακόμη μια αρνητική συνέπεια των σύντομων βίντεο που κατακλύζουν το διαδίκτυο. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου ο χρήστης εκτίθεται κυρίως σε βίντεο που επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες απόψεις και ενδιαφέροντά του, περιορίζοντας την ποικιλία των πληροφοριών που λαμβάνει. Παρόλο που αυτή η πρακτική ενισχύει την αφοσίωση και την παραμονή στην πλατφόρμα, ταυτόχρονα μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα όπως to filter bubble αλλά και η ενίσχυση των στερεοτύπων και της προκατάληψης.

 

Οι αρνητικές επιπτώσεις στη συγκέντρωση της προσοχής

Τις αρνητικές συνέπειες της υπερβολικής χρήσης των ηλεκτρονικών συσκευών και των ψηφιακών μέσων τις ερευνούν οι ειδικοί αρκετά χρόνια τώρα. Για παράδειγμα, έχουμε διαβάσει για την υπερβολική έκθεση σε ηλεκτρονικά παιχνίδια, κυρίως διαδικτυακά, που συσχετίζεται με διαταραχές συγκέντρωσης της προσοχής διαφόρων σταδίων, κάτι που ίσως οδηγήσει σε κλινικά σημαντικό έλλειμμα προσοχής και επιδείνωση της σχολικής επίδοσης (Peracchia & Curcio, Citation2018- Swing, Gentile, Anderson, & Walsh, Citation2010,  in Santos, R. M. S., Mendes, C. G., Marques Miranda, D., & Romano–Silva, M. A. (2022)). Έχει επίσης αποδειχθεί μέσω ερευνών ότι ο υπερβολικός χρόνος που αφιερώνουν τα παιδιά στις οθόνες τους είναι επίσης ένας επιβαρυντικός παράγοντας στην συγκέντρωση τους (Santos RMS, Mendes CG, Marques Miranda D, Romano-Silva MA. The Association between Screen Time and Attention in Children: A Systematic Review. 2022).

Καθώς οι εξελίξεις δίνουν καινούργια δεδομένα μέσα από νέες εφαρμογές, όπως τα  σύντομα βίντεο, έχουν ήδη αρχίσει να πραγματοποιούνται οι πρώτες έρευνες, σχετικά με την επίδραση των reels και των άλλων σύντομων βίντεο στη συμπεριφορά και την γνωστική λειτουργία των χρηστών. Τα δεδομένα που έχουμε μέχρι σήμερα αναφέρουν ότι ο χρόνος συγκέντρωσης ενός ατόμου έχει ελαττωθεί σημαντικά κατά τα τελευταία χρόνια, πιθανώς εξαιτίας της εκτενούς χρήσης των ψηφιακών μέσων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η διάρκεια συγκέντρωσης ενός ατόμου που παρακολουθεί βίντεο ήταν 2,5 λεπτά το 2004, ενώ από τότε μειώνεται σταδιακά, φτάνοντας πλέον να είναι περίπου 47 δευτερόλεπτα, σύμφωνα το έργο της ψυχολόγου Dr. Gloria Mark το 2023 (Attention Span: A Groundbreaking Way to Restore Balance, Happiness and Productivity, Gloria Mark, 2023).   

 

Ο ρόλος της Νευροεπιστήμης και της Ψυχολογίας στην παρακολούθηση σύντομων βίντεο

Η απορρόφηση ενός χρήστη στην παρακολούθηση πολλών, συνεχόμενων, σύντομων βίντεο, όπως τα Reels, μπορεί να εξηγηθεί μέσα από τους μηχανισμούς της νευροεπιστήμης και της ψυχολογίας. Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης ενός reel ο εγκέφαλος εκκρίνει ντοπαμίνη, τον βασικό νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με το κέντρο ευχαρίστησης του εγκεφάλου. Απελευθερώνεται όταν ο οργανισμός βιώνει ευχάριστες καταστάσεις και όταν τις αναζητάει, με αποτέλεσμα να αφιερώνει όλο και περισσότερο χρόνο σε αυτή την αναζήτηση (Why the Brain Loves Short-Form Videos: The Neuroscience Behind TikTok, Instagram Reels, and YouTube Shorts – Gloria Mark (2023)) . Η λειτουργία αυτή είναι κοινή σε όλες τις μορφές εθισμών.

Η προσθήκη της ανησυχίας του εθισμού σε αυτή της ελλειμματική προσοχής λόγω του υπερβολικού χρόνου παρακολούθησης σύντομων βίντεο στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης έχει προβληματίσει τους ειδικούς, οδηγώντας σε πιο εξειδικευμένες έρευνες. Τα βασικά αποτελέσματα δείχνουν ότι παρόλο που η συγκεκριμένη νέα εφαρμογή και το εξατομικευμένο περιεχόμενο των reels ενισχύουν σημαντικά τον εθισμό στην παρακολούθηση τους, αυξάνουν επίσης την απόσπαση της συγκέντρωσης και την υπερφόρτωση με γνωστικές πληροφορίες, ιδίως στην περίπτωση των νεαρών χρηστών. Αυτή η ηλικιακή ομάδα είναι πιο επιρρεπής στη διάσπαση της συγκέντρωσης και δυσκολεύεται να τη διατηρήσει μετά από μακρόχρονη παρακολούθηση των reels. Η γρήγορη μετάβαση μεταξύ διαφορετικού περιεχομένου βίντεο καθιστά όλο και δυσκολότερη τη συγκέντρωση της προσοχής τους σε μία μόνο δραστηριότητα κάθε φορά ενώ μειώνεται η γενική γνωστική τους λειτουργία. Αντίθετα, τα άτομα μέσης ηλικίας παρουσιάζουν μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής στις μεταβολές των χρόνων συγκέντρωσης, αποδίδοντας το στην ολοκληρωμένη γνωστική και νευρολογική ανάπτυξη τους, γεγονός που τους επιτρέπει να αντιστέκονται αποτελεσματικότερα στις αρνητικές επιδράσεις των reels, χωρίς να μένουν ανεπηρέαστα στην περίπτωση παρατεταμένης έκθεσης σε σύντομα βίντεο (Das, A. & Mishra, H., 2024).

 

Ρυθμιστικές παρεμβάσεις και μέτρα περιορισμού

Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία της ηλικίας στις συνήθειες κατανάλωσης ψηφιακού περιεχομένου και την ανάγκη ανάπτυξης στρατηγικών για τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων στη συγκέντρωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη οριοθετήσει τις μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, βάσει του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), προκειμένου να διασφαλίσει ότι συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης του περιεχομένου που προτείνουν στους χρήστες (https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act_en). Επιπλέον, η Επιτροπή έχει αποστείλει αιτήματα για πληροφορίες σε εταιρείες όπως η Meta και η Snap, στο πλαίσιο του DSA, προκειμένου να αξιολογήσει τη συμμόρφωσή τους με τις νέες υποχρεώσεις. Αν και δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες που να αναφέρουν συγκεκριμένα μέτρα για τον περιορισμό των ατέρμονων προτάσεων reels από τις εταιρείες, οι ενέργειες της Επιτροπής υποδεικνύουν μια ευρύτερη προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους βάσει του DSA, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης του προτεινόμενου περιεχομένου στους χρήστες.

 

Συμπεράσματα και προτάσεις

Επομένως λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα που συνεχώς ανανεώνονται, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η γνωστική λειτουργία αλλά και ο χρόνος συγκέντρωσης των χρηστών, ιδίως των εφήβων και νέων, επηρεάζεται μέσα από την υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο και την παρατεταμένη παρακολούθηση σύντομων βίντεο, με φθίνουσα τάση. Τονίζουμε τη σημασία της εκπαίδευσης των νεότερων σε πιο υπεύθυνη χρήση των ψηφιακών μέσων, καθώς μπορεί να τους βοηθήσει να διαχειρίζονται καλύτερα την έκθεσή τους σε σύντομα βίντεο, διατηρώντας παράλληλα τις γνωστικές τους ικανότητες. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η ικανότητα συγκέντρωσης επηρεάζεται από την ηλικία, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για προσαρμοσμένες παρεμβάσεις που θα προλαμβάνουν πιθανές γνωστικές δυσλειτουργίες, άρα οι χρήστες μέσης ηλικίας θα πρέπει να ενισχύσουν δραστηριότητες που βελτιώνουν τη συγκέντρωση, ενσωματώνοντας παράλληλα τα θετικά στοιχεία των Reels στις ψηφιακές τους συνήθειες.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Ποιες είναι οι ικανότητες που πρέπει να έχει ένας ψηφιακός πολίτης

Ψηφιακός πολίτης είναι εκείνος που έχει ικανότητες θετικής και ενεργούς συμμετοχής στην κοινωνία μέσω της χρήσης ψηφιακής τεχνολογίας. Οι νέοι, για να γίνουν αποτελεσματικοί ψηφιακοί πολίτες πρέπει να διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες. Οι ικανότητες που απαιτούνται περιλαμβάνουν την κατοχή ψηφιακών δεξιοτήτων για την αξιολόγηση διαδικτυακών πληροφοριών, την κατανόηση ζητημάτων απορρήτου και ασφάλειας και να είναι ενημερωμένοι καταναλωτές ψηφιακού περιεχομένου. Περιλαμβάνει επίσης γενικές ικανότητες, όπως ο σεβασμός και η ενσυναίσθηση για τους άλλους.Ποιοι είναι οι 10 τομείς της ψηφιακής ιθαγένειας;

Για να γίνουν οι νέοι αποτελεσματικοί ψηφιακοί πολίτες, υπάρχουν διάφορες ικανότητες που πρέπει να αναπτύξουν. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την εκπαίδευση στην ψηφιακή ιθαγένεια έχει προσδιορίσει 10 θέματα/τομείς για τον καθορισμό των ικανοτήτων που πρέπει να αποκτήσουν οι ψηφιακοί πολίτες. Κάθε ένα από τα θέματα αποτελείται από ένα συνδυασμό αξιών, δεξιοτήτων, στάσεων, γνώσεων και κριτικής κατανόησης.

 

Τα θέματα χωρίζονται σε τρεις κύριες κατηγορίες:

 

Ομαδοποιημένα σε αυτές τις τρεις κατηγορίες, τα 10 θέματα της ψηφιακής ιθαγένειας είναι:

Όντας συνδεδεμένοι

 

Ευεξία στο διαδίκτυο

 

Δικαιώματα Online

 

 

Πηγή: Εγχειρίδιο εκπαίδευσης για την ψηφιακή ιθαγένεια του Συμβουλίου της Ευρώπης

Προσωπικά δεδομένα

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ:

Poster_3_small children

Ασφαλείς κωδικοί

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ:

Poster_1_small children

Απάτες στο διαδίκτυο

Κατεβάστε την αφίσα από εδώ:

Poster_2_small children

Quiz: Πόσα γνωρίζεις για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου; (για παιδιά Ε΄και Στ΄ Δημοτικού)

Loading…

Σελίδα αναφορών για παιδιά
Created by OpenIT
Copyright 2019 © SaferInternet4Kids.gr. All rights reserved.
Accessibility by WAH